Về chuyện phe phái, công chức bậc thấp không bị gò bó quá kỹ. Nhưng công chức bậc cao thì trước nay vẫn tránh ló mặt ở bất cứ cuộc tụ họp đảng phái nào, càng khỏi nói đến chuyện mở miệng tỏ thái độ.
Chỉ là Edward Bridges đã kén được người kế nhiệm, nên trước lúc lui về còn tiện tay giúp thủ tướng Attlee một phen, để cuộc bàn giao ngôi đầu công chức được trọn vẹn, êm thấm.
Hiển nhiên Attlee đã nhận trọn thiện ý ấy của Edward Bridges, ông bèn cất tiếng:
- Đảng đối lập cũng là một sức mạnh trọng yếu của chính trị nước Anh, quan trọng chẳng kém cuộc bàn giao êm thấm trong hàng ngũ công chức.
- Lời của ngài thủ tướng vĩ đại lúc nào cũng khiến người ta ấn tượng sâu sắc. Edward Bridges khẽ mỉm cười, thành tâm tán tụng quyết định sáng suốt của thủ tướng.
- Cụ thể phải làm ra sao? Tốt nhất đừng để giống như ta đi cầu cạnh gã tự đại ấy. Winston có uy thì cứ vui một mình, chứ trong mắt Attlee, Churchill vẫn chỉ là gã tự cao tự đại thuở nào.
Mà trong mắt Churchill, ông thủ tướng Attlee bây giờ vẫn là kẻ tầm thường nhạt nhẽo, chẳng làm nên trò trống gì. Dù người Anh thà chọn kẻ tầm thường ấy chứ nhất định không chọn hắn.
- Trước vụ hạn hán ở tiểu lục địa, Gandhi từng viết thư cho nghị viên Churchill. Thời gian tuy đã hơi xa, nhưng vẫn có thể đem ra dùng, rất cần cho dân chúng biết chuyện này. Edward Bridges chợt nhớ ra một việc. Bức thư ấy là có thật, không phải ngụy tạo.
Năm ngoái Gandhi quả có gửi thư cho Churchill, mong Churchill đứng ra hòa giải mối địch ý ngày càng lộ rõ giữa Quốc Đại hội và Liên đoàn Hồi giáo.
Thủ tướng Attlee nghe xong đã hiểu thấu trong lòng, bèn thành tâm nói:
- Quyền được biết của dân chúng, quá cần thiết.
Nếu gã nghị viên hàng ghế sau Churchill ấy, ngày ngày chỉ biết ba hoa trong quốc hội, vin vào chuyện Ấn Độ thuộc Anh mà chỉ trỏ, lên mặt dạy đời đảng cầm quyền, nhưng lại làm ngơ trước lời cầu khẩn của Gandhi, thì đúng là chuyện tự đập vỡ hình tượng của mình.
Ai chẳng biết Churchill luôn miệng nói phải giữ gìn lợi ích của Đế quốc Anh. Nay lúc lợi ích Đế quốc cần người giữ gìn, hắn lại nép sang một bên giả vờ không thấy? Như thế sao ăn khớp nổi với dáng vẻ chỉ điểm giang sơn trong quốc hội.
Bức thư Gandhi gửi Churchill được đăng trên tờ Daily Telegraph dưới dạng tin độc quyền. Lời cầu cứu chân thành, thiết tha trong thư, bằng cách ấy mà hiện ra trước mắt dân chúng London.
Ngay trước lúc Churchill hay tin và đòi chính phủ mở cuộc điều tra rò rỉ, thủ tướng Attlee đã nhanh tay lên tiếng trước. Một mặt ông khẳng định công lao Churchill lãnh đạo Đế quốc Anh thời chiến, uy tín quốc tế của ông ta quả là của cải quý báu của Đế quốc, mặt khác ông còn ngỏ ý đang cân nhắc có nên giao cho nghị viên Churchill gánh vác nhiệm vụ nặng nề hơn, giải quyết triệt để vấn đề Ấn Độ thuộc Anh hay không.
Trong thời gian ấy, thủ tướng Attlee còn lấy cớ này để chính thức từ chối yêu cầu của Mỹ đòi Anh tăng binh sang Hy Lạp. Ông tuyên bố giờ đây Đế quốc Anh không có chuyện gì quan trọng hơn Ấn Độ thuộc Anh.
Rồi nào là vị trí Cận Đông trọng yếu nhường nào, là đầu cầu ngăn chặn Liên Xô, Mỹ phải gánh trách nhiệm lãnh đạo thế giới tự do, vân vân.
Nói cho công bằng, Công đảng cũng bất mãn với Liên Xô chẳng kém Đảng Bảo thủ. Nhưng Công đảng mong Mỹ đứng ra chịu phần lửa đạn chính, chứ không như Đảng Bảo thủ, Mỹ góp bao nhiêu sức thì Anh cũng góp bấy nhiêu sức.
Chính phủ Công đảng tin vào bản báo cáo Edward Bridges trình lên trước đó, thực ra do Alan Wilson soạn, rằng trong thời gian ngắn, thứ có thể đe dọa thuộc địa của Đế quốc Anh chỉ có thể là hải quân Mỹ vượt trội hơn hẳn, không thể là hải quân đỏ Liên Xô vốn có cũng như không.
Châu Âu đối với nước Anh dĩ nhiên quan trọng, nhưng điều đó không có nghĩa thuộc địa là không quan trọng. Việc nào phải xét theo việc ấy.
Lúc này ở thủ phủ New Delhi của Ấn Độ thuộc Anh, các quý ông đang thong thả dùng trà chiều. Còn trong văn phòng tổng đốc, Toàn quyền Ấn Độ thuộc Anh Mountbatten đang cùng phu nhân tiếp kiến lãnh tụ Liên đoàn Hồi giáo Ali Jinnah, bàn chuyện tương lai của Ấn Độ thuộc Anh.
- Chẳng hay vị tổng đốc của chúng ta có hài lòng về cuộc gặp lần này không? Nam tước Barron tay nâng chén trà, vẻ mặt nhẹ nhõm, dường như cảnh giới lại cao thêm một bậc. Nói vậy có lẽ chưa chuẩn, nhưng đại khái là cảm giác ấy.
- Ai mà biết được, nhưng… e là không lạc quan đâu. Alan Wilson kéo dài giọng rồi bẻ ngoặt một cái. Hắn từng gặp Ali Jinnah, biết vị lãnh tụ Liên đoàn này không phải nhân vật dễ thuyết phục.
Tổng đốc Mountbatten khéo giao thiệp, kết bạn được với đủ hạng người, sức thu hút khiến ai cũng khó quên. Nhưng cũng phải xem đối tượng là ai, không phải ai cũng chuộng lối ấy. Nhất là Jinnah chẳng còn sống được bao lâu, đời nào chịu nhân nhượng chuyện nguyên tắc.
Sự thật đúng là thế. Cuộc hội đàm còn chưa kết thúc, Mountbatten đã nhận ra điều này. Ông ta chưa từng có cuộc trò chuyện nào vui vẻ với Jinnah, bởi ngoài việc đấu tranh cho một nước Pakistan độc lập, Jinnah không chấp nhận bất cứ phương án thay thế nào khác.
Ngay cả phương án ba bên giữ lại các tiểu quốc, Jinnah cũng phản đối. Bởi người Hồi giáo so với người Hindu vốn là thiểu số, cả về dân số lẫn đất đai đều thế.
Trong khu vực người Hồi giáo kiểm soát cũng có tiểu quốc. Xét theo tỷ lệ đất chiếm giữ, chẳng dễ đối phó hơn tiểu quốc của người Hindu chút nào. Nếu cùng cắt giảm theo tỷ lệ hiện có, người Hindu vốn dày chịu đựng được, còn Pakistan sẽ bị các tiểu quốc làm cho suy yếu rõ rệt hơn. Nền tảng hai bên vốn đã không cùng một bậc.
Giá như những tiểu quốc độc lập ấy đều nằm ở vùng người Hindu chiếm đa số, Jinnah đã chẳng phản đối.
Khổ nỗi trừ Hyderabad, Mysore, Indore, Jammu và Kashmir, Travancore, Junagadh ra, những tiểu quốc lớn còn lại thực ra đều nằm trong lãnh thổ Pakistan.
Riêng chuyện tiểu quốc, Jinnah chỉ tỏ ý phản đối chứ không dùng lời lẽ gay gắt. Bởi ông ta tin Nehru ở việc này cùng một ruột với mình. Việc cãi lại tân tổng đốc, Jinnah quyết nhường cho Nehru ra mặt.
Cũng không phải không có lãnh tụ tán thành giữ tiểu quốc. Như Gandhi, người còn chưa gặp Tổng đốc Mountbatten, thật ra không quá cứng rắn với sự tồn tại của tiểu quốc. Nhưng ý Gandhi là có thể giữ nguyên cả thể chế chính trị của Ấn Độ thuộc Anh thì mới cho tiểu quốc tồn tại, nói cách khác Pakistan không được độc lập.
Thái độ của Nehru thì ai cũng rõ, chắc chắn coi tiểu quốc là tàn dư phong kiến phải xóa bỏ, nếu không nước Ấn Độ độc lập sau này chỉ là một quốc gia rách nát, chia năm xẻ bảy. Chỉ là lúc này Nehru chưa nói công khai ra thôi.
Còn Jinnah ắt vẫn đòi độc lập, điểm này Alan Wilson thậm chí có thể tìm Jinnah trao đổi riêng, giúp ông ta bày mưu tính kế.
Hắn đang nghĩ vậy thì Jinnah đã từ văn phòng tổng đốc bước ra, sắc mặt bình thản, nhìn qua không thấy khác lạ gì.
Cửa văn phòng vừa mở, một luồng khói trắng lập tức tỏa ra. Người không biết còn tưởng văn phòng bốc cháy, nhưng với Jinnah ngày hút năm mươi điếu thuốc thì đây chỉ là chuyện vặt.
Bóng dáng cao lớn của Tổng đốc Mountbatten cũng hiện ra, mặt lạnh như tiền. Nam tước Barron và Alan Wilson liếc nhau, trong lòng cả hai đều đã rõ, phỏng đoán trước đó không sai, vị tổng đốc khéo giao thiệp lần này đứng trước Jinnah đã không xoay xở nổi.
- Ông Jinnah là người rất có phong độ thân sĩ, am hiểu phong thổ London. Mountbatten khô khan mở lời: Tôi đã giữ ông ấy lại dự tiệc tối.
- Quyết định vô cùng đúng đắn. Nam tước Barron nhận lời ngay, xem ra cái gọi là phong độ thân sĩ với am hiểu phong thổ London chính là toàn bộ thu hoạch của cuộc gặp giữa tổng đốc và lãnh tụ Liên đoàn lần này.
Vì muốn chào đón Jinnah mà mở một buổi tiệc tối là chuyện thuận lý thành chương, công chức trong Phủ Tổng đốc đều tán thành. Nhìn Jinnah phong độ ngời ngời, thuận mắt hơn hẳn Gandhi ăn vận kỳ dị kia nhiều.
Với Phủ Tổng đốc sực nức hơi hướng Anh quốc, Jinnah không thấy xa lạ chút nào. Thực ra trong phần lớn đời mình, ông ta còn thân London hơn nhiều lãnh đạo Quốc Đại hội. Việc ông ta lãnh đạo Liên đoàn, nhấn mạnh thân phận Hồi giáo, là chuyện sau khi đã trở mặt với Gandhi.
- Ông Jinnah, hút thuốc tuy không phải tật xấu lớn, nhưng nhất định phải giữ gìn sức khỏe. Alan Wilson một tay nâng ly rượu, một tay dắt Pamela Mountbatten đi chào hỏi khắp nơi, lúc bước tới cạnh Jinnah vừa khéo thấy vị lãnh tụ Liên đoàn đứng bên cửa sổ tranh thủ rảnh rang châm một điếu.
- Đây là sở thích riêng của tôi. Jinnah xoay người lại đã thấy Alan Wilson và Pamela Mountbatten, bèn buông lời khen: Cảnh mới đẹp làm sao, một đôi trai gái trẻ tuổi đắm mình trong tình yêu ngọt ngào.
- Làm gì có ạ. Pamela Mountbatten nghe thế đỏ mặt, ngượng nghịu nói: Sao lãnh tụ một đảng lại nói thế.
- Tôi cũng từng trẻ, từng du học ở London. Người vợ đầu của tôi qua đời khi tôi còn đang học ở London. Mức vệ sinh ở tiểu lục địa so với London kém xa lắm. Jinnah đầy cảm hoài. Năm ấy Jinnah mười sáu tuổi, theo lệ cũ cưới một cô gái mười bốn tuổi, nhưng vừa đặt chân tới nước Anh ông đã nhận tin mẹ và người vợ mới cưới chết vì dịch tả.
- Sức khỏe quả là chuyện hàng đầu. Alan Wilson nói tới đây ngừng một nhịp, nghiêng đầu bảo Pamela Mountbatten: Pamela qua bên kia đợi anh, anh có chút việc muốn bàn với ông Jinnah, được không?
- Biết rồi. Pamela Mountbatten lườm hắn một cái, nhưng vẫn ngoan ngoãn đi sang một bên, nhường chỗ riêng cho Alan Wilson và Jinnah.
Jinnah trông thấy cảnh ấy, đợi Pamela Mountbatten đi khỏi liền hỏi thẳng:
- Alan tìm tôi có việc?
- Bên Mỹ tìm ra một loại streptomycin, có thể dùng chữa lao phổi. Alan Wilson hai tay đút túi quần, mặt ngẩng lên trời, nói một câu chẳng ăn nhập gì.
Câu ấy khiến Jinnah chấn động mạnh. Ông mắc lao phổi rất nặng, nhưng đây là bí mật, hầu như không ai biết.