Ngài Bá Tước đã định giọng cho cuộc họp. Ông khẳng định trận hạn hán lần này có quy mô chưa từng thấy kể từ khi Ấn Độ thuộc Anh ra đời, phạm vi còn rộng hơn hẳn năm xảy ra Nạn đói Bengal.
Rõ là ông nói quá. Trận đại hạn ở Ấn Độ một trăm năm trước đã lan rộng trên bảy trăm nghìn ki-lô-mét vuông, con số ấy đã đủ khiến người ta kinh hoàng. Xét về diện tích, đó là một phần tư đến một phần ba toàn cõi Ấn Độ thuộc Anh.
Nói đúng như sử sách Trung Hoa xưa tả cảnh thiên hạ đói kém. Nếu còn muốn khẳng định nạn đói lần này rộng hơn trận trước, vậy thì chống cự làm gì? Chi bằng trùm quần lót trắng lên đầu rồi đầu hàng sớm cho xong.
Vừa mở lời, Ngài Bá Tước đã dùng giọng nặng nề, nhấn mạnh tai họa cận kề và quy nguyên nhân chính cho hạn hán.
Ông cũng cho biết Phủ Tổng đốc Ấn Độ thuộc Anh đã sớm báo động, dốc hết sức ngăn chặn. Giờ đây, ông mong Liên đoàn Hồi giáo và Quốc Đại hội gác lại hiềm khích, cùng Phủ Tổng đốc đối phó tai họa.
Nhưng đó chưa phải tất cả. Ngài Bá Tước nói thêm, nếu hạn hán lan rộng, tiểu lục địa khó lòng vượt qua kiếp nạn, bởi dân số Ấn Độ thuộc Anh quá đông. Dù chính quốc có cứu trợ thế nào, cũng không thể đáp ứng nổi nhu cầu nơi đây.
Huống hồ nước Anh vốn là một quốc đảo, không mạnh về nông nghiệp. Ai cũng biết ngay cả người dân Anh cũng phải trông vào lương thực nhập khẩu mới đủ dùng.
Nói dân số Ấn Độ thuộc Anh quá đông cũng chỉ là cách nói giảm. Thủ tướng khét tiếng của Đế quốc Anh, Churchill, từng nói thẳng về Nạn đói Bengal: “Đều là lỗi của người Ấn Độ. Họ sinh sôi như thỏ.”
Thế nhưng khi nạn đói Ukraine bùng nổ ở Liên Xô vào thập niên ba mươi, Churchill lại ra sức tuyên truyền: “Ai cũng biết Stalin mượn thiên tai để thanh trừng người Ukraine vốn không chịu phục tùng.”
Ấn Độ thuộc Anh xảy ra nạn đói thì là lỗi của người Ấn, vì họ sinh sôi như thỏ. Ukraine xảy ra nạn đói thì là lỗi của Stalin, kẻ mượn thiên tai để cố ý tiêu diệt người Ukraine.
Không thể phủ nhận Liên Xô và những nước tương tự, vì sĩ diện, quả từng bắt dân trong nước thắt lưng buộc bụng để ra sức viện trợ nước khác.
Nhưng những lời như thế của Churchill thì người có đầu óc đều chẳng tin. Còn phần đông người trên đời vốn không mấy sáng suốt, ấy lại là chuyện khác.
Lời Ngài Bá Tước chủ yếu xoay quanh hai điểm. Thứ nhất, đây là thiên tai. Thứ hai, người Ấn quá đông, không thể cứu hết. Định xong giọng điệu, ông lại nhấn mạnh Phủ Tổng đốc đã dốc sức suốt thời gian qua, việc ấy ai cũng nhìn thấy.
- Chúng tôi đã hết lòng cứu trợ người Ấn, nhưng hiệu quả chẳng đáng là bao. Alan Wilson cất giọng nặng trĩu, vẻ mặt đau buồn. - Có điều phải thừa nhận, nhiều người cố tình chống lại quyết định của Phủ Tổng đốc. Họ không những không nghe lệnh, mà còn cố ý làm ngược lại. Chẳng hạn, ở không ít thành phố đã xảy ra chuyện tích trữ đầu cơ. Trong năm mất mùa, giữ giá lương thực ổn định là việc quan trọng nhất. Một khi dân chúng hoảng loạn, dù lương thực chưa thiếu, người ta cũng sẽ tranh nhau vét sạch, đẩy giá lên cao, huống chi lúc này.
Thấy các lãnh đạo Liên đoàn Hồi giáo và Quốc Đại hội gật gù tán thành, Alan Wilson nói tiếp:
- Đang lúc nguy cấp, dù Quốc Đại hội và Liên đoàn Hồi giáo muốn phản đối điều gì, trước hết tôi phải nói rõ lập trường của Phủ Tổng đốc. Chừng nào hạn hán còn tiếp diễn, chúng tôi sẽ thẳng tay trừng trị nạn tích trữ đầu cơ. Muốn cứu được nhiều người hơn, đôi khi không tránh khỏi phải giết một số kẻ xấu.
Màn đổi giọng đột ngột của Alan Wilson khiến Gandhi giật nảy mình. Cả Ali Jinnah lẫn Nehru cũng cau mày, chẳng rõ đang nghĩ gì.
Ngài Bá Tước lên tiếng giảng hòa, giọng nhẹ tênh:
- Alan còn trẻ, gặp lúc nguy cấp đôi khi hơi bốc đồng. Hắn chỉ mong hạn hán sớm qua đi. Đó chẳng qua là lời bày tỏ nỗi phẫn uất, mong các vị khách quý đừng để bụng.
- Việc cấp thiết nhất hiện giờ là đoàn kết. Khó khăn tuy rất lớn, nhưng nếu được Quốc Đại hội và Liên đoàn Hồi giáo giúp sức, riêng tôi tin Ấn Độ thuộc Anh có thể vượt qua kiếp nạn này.
Ngài Bá Tước trước hết phủi sạch trách nhiệm, khẳng định mọi chuyện đều do người Ấn gây ra. Đến lúc đưa ra chút lợi lộc, ông lại tỏ vẻ lạc quan về tương lai Ấn Độ thuộc Anh.
Alan Wilson vẫn giữ vẻ thẳng thắn, nói rằng Phủ Tổng đốc vốn hiểu rõ Quốc Đại hội và Liên đoàn Hồi giáo mong muốn điều gì. Họ muốn độc lập, hắn có thể hiểu được. Chỉ có điều, với tư cách những người đang cai quản, họ không có quyền quyết định vận mệnh Ấn Độ thuộc Anh.
Quyền ấy nằm trong tay London. Nay cả hai đảng đều đã cử phái đoàn sang đó đàm phán. Trước khi ngã ngũ, hai đảng vẫn phải giúp Phủ Tổng đốc vượt qua cơn khốn khó.
- Trừ phi lợi ích đảng phái được đặt cao hơn mạng sống của toàn thể dân chúng tiểu lục địa, bằng không tôi không hiểu vì sao chúng ta không thể đoàn kết. Tình hình mỗi ngày một nguy cấp, chỉ qua một ngày thôi, tai họa đã nặng thêm gấp mấy lần. Nếu chuyện ấy xảy ra, thật khó hiểu các vị chủ trương độc lập rốt cuộc vì mục đích gì.
Alan Wilson dùng đạo lý để gây sức ép.
Nehru liếc người Anh đối diện bằng khóe mắt, rồi hỏi điều mình quan tâm nhất:
- Cụ thể Phủ Tổng đốc định làm gì?
Dĩ nhiên là mời Gandhi tuyệt thực! Nhưng lúc này khí thế chưa đủ, nói ra vẫn chưa thích hợp.
Alan Wilson phất tay, bảo Edel đưa mấy bức điện tín đặt trước mặt đại diện Quốc Đại hội và Liên đoàn Hồi giáo. Trong đó có lời trình bày của Ragadia, Tổng thư ký Cơ quan Cứu trợ và Phục hồi Liên Hợp Quốc. Nạn đói lần này đã lan khắp Âu Á; trên một dải đất rộng lớn từ sông Rhine đến sông Hán, khắp nơi đều xuất hiện dấu hiệu thiếu lương thực.
Thế là lời bóng gió của Nehru về chuyện xin viện trợ nước ngoài bị chặn đứng. Có viện trợ thì cũng chỉ ưu tiên cho chính quốc. Đám tinh hoa ở thuộc địa này nghĩ gì vậy? Trên thế giới lúc này, còn được mấy nơi không thiếu ăn?
- Xét đến dân số đông đảo của Ấn Độ thuộc Anh, muốn chống hạn lần này, trước hết phải dựa vào sức mình. Alan Wilson nghiêm giọng nói. - Chỉ khi mọi người cùng chung sức, chúng ta mới mong đạt được kết quả tốt đẹp.
Ngài Bá Tước lại cho thấy Đế quốc Anh là mắt xích yếu nhất, không nói lời nào quá cứng rắn:
- Chúng tôi cũng sẽ thông qua các cơ quan ngoại giao để dò hỏi tình hình những nước khác, tranh thủ sự giúp đỡ thiện chí từ các nước thân thiện.
Dĩ nhiên, tìm viện trợ bên ngoài cần có thời gian, còn phải dàn xếp rộng khắp. Nước xa không cứu được lửa gần. Vì vậy Ngài Bá Tước cũng tỏ ý đồng tình với trợ lý của mình, rằng chống hạn lần này phải chủ yếu dựa vào sức mình.
Gần trưa, trong bữa ăn tiếp đãi Quốc Đại hội và Liên đoàn Hồi giáo, Phủ Tổng đốc dọn món bánh dẹt nướng kiểu Ấn đã chuẩn bị sẵn. Họ muốn cho thấy ngay cả Phủ Tổng đốc, trung tâm cai trị Ấn Độ thuộc Anh, cũng đang dè sẻn, thực hành tiết kiệm để cùng dân chúng tiểu lục địa chống hạn.
Thái độ đã bày ra rõ ràng. Đến cả Phủ Tổng đốc, đầu não cai trị Ấn Độ thuộc Anh, cũng thắt lưng buộc bụng, cùng gánh nạn với đông đảo dân chúng. Còn gì để trách móc nữa?
Sau bữa trưa, cuộc bàn bạc đi vào trọng điểm: dựa vào sức mình thì phải làm sao cứu được nhiều người nhất. Kho lương ở Các Tỉnh Liên hiệp vừa bị một trận hỏa hoạn thiêu rụi sạch.
Bản Bengal vốn đông dân, lương thực thu hoạch được đã chật vật lắm mới đủ nuôi dân trong tỉnh, lấy đâu ra dư sức tiếp tế nơi khác.
Vấn đề lại dồn về tỉnh Punjab, vựa lúa của Ấn Độ thuộc Anh. Tại đây, tín đồ Hồi giáo chiếm ưu thế tuyệt đối, đại khái chia phần với người Sikh theo tỷ lệ tám trên hai.
Mấy chục năm sau, những người Sikh ở bang Punjab vây kín New Delhi để phản đối cải cách nông nghiệp của ông Modi chính là dân vùng này.
Phủ Tổng đốc chỉ lên tiếng kêu gọi qua loa, mong Liên đoàn Hồi giáo thể hiện tinh thần đoàn kết, đem số lương thực dư ra giúp các vùng khác. Chỉ là lời kêu gọi, không hề ép buộc.
Nehru tức đến phát điên. Chỗ nào không nên cứng rắn thì Phủ Tổng đốc cứ khăng khăng làm theo ý mình.
Đến chỗ cần ép buộc, người Anh lại bắt đầu nói rằng mọi việc có thể thương lượng, không nên dùng sức ép.
Punjab là vựa lúa của Ấn Độ thuộc Anh, muốn điều lương thực đi nơi khác chẳng phải chỉ cần một câu của Phủ Tổng đốc hay sao? Giờ đám người Anh kia trở mặt nhẹ như lật bàn tay, chẳng phải muốn hắn tự đến cầu Ali Jinnah, mặc cho ông ta xâu xé đó sao?
Ali Jinnah liếc Nehru. Trong lòng ông rối bời. Một mặt, ông mong Nehru mở lời. Mặt khác, ông lại sợ đối thủ lên tiếng. Hạn hán đã ập đến, nếu phải đem lương thực ở những vùng người Hồi giáo sinh sống ra cứu trợ các tỉnh khác…
- Lần này hạn hán lan rộng khắp nơi, dân theo đạo Hồi cũng rất đông.
Trước khi Nehru kịp mở miệng, Ali Jinnah đã quyết định không để đối thủ cũ phải khó xử. Ông bèn nói người Hồi giáo cũng chẳng còn lương thực dư.
- Chúng tôi hiểu tai họa lần này giáng xuống tất cả mọi người, bất kể họ theo tôn giáo nào.
Alan Wilson mặt lạnh như tiền. Hắn chỉ chờ Ali Jinnah nói câu ấy, bèn trầm giọng tiếp lời:
- Vì có liên quan đến vấn đề tôn giáo, Phủ Tổng đốc không tiện tỏ thái độ. Chuyện ở Ấn Độ thuộc Anh vốn hết sức phức tạp…
Cho dù có lấy lương thực ở Punjab ra thì thật ra cũng chẳng đủ. Huống hồ cứu trợ thiên tai là chuyện gì? Nước Anh còn phải giúp khu chiếm đóng của mình khôi phục, chẳng lẽ việc đó không cần lương thực hay sao?
Lập trường không can thiệp của Phủ Tổng đốc khiến Nehru tức đến nổ phổi. Hắn chỉ muốn đập bàn đứng phắt dậy. Đây chính là thủ đoạn chia để trị, suốt hơn một trăm năm qua, người Anh chưa từng đổi khác.
- Cảm ơn Phủ Tổng đốc đã thông cảm. Như đã nói ban nãy, hạn hán lần này giáng xuống tất cả mọi người, bất kể tín ngưỡng hay vùng miền. Muốn vượt qua, trước hết phải dựa vào sức mình, chứ không thể chỉ biết ngửa tay cầu cứu.
Ali Jinnah cảm ơn Ngài Bá Tước, đồng thời ngầm nhắn Nehru: tự lo lấy thân đi.
Đề nghị xin lương thực ở Punjab để giúp các nơi khác cứ thế chết yểu.
Ngài Bá Tước cũng không cố bám lấy chuyện ấy. Ông chỉ nói sẽ tìm dịp trao đổi riêng. Dù sao, lãnh đạo đảng phái cũng cần trở về thuyết phục những người ủng hộ mình. Trước mắt không cần vội.
Cuối cùng, mọi người bàn đến chủ đề chính của cuộc họp. Sau khi chuyện lương thực ở Punjab chẳng đi đến đâu, sức ép dồn hết sang Gandhi. Alan Wilson đúng lúc lên tiếng hỏi:
- Thưa ông Gandhi, ông nghĩ sao về phong trào tiết kiệm lương thực?