- Sợ đến tè ra quần rồi, còn dám kêu Ấn Độ không thể đánh bại ư?
Eder nhìn tay trợ lý thanh tra nổi tiếng với những ý tưởng kỳ quặc, thầm nghĩ không biết đó có phải là bí quyết giúp hắn thăng chức nhanh hơn mình hay không.
- Nhưng hình như chẳng thấy dư luận quốc tế nào nói vậy cả! Eder ngập ngừng đáp. - Với lại, người Ấn Độ có tin không?
Hỏi đúng người rồi đấy!
Alan Wilson đứng thẳng dậy, nói:
- Cứ bảo dư luận quốc tế đều nói thế. Còn người Ấn Độ có tin hay không thì phải xét hai hạng người. Ở đâu cũng có kẻ tự ti, đem mọi thói xấu chung của loài người đổ lên dân tộc mình. Hạng còn lại thì ngược hẳn, cho rằng dân tộc mình có những ưu điểm mà cả nhân loại không ai sánh được. Cả hai hạng ấy đều đông đảo.
Hắn nói tiếp:
- Hạng thứ nhất gặp bọn thực dân chúng ta thì chẳng dám nhìn thẳng. Còn hạng thứ hai hẳn nghĩ rằng: Lũ người châu Âu man rợ chúng ta chỉ mới phất lên trong ba trăm năm gần đây, làm sao đem nền văn minh lâu đời của họ ra so sánh được?
Đến đây, giọng Alan Wilson bỗng chuyển sang mỉa mai, chẳng chút kiêng dè:
- Nếu là họ, tôi đã tự sát ngay rồi. Bị một bầy khỉ mới từ trên cây xuống cách đây ba trăm năm làm nhục, đủ chứng tỏ chúng ta ưu tú đến đâu. Còn họ ôm khư khư chút kiến thức tích góp từ mấy nghìn năm trước để chứng minh mình tài giỏi thế nào. Trong thiên nhiên, kẻ yếu đã sớm bị đào thải theo luật mạnh được yếu thua rồi.
Thấy Eder gật đầu, Alan Wilson nói tiếp:
- Những lời tôi vừa nói có thể dùng cho mọi nước tự nhận là nền văn minh cổ, không riêng gì Ấn Độ. Riêng ở Ấn Độ, một bộ phận người dân chỉ cần được tâng bốc vài câu là tưởng mình hơn người, nhất định sẽ tin. Dĩ nhiên phải khéo dẫn dắt. Ta cứ tập trung khen Gandhi, chứ đừng khen người Ấn Độ.
Eder lộ vẻ khó hiểu:
- Vì sao lại khác nhau?
- Ai cũng biết Gandhi là Gandhi, người Ấn Độ là người Ấn Độ. Nhưng chính người Ấn Độ lại không nghĩ vậy. Chuyện này chẳng còn là đặc điểm của những nước có nền văn minh lâu đời nữa, nước nào cũng thế. Khen Gandhi, họ sẽ tưởng ta đang khen mình. Cũng như thời chiến, đa số dân thường chỉ là bia đỡ đạn, vậy mà ai nấy đều tưởng tượng mình là Churchill. Thật ra tôi cũng thế.
Cuộc sống đã khổ sở đến vậy, nếu không đắm chìm trong mộng tưởng để tự tìm chút vui, thì biết làm sao?
Hắn chỉ đến đây quá muộn. Giá mà hắn tới sớm vài chục năm, trở thành George V, Đế quốc Anh đâu đến nỗi sa sút như bây giờ?
- Nói cho cùng, việc chúng ta làm là trước khi rời đi, cố hết sức khiến dân thuộc địa sống khốn đốn hơn. Không riêng gì Ấn Độ thuộc Anh, mà mọi thuộc địa đều nên như thế.
Eder không tán thành:
- Làm vậy chẳng ra dáng quý ông chút nào. Người ta sẽ oán ghét chúng ta.
Alan Wilson uống nốt chút whisky còn lại, cười khẩy:
- Từ bao giờ cậu lại tưởng Đế quốc Anh vốn là một quý ông thế? Cứ như cậu không kiếm được phần nào từ trận hạn hán lần này ấy.
Về chuyện Gandhi tuyệt thực, Alan Wilson còn định mượn lời một người giấu tên để nói rằng người Ấn Độ không xứng đáng có một vị lãnh tụ tỏa sáng bởi lòng nhân ái như thế. Hắn muốn tách hành động của Gandhi khỏi cả dân tộc Ấn Độ.
Rốt cuộc, thế giới chỉ cần một biểu tượng như vậy, chứ không cần nhìn người Ấn Độ bằng con mắt ấy. Có câu, đừng vì hành động của người hâm mộ mà trách thần tượng. Riêng Gandhi đáng được kính trọng, nhưng chỉ mình ông đáng được kính trọng, không phải toàn thể người Ấn Độ.
Dù thế nào, việc Gandhi kêu gọi toàn thể tiểu lục địa ăn mặc dè sẻn, bớt ăn bớt mặc để vượt qua cơn hoạn nạn vẫn là điều đáng ca ngợi.
Lần này, người Mỹ hành động còn nhanh hơn cả Alan Wilson, người trong cuộc. Phải biết rằng Vivien Leigh còn chưa sang Mỹ. Theo lẽ thường, không nên có chuyện người Mỹ nhiệt tình hơn người Anh.
Nhưng nếu nhìn từ góc độ chọc tức Đế quốc Anh, hành động ấy lại dễ hiểu.
Chiến tranh đã kết thúc được một năm. Trong năm qua, Liên Xô quả đã khiến Mỹ dè chừng. Nhưng Anh và Pháp vẫn còn những thuộc địa rộng lớn, lại bắt tay nhau trở về châu Á.
Trước chiến dịch Hà Lan tiến đánh Jakarta, quân Anh đã đổ bộ lên Đông Ấn thuộc Hà Lan trước tiên, nhằm câu giờ cho viện binh Hà Lan còn đang trên đường tới. Bỉ có mặt, Bồ Đào Nha cũng có mặt, thậm chí Tây Ban Nha đang bị cô lập cũng đưa quân sang. Những đế quốc thực dân lâu đời tụ lại sưởi ấm cho nhau, che chở lẫn nhau, bám riết lấy thuộc địa không buông. Người Mỹ nhìn thấy hết, dĩ nhiên chẳng thể hoàn toàn làm ngơ.
Tình hình thế giới lúc này phải nhìn từ hai phía. Xét giữa các quốc gia, Liên Xô rõ ràng là đối thủ nguy hiểm hơn Anh và Pháp. Nhưng xét về trật tự quốc tế, trật tự hiện thời vẫn còn sót lại nhiều tàn dư của thời đại trước.
Tàn dư ấy chính là những vùng thuộc địa rộng lớn vẫn nằm dưới quyền cai trị của các nước châu Âu khác nhau.
Ấn Độ thuộc Anh là nền móng của Đế quốc Anh, chuyện ấy ai cũng biết. Người Mỹ đương nhiên cũng hiểu rõ.
Khi Liên Xô đang chực chờ bên kia, Mỹ không tiện trở mặt thẳng thừng với Anh. Nhưng nắm lấy cơ hội để đá xéo người Anh thì họ rất sẵn lòng. Chuyện Gandhi tuyệt thực đúng là dịp tốt.
Mỹ không thể công khai đối lập việc Phủ Toàn quyền xử lý tình hình quyết đoán với cuộc tuyệt thực của Gandhi. Nhưng mỉa mai đôi câu thì vẫn thuộc phạm vi tự do ngôn luận.
Nếu ông bố Mỹ vẫn còn ở thời kỳ đỉnh cao, hành vi ngỗ ngược ấy hẳn đã bị dạy cho một bài học. Nhưng giờ ông bố già Đại Anh đã yếu lắm rồi, tay chân chẳng còn nhanh nhẹn, đành giả vờ không trông thấy. Hơn nữa, chỉ là cách dùng lời khác nhau, chứ hai bên đâu đến mức mỗi người một ý.
Trong chuyện Gandhi tuyệt thực, Anh và Mỹ vốn quan hệ rắc rối, nay lại cùng góp sức, khiến danh tiếng Gandhi vang xa hơn một bậc trên khắp thế giới.
Mỹ dùng dư luận đá xéo Anh một phen, nhưng chuyện ấy cũng phải nhìn từ hai phía. Người Mỹ càng ra sức tâng bốc, đến khi Vivien Leigh đặt chân lên đất Mỹ, bắt đầu quyên góp dưới danh nghĩa người con gái của Ấn Độ, việc ấy sẽ càng gây tiếng vang.
Thời kỳ hoàng kim của Hollywood đã bước vào nửa sau. Sau cuộc Đại khủng hoảng, nơi đây liên tiếp cho ra đời những tác phẩm huyền thoại như Cuốn theo chiều gió, Casablanca và Chuyến xe mang tên Dục vọng. Cuốn theo chiều gió ra mắt năm 1941, thành công vang dội chưa từng có, đưa nữ diễn viên chính Vivien Leigh nổi tiếng khắp nước Mỹ. Từ đó, Hollywood mới thật sự in sâu vào lòng người.
Qua lời của Furtseva, cái tên Vivien Leigh thậm chí đã truyền đến Liên Xô. Trong thời kỳ hoàng kim ấy còn có Marilyn Monroe, biểu tượng gợi cảm vang danh toàn cầu; Audrey Hepburn, hiện thân của vẻ thanh lịch; Greta Garbo, người được ca tụng là đỉnh cao của cái đẹp nhân loại.
Lúc này Greta Garbo đã qua thời đỉnh cao. Katharine Hepburn cũng từng thất bại dưới tay Vivien Leigh. Còn Audrey Hepburn và Marilyn Monroe vẫn chưa nổi danh.
Có thể nói, trong giới nữ diễn viên suốt hai năm gần đây, chỉ Ingrid Bergman mới đủ sức sánh với Vivien Leigh.
Nếu cơn sốt truyền thông về Gandhi ở Mỹ chưa lắng xuống mà Vivien Leigh đã đến nơi, quốc bảo của Đại Anh ắt sẽ được mọi giới tung hô, kẻ thật lòng, người giả ý, chẳng thiếu ai.
Qua Phủ Toàn quyền, chuyện Gandhi được quốc tế ngợi ca đã lan khắp tiểu lục địa.
Người Ấn Độ vốn ai cũng nhận mình là Gandhi, nay được cổ vũ tinh thần, thấy cả thế giới dõi theo tiểu lục địa. Gandhi đã tuyệt thực để ủng hộ phong trào ăn uống tiết kiệm, vậy mình cũng phải tuyệt thực.
Một người giấu tên tiết lộ rằng người đứng đầu Phủ Toàn quyền ở Ấn Độ thuộc Anh, viên thanh tra trưởng Nam tước Barren, đã sợ đến tè ra quần, lớn tiếng kêu rằng Ấn Độ không thể đánh bại.
- Nhưng nói đi cũng phải nói lại, Gandhi đã nhiều tuổi thế rồi, liệu có xảy ra chuyện gì không?
Nam tước Barren kẹp điếu xì gà giữa những ngón tay, cười híp mắt cất bức điện đi. Ông ta xác nhận khoản thu tháng này đã về đủ, rồi lại tiết lộ một tin vui:
- Nghe nói nhà Mountbatten đang tổ chức đám cưới, náo nhiệt lắm. Khá nhiều công chức Whitehall cũng đến dự. Cô bé Pamela nổi bật hẳn lên, đi đôi giày đính đá quý, giá trị không nhỏ. Cậu biết đôi giày ấy từ đâu ra không?
Alan Wilson ngơ ngác, giả vờ như chẳng hay biết gì:
- Tôi không biết. Nhưng nghe nói nhà vợ tướng Mountbatten rất giàu có, là một gia đình đại phú. Có lẽ bà ấy đặc biệt quý Pamela chăng? Chuyện giới thượng lưu, sao tôi biết được.
Nam tước Barren cười, nhìn thấu mà không nói toạc ra:
- Ồ, vậy sao? Nghe nói đó là đá quý có xuất xứ từ Ấn Độ, chính Pamela tự kể đấy. Nhưng khoe khoang quá mức có thể rước ruồi nhặng đến. Đừng vì chút lợi nhỏ mà hỏng việc lớn.
- Cảm ơn ngài đã nhắc nhở.
Nụ cười của Alan Wilson dần tắt. Nghĩ kỹ thì quả thật có khả năng ấy. Đến cả bức điện báo tin chia lãi từ Ngân hàng Hoàng gia Scotland bỗng cũng chẳng còn khiến hắn vui vẻ nữa.
Sau lời dặn của viên thanh tra trưởng, tay trợ lý thanh tra giờ có cảm giác đám dân đen lúc nào cũng muốn hại mình.
Ba ngày sau, một bức điện từ London gửi đến:
“Whitehall đã bàn với cha rồi. Bệ hạ sẽ phong cha làm Bá tước Miến Điện, ghi nhận công lao của cha trên chiến trường Đông Nam Á. Cha đang xin Nội các quyền tự quyết mọi việc, muốn nhân đó khỏi phải đến New Delhi nhậm chức. Có cách nào gỡ được không?”
- Ồ!
Alan Wilson gần như nhảy bổ vào phòng điện báo. Hắn bảo nhân viên dịch điện đi nghỉ, rồi tự tay gửi điện về London, trút hết nỗi nhớ cô bé. Tội nghiệp Tom, bị người ta xoay như chong chóng…
Cuối bức điện, Alan Wilson viết:
“Tôi đoán Whitehall sẽ chấp thuận yêu cầu của cha cô.”
Ngày cuối cùng của tháng Sáu năm 1946, sau khi cân nhắc kỹ lưỡng, Nội các công bố người được chọn làm Phó vương kiêm Toàn quyền mới của Ấn Độ thuộc Anh: Mountbatten, người lập nhiều chiến công hiển hách trên chiến trường Đông Nam Á.
Tin vừa công bố, Mountbatten sững sờ, đầu óc trống rỗng. Pamela lén liếc cha bằng khóe mắt, quyết định tạm thời chưa hành động gì, chỉ nói thẳng rằng mình nhớ chị, muốn đến thăm người chị đã lấy chồng để trò chuyện.