Ngươi chẳng phải được tôn là Thánh hùng sao? Chẳng phải vẫn rao giảng bất bạo động, bất hợp tác sao? Tưởng Đế quốc Anh chúng ta chỉ là con hổ giấy à?
Với những đứa trẻ giận dỗi, bỏ cơm, Alan Wilson, kẻ đã nếm đủ đòn đời, chỉ có một lời khuyên chí lý: đánh còn nhẹ quá!
Nếu nước Anh không bị tổn thất nặng nề qua hai cuộc thế chiến, bên ngoài lại có một kẻ thù rõ mặt và một đồng minh đáng ngờ cứ léo nhéo bên tai, thì ngươi muốn bỏ đói mình đến chết cũng chẳng can hệ gì đến London.
Gandhi tuyệt thực được là nhờ tình thế quốc tế chống lưng. Chuyện này đâu phải trò chơi.
Cả đời Gandhi đã tuyệt thực gần hai mươi lần, mỗi lần một lý do khác nhau.
Lần đầu, ở một vùng quê Ấn Độ xảy ra chuyện một thiếu nữ có quan hệ bất chính với hai chàng trai. Gandhi khi ấy đã bốn mươi tư tuổi, quyết định tuyệt thực vì chuyện đó. Ông nhịn ăn suốt bảy ngày, rồi trong gần bốn tháng rưỡi tiếp theo, mỗi ngày chỉ ăn một bữa.
Khi thì ông đứng ra giảng hòa giữa hai tôn giáo lớn, khi thì chống ách cai trị thuộc địa. Muôn vàn lý do, thời gian tuyệt thực cũng dài ngắn khác nhau.
Giờ Ấn Độ thuộc Anh đang bị hạn hán hoành hành. Đế quốc Anh chúng tôi cần ông tuyệt thực, xin ông hãy đường hoàng đón nhận, xứng với khí phách của một bậc thánh nhân.
Lời Alan Wilson chẳng có mấy phần quanh co. Dẫu nói bóng gió, hắn cũng đã nói thẳng đến thế.
- Không biết ông Wilson nghĩ tôi có thể làm được gì? Gandhi nhìn người Anh ngồi phía bên kia bàn, ánh mắt sâu thẳm. Trong bụng ông đã đoán được phần nào.
- Nếu có một người đủ sức kêu gọi đông đảo quần chúng đứng ra dẫn dắt phong trào tiết kiệm lương thực lần này, mức tiêu thụ ở Ấn Độ thuộc Anh nhất định sẽ giảm mạnh. Có lẽ nhờ vậy, rất nhiều người sẽ không phải chết đói. Nhưng người có uy tín như thế chẳng được mấy ai. Alan Wilson nói đến đây, nhìn thẳng Gandhi đầy trông đợi. Trước mắt chẳng phải đang có một người đó sao?
Gandhi còn chưa kịp lên tiếng, Nehru đã không nén nổi. Đây rõ ràng là ép người ta bằng đạo lý! Ấn Độ thuộc Anh đã đóng góp cho Đế quốc Anh biết bao nhiêu, nay gặp chuyện thì lại bắt Gandhi tuyệt thực sao? Ông thốt lên:
- Tôi không nghe lầm đấy chứ!
- Ông không nghe lầm đâu. Nếu mỗi người bớt một bữa ăn trong ngày, tính trên toàn tiểu lục địa thì chẳng biết sẽ tiết kiệm được bao nhiêu lương thực. Đó là phép tính quá đơn giản, phải không? Alan Wilson nghiêng đầu, đáp đầy vẻ đương nhiên. Chuyện nhỏ nhân lên với dân số cả tiểu lục địa sẽ thành chuyện lớn. Còn sóng gió dữ dội đến đâu, chia cho từng ấy người cũng hóa nhỏ bé. Đây là cách tự cứu mình mà chúng tôi đã bàn bạc kỹ lưỡng.
Alan Wilson không phủ nhận trong lòng mình có ý ép buộc bằng đạo lý. Quả thật là có phần như vậy.
Nhưng cũng không thể nói hoàn toàn như thế. Gandhi nổi tiếng nhờ điều gì? Chẳng phải nhờ tuyệt thực sao? Đó chính là hình ảnh bậc thánh nhân của ông. Giờ các quý ông chỉ muốn tận dụng hình ảnh ấy, có gì sai?
Đến chuyện phụ nữ làng bên ngoại tình mà ông còn tuyệt thực được, nay Ấn Độ thuộc Anh gặp nạn đói lớn đến thế, ông lại là lãnh tụ đấu tranh giành độc lập. Đây chẳng phải cơ hội quá tốt để lấy lòng dân hay sao? Không tranh thủ thì còn đợi đến bao giờ?
Alan Wilson vốn chẳng nghĩ Gandhi sẽ từ chối. Quả nhiên, ông cũng không từ chối.
Gandhi đã hiểu ra rốt cuộc ai mới là kẻ ngốc, bèn giơ tay ngăn Nehru trách móc. Ông chậm rãi nói:
- Nếu có thể tự mình làm gương, dẫn dắt phong trào tiết kiệm lương thực, giúp hàng triệu người thoát chết đói, thì một ông già như tôi đương nhiên không thể chối từ.
- Nói thật lòng, chúng tôi cũng không muốn ông Gandhi phải làm thế. Nhưng người có đủ uy tín và sức ảnh hưởng thì chỉ có ông. Ngài Barron đội cho Gandhi chiếc mũ cao vừa khít, thuận thế quyết định luôn chuyện này. Nếu ông Gandhi có thể phát huy sức dẫn dắt to lớn, tôi tin áp lực lương thực ở Ấn Độ thuộc Anh sẽ giảm đi rõ rệt.
Người của Quốc Đại hội ngổn ngang trong dạ, chỉ cảm thấy người Anh đang bắt nạt kẻ thật thà. Không phải họ chỉ cảm thấy, mà đúng là như vậy.
Nhưng chính Gandhi còn chẳng từ chối, vậy đám người Anh trong mắt Alan Wilson kia lấy tư cách gì mà phản đối?
- Đây là việc tôi nên làm. Nếu mỗi người trên toàn tiểu lục địa bớt được một bữa, số lương thực dư ra có thể cứu giúp những người khác.
Gandhi đã nhập vai thánh nhân. Một khi đã nhận lời, ông liền bắt tay chuẩn bị.
Tấm lòng ấy khiến người ta kính phục. Ngài Barron là người đầu tiên đứng dậy. Những đại diện Anh khác cũng lần lượt đứng lên, tỏ lòng kính trọng với Gandhi, bậc thánh nhân giữa cõi đời.
Nếu không khí lúc ấy chẳng phải không thích hợp, Alan Wilson đã muốn đề nghị mọi người đến nước cũng tiết kiệm luôn. Uống nước tiểu bò mới thể hiện được quyết tâm chống hạn của người theo đạo Hindu. Mỗi ngụm nước tiểu bò bớt đi một ngụm nước sạch, chống hạn lại càng hiệu quả.
Dẫu nghị trình hòa giải hai đảng thất bại, nghị trình mời Gandhi tuyệt thực lại thành công. Tính ra, cuộc gặp ba bên lần này vẫn thu được kết quả đáng kể. Còn yêu cầu của Nehru, Phủ Toàn quyền đã cân nhắc kỹ rồi quyết định sắp xếp một cuộc đối thoại giữa Quốc Đại hội và Liên đoàn Hồi giáo. Tính thời gian thì London chắc cũng bắt đầu thu xếp, vừa hay có thể tiến hành cùng lúc.
Rời Phủ Toàn quyền, Nehru cuối cùng không nhịn được nữa, nói với Gandhi:
- Ông Gandhi, người Anh đang ép ông bằng đạo lý.
- Nhưng lời họ nói cũng có phần đúng. Trong lúc hạn hán, tiết kiệm lương thực là chuyện rất quan trọng. Gandhi lặng lẽ lắc đầu. Nếu tôi có thể góp chút sức mọn, giúp phong trào tiết kiệm lương thực lan rộng, thật sự sẽ có rất nhiều người khỏi chết đói. Tôi tin việc ấy nhất định có ích.
Đương nhiên là có ích. Nếu không có tác dụng, Alan Wilson đã chẳng đưa ra đề nghị ấy. Chỉ cần trên toàn tiểu lục địa có một vạn người noi gương Gandhi, cũng đủ cứu sống mấy nghìn người.
- Trợ lý, tiệc tối đã chuẩn bị xong rồi. Buổi trưa làm chúng ta xoay như chong chóng. Eder, thư ký riêng của chuyên viên, đến báo với Alan Wilson rằng tiệc tối đã sẵn sàng.
Lúc này Alan Wilson mới rời mắt khỏi khung cửa sổ, thản nhiên đáp:
- Chuẩn bị cho tôi một ly whisky. Nói thật, chuyện này khó làm quá. Vừa phải tỏ ra cùng cam chịu gian khổ với dân chúng, lại không thể thật sự cùng họ chịu khổ, nếu không kiều dân ở New Delhi sẽ nhìn chúng ta ra sao? À, về nhà thì đừng nói linh tinh. Phủ Toàn quyền đã tuyên bố với bên ngoài rằng mỗi ngày chỉ ăn hai bữa.
- Mọi người đã dặn dò nhau cả rồi, nhất định không để lộ chuyện. Phủ Toàn quyền sẽ duy trì phong trào ăn hai bữa mỗi ngày trong một tháng, để làm gương, thúc đẩy việc tiết kiệm lương thực. Eder nghiêm trang gật đầu. Tỉnh Liên hiệp vừa gửi điện đến, hỏi tình hình đàm phán lần này.
- Ông Burke sốt ruột rồi. Dân ở Tỉnh Liên hiệp quả thật đông hơn một chút. Cứ theo tiêu chuẩn của Phủ Toàn quyền chúng ta mà làm. Cứ tuyên bố trong thời gian hạn hán sẽ bớt một bữa ăn. Người Ấn Độ đâu thể kéo vào dinh thự của Burke để tận mắt nhìn ông ta được?
Alan Wilson trầm ngâm một lát rồi nói.
- Nếu họ thật sự làm vậy, ông Burke rất có thể sẽ ra lệnh nổ súng. Eder bật cười khúc khích. Burke chính là vị quan đứng đầu tỉnh Bengal trong nạn đói Bengal, nay chỉ mới được điều đi nơi khác.
Đêm ấy, Phủ Toàn quyền sáng đèn suốt đêm. Ánh đèn tỏa xa, như muốn cho mọi người biết rằng trong lúc hạn hán, Phủ Toàn quyền vẫn thức trắng làm việc. Với đám công chức ở đây, tiểu lục địa hứng chịu thiên tai lớn đến thế, họ là những người quản lý Ấn Độ thuộc Anh mà chỉ có thể đóng góp chút ít. Nỗi bất lực khiến họ đành tìm đến rượu để khuây khỏa.
Phủ Toàn quyền New Delhi chính thức phát động phong trào tiết kiệm lương thực. Công văn được gửi xuống các tỉnh và các tiểu quốc, kêu gọi người dân tố giác những hành vi cố tình lãng phí lương thực trong thời gian vận động tiết kiệm.
Tòa án Tối cao tán thành việc tố giác ấy, tuyên bố rằng trong lúc hạn hán, cố tình lãng phí lương thực là hành vi vô cùng đáng lên án về đạo đức.
Quan chức hành chính và quan tòa lại cùng nhau tung hứng. Họ dùng mệnh lệnh hành chính buộc các tờ báo ở Ấn Độ thuộc Anh đăng lời kêu gọi tiết kiệm lương thực, đồng thời khuyến khích người dân tố giác, lên án thói lãng phí.
Làm thế chẳng phải phá hoại dân chủ sao? Đúng là chuyện nực cười. Thuộc địa làm gì có thứ đó?
Phong trào tiết kiệm lương thực rầm rộ nhanh chóng gây tiếng vang lớn khắp các giới ở Ấn Độ thuộc Anh qua báo chí. Phần đông ý kiến đều tán thành. Dẫu sao, trong lúc khốn khó, lần này Phủ Toàn quyền Ấn Độ thuộc Anh lại tỏ ra có trách nhiệm đến thế, khác hẳn mấy năm trước.
Thậm chí, đã có người cho rằng nạn đói Bengal năm xưa hoàn toàn là hậu quả của chiến tranh. Vì chiến tranh nên nhiều nơi đều xảy ra nạn đói, chẳng liên quan gì đến người Anh.
Nếu nghe được lời ấy, Alan Wilson có lẽ sẽ cân nhắc cấp thẻ cư trú Anh cho kẻ nói ra. Đế quốc Anh đang cần những nhân tài như vậy.
Dư luận đã được hun nóng đến nơi. Đúng lúc ấy, Quốc Đại hội tuyên bố với bên ngoài rằng Gandhi sẽ tuyệt thực bảy ngày, gánh vác trách nhiệm dẫn dắt phong trào tiết kiệm lương thực lần này. Quốc Đại hội ủng hộ hành động của lãnh tụ, đồng thời kêu gọi thêm nhiều người tham gia, tiết kiệm lương thực để dành phần dư giúp đỡ những người cần nó hơn.
Trong phút chốc, người dân khắp Ấn Độ đều xúc động. Đến Thánh hùng Gandhi cũng bắt đầu ăn uống dè sẻn, họ tin hạn hán nhất định sẽ qua.
- Sau khi đứng ra hòa giải xung đột tôn giáo, chống chính quyền thực dân, cuối cùng ông ta cũng làm được một việc có ích rồi… Ờ…
Alan Wilson ợ lên một tiếng, tay cầm nĩa, uống một ngụm whisky rồi tiếp tục cắm cúi xử lý miếng bít tết trong đĩa. Hắn vừa nhai vừa nói, giọng không rõ:
- Ngay từ đầu tôi đã biết Gandhi nhất định sẽ đồng ý. Chống nạn đói lớn, cơ hội tốt biết bao để lấy tiếng thơm. Không đồng ý mới lạ.
- Ý ngài Barron là dùng dư luận để khen ngợi hành động này của Gandhi. Eder lấy khăn tay lau sạch vết dầu bên miệng. Nhưng không biết nên chọn cách nói nào cho phải.
- “Người nhất định thắng trời” à? Xét theo tư tưởng đạo Hindu thì câu ấy không thích hợp. Alan Wilson lắc đầu, vẻ mặt khó xử. Cứ dựa vào dư luận quốc tế đi. Nói rằng các nước khác kinh ngạc đến mức sợ vãi ra quần, rồi kêu lên Ấn Độ không thể đánh bại. Cứ thế mà làm.
Ngày được người Ấn Độ khắc ghi trong lòng ấy, cuộc tuyệt thực của Gandhi chính thức bắt đầu. Khắp Ấn Độ thuộc Anh, mọi người đều âm thầm cầu mong hạn hán sớm qua. Phủ Toàn quyền, Quốc Đại hội và Liên đoàn Hồi giáo cùng ra sức tuyên truyền chủ trương mỗi ngày tiết kiệm một bữa ăn để cứu sống một người, chung tay chống lại trận hạn hán lần này.