- Ồ, Louis!
Thấy mọi chuyện đang trượt dần khỏi tầm kiểm soát, Edwina Ashley đành lên tiếng:
- Thật ra làm tổng đốc Ấn Độ thuộc Anh cũng đâu đến nỗi tệ? Dù sao đó vẫn là chức quan đứng đầu cả một vùng, lại còn liên quan đến việc sau này đường công danh của ông có được thuận lợi hay không.
Mountbatten chẳng bị lời lẽ nhằm đánh lạc hướng của vợ thu hút. Ông vẫn nhìn chằm chằm cô con gái út đang nói một đằng nghĩ một nẻo, rồi lên tiếng:
- Pamela, con có biết cả đời một công chức thường làm việc gì nhất không? Không phải là dùng những lời lẽ hoa mỹ mà rỗng tuếch, nói ra những điều chẳng ai hiểu nổi.
- Là việc gì vậy, thưa cha?
Pamela Mountbatten nở nụ cười hồn nhiên của thiếu nữ, khiến người ta chẳng mảy may đề phòng.
- Việc công chức làm nhiều nhất trong đời là né tránh mọi vấn đề thực sự quan trọng. Những kiểu nói vòng vo ấy xuất hiện cũng chỉ vì mục đích đó.
Đến câu sau, Mountbatten xem như đã đáp lại lời vợ. Ông ngồi xuống, vẻ mặt đầy lo lắng:
- Ấn Độ thuộc Anh đang nổi lên đòi độc lập. Nếu tôi đến đó, rất có thể sẽ trở thành vị tổng đốc cuối cùng của Ấn Độ thuộc Anh. Hai thế lực chính trị lớn ở đây bất đồng về con đường sau khi độc lập, nhưng có một điểm chung: cả hai đều muốn thoát khỏi sự cai trị của Đế quốc Anh. Đó là điều kiện tiên quyết.
Mountbatten đã sống nhiều năm ở Ceylon thuộc Anh, ngày ngày hưởng nắng vàng bãi biển, nhưng điều đó không có nghĩa ông chẳng hiểu gì về Ấn Độ thuộc Anh. Trái lại, ông vốn giỏi điều phối, lại nắm rất rõ chủ trương của Liên đoàn Hồi giáo và Quốc Đại hội.
Ấn Độ thuộc Anh lúc này chẳng khác nào một ngọn núi lửa sắp phun trào. Nếu ông đến đó làm tổng đốc, ngọn núi lửa ấy có bùng nổ ngay trong nhiệm kỳ của mình hay không, chẳng ai biết được.
Phủ tổng đốc đã cai trị Ấn Độ thuộc Anh bằng chính sách chia để trị. Họ khiến đất nước này tan tác, gieo mâu thuẫn và kích động các phe phái chống Anh tự đấu đá lẫn nhau, khiến những lực lượng ấy không thể hợp sức. Nhờ vậy, người Anh củng cố rồi mở rộng thuộc địa của mình tại Ấn Độ.
Chính sách ấy đương nhiên kìm hãm sự phát triển của xã hội Ấn Độ. Dưới quyền kiểm soát của phủ tổng đốc, kinh tế nơi đây suốt một thời gian dài chỉ tăng trưởng chậm chạp, thậm chí trì trệ và tụt hậu.
Chia để trị, phân hóa rồi làm tan rã các lực lượng chống Anh, bảo vệ nền cai trị thuộc địa, đó là mục tiêu cốt lõi khi người Anh thiết lập và từng bước thay đổi chế độ hành chính cấp tỉnh tại Ấn Độ thuộc Anh.
Tùy từng thời kỳ, họ lại điều chỉnh chế độ hành chính cấp tỉnh cho phù hợp với chính sách thuộc địa mới, xoa dịu những người theo chủ nghĩa dân tộc Ấn Độ, qua đó duy trì quyền cai trị của Anh và phục vụ chính sách kinh tế, đối ngoại của nước Anh trong từng giai đoạn.
- Em yêu, trong một thời gian rất dài, người Ấn Độ chỉ biết trên thế giới có hai cường quốc. Một là Đế quốc Anh, còn lại là Đế quốc Nga, tức Liên Xô hiện nay. Nói thật, người Mỹ chưa từng khiến họ kính sợ.
Mountbatten chậm rãi giảng giải với vợ:
- Ngoài chúng ta và người Nga, người Ấn Độ chỉ có một hình dung mơ hồ, lẫn lộn về các quốc gia khác. Cho đến hôm nay vẫn vậy. Ngoài việc chúng ta là kẻ cai trị, có thế lực lớn tại Ấn Độ, ảnh hưởng của Liên Xô cũng rất mạnh, chỉ là nó nằm ở những nơi mắt thường không nhìn thấy.
Mountbatten nói như vậy là muốn Edwina Ashley hiểu rằng, cái chức tổng đốc Ấn Độ thuộc Anh vào thời điểm này chưa chắc đã là một công việc vẻ vang, nhàn hạ.
- Nhưng đó là trách nhiệm Đế quốc giao cho cha.
Pamela Mountbatten nghe một lúc lâu rồi xen vào:
- Hơn nữa, chuyện này hẳn đã được quyết định phần nào rồi. Nó còn liên quan đến những đóng góp của cha trong thời chiến. Nếu cha tìm cách né tránh, người ta sẽ bàn tán rất nhiều.
- Về phòng ngủ đi!
Mountbatten hít sâu một hơi, nhấn từng chữ:
- Ta không đi đến cái thùng thuốc súng ấy.
Pamela bĩu môi, xoay người bước lên cầu thang. Ngay khoảnh khắc quay lưng lại, nụ cười đắc ý hiện lên trên mặt cô bé, không sao che giấu được nữa.
Cô chẳng bận tâm Ấn Độ thuộc Anh có phải là một thùng thuốc súng hay không. Chỉ cần được gặp người ấy là đủ. Điều duy nhất khiến cô tiếc nuối là Patricia sắp kết hôn, có lẽ sẽ làm chậm trễ đôi chút. Giá mà Patricia đừng lấy chồng thì tốt biết mấy…
- Muốn tôi đi cũng được, nhưng phải trao toàn quyền cho tôi, đồng thời cam kết sau này không truy cứu bất cứ trách nhiệm nào. Tôi sẽ tự mình xử lý mọi việc ở Ấn Độ thuộc Anh, không cần báo cáo với Nội các. Có như vậy thì tôi mới cân nhắc.
Đợi con gái lên lầu rồi, Mountbatten mới nói với vợ:
- Nội các chắc chắn sẽ bác bỏ yêu cầu ấy. Khi đó tôi chẳng cần đến cái nơi quỷ quái kia nữa.
“Thu thập sách hay miễn phí, hãy theo dõi v.x, đại bản doanh độc giả giới thiệu những tiểu thuyết bạn yêu thích, nhận lì xì tiền mặt!”
- Như vậy cũng tốt.
Thấy chồng đã quyết tâm, Edwina Ashley thuận theo ý ông mà lên tiếng an ủi.
Mountbatten tràn đầy tự tin. Ông cho rằng với một yêu cầu vô lý đến thế, các bộ trưởng trong Nội các nhất định sẽ không thông qua. Khi ấy, trách nhiệm sẽ thuộc về Nội các chứ không phải ông. Không phải ông từ chối đến làm tổng đốc Ấn Độ thuộc Anh, mà là Nội các không chịu trao quyền cho ông.
Cùng lúc Mountbatten đưa ra quyết định, Pamela Mountbatten cũng đang nằm trên giường trong phòng ngủ, ôm con búp bê rồi đi đến một quyết định. Cô cho rằng mình nên dùng điện báo báo tin vui này cho Alan Wilson.
Ở một mức độ nào đó, tướng Mountbatten đã cảm nhận được tình trạng nguy hiểm của Ấn Độ thuộc Anh, như thể đang ngồi trên một thùng thuốc súng. Nhưng làm sao ông cảm nhận rõ bằng Alan Wilson? Hắn mới là người ngày ngày nhảy múa trên thùng thuốc súng ấy.
Cuối cùng cũng tìm được cơ hội đuổi Patel đi, không có nghĩa Nehru là người dễ đối phó. Thật ra, Nehru mới là kẻ khó giải quyết hơn. Có điều, trong khoảng thời gian hai vị tổng đốc bàn giao công việc, toàn bộ Ấn Độ thuộc Anh tạm thời nằm trong tay những công bộc của nhân dân.
Đúng lúc nhạy cảm ấy, Pedro thuộc phủ toàn quyền Bồ Đào Nha đến New Delhi, gặp người bạn cũ là trợ lý ủy viên trưởng Ấn Độ thuộc Anh. Vừa gặp nhau, hai người đã ôm chầm lấy nhau thật nồng nhiệt. Pedro ngồi xuống rồi hỏi:
- Dạo này thế nào, Alan? Tổng đốc rời đi rồi, cậu thấy nhẹ nhõm hơn chứ?
- Trái lại thì có. Tôi còn bận hơn cả lúc tổng đốc ở đây.
Alan Wilson thở dài. Nhờ lợi thế tuổi tác, hắn từng khiến nữ minh tinh kia cảm thấy vô cùng thỏa mãn trong những lần hai bên gần gũi. Nhưng việc sắp xếp thời gian luôn tiêu tốn thêm rất nhiều sức lực. Nếu đã có hôn ước, mọi chuyện sẽ đơn giản hơn nhiều.
Có lẽ cái hay của một mối quan hệ hợp pháp nằm ở chỗ đó!
Than thở xong, Alan Wilson phẩy tay:
- Thôi, đừng nói chuyện của tôi nữa. Xét trên phương diện quốc gia, quan hệ giữa chúng ta là gì? Ngay cả trong giai đoạn căng thẳng nhất, khi Đế chế thứ Ba hoành hành khắp châu Âu, cuối cùng Bồ Đào Nha vẫn không đứng về phía đối lập với Đế quốc Anh. Huống hồ hiện giờ hai bên còn có chung mục tiêu.
- Tình hữu nghị Bồ Đào Nha và Anh sẽ luôn được duy trì. Nhưng tôi vẫn chưa biết mục đích ông gọi tôi đến đây là gì?
Pedro chăm chú quan sát gương mặt Alan Wilson, cố tìm xem nét mặt hắn có để lộ điều gì hay không.
Là một công chức Đế quốc đầy kiêu hãnh, đương nhiên Alan Wilson không thể để người ta nhìn thấu tâm ý. Hắn rót hai tách trà Assam:
- Tỉnh trưởng Assam gần đây đang làm ăn buôn bán trà. Chuyện ấy cũng xem như một việc tốt. Mỗi nơi có một thế mạnh riêng, phủ tổng đốc cũng đâu thể ngăn các tỉnh tự mình kiếm thêm nguồn thu.
- Ấn Độ thuộc Anh đất đai rộng lớn. Goa thì không có diện tích như vậy, nên cũng chẳng cần điều chỉnh gì nhiều.
Pedro nâng tách trà lên, lời nói lộ rõ vẻ ghen tị.
- Quả thật là vậy.
Alan Wilson gật đầu tán thành. Đất rộng người đông đương nhiên có cái lợi riêng. Với dân thường, khoảng cách từ đáy lên đến đỉnh rộng hơn, họ cũng ít cảm nhận được nỗi nhọc nhằn của cuộc sống. Những người sống trong một nước nhỏ, dân số ít thì khốn khổ hơn nhiều, phải chịu một cái trần thấp hơn hẳn.
Đối với quan chức, lợi thế ấy còn có mặt khác. Không gian cai trị rộng lớn khiến quan chức tự nhiên đã cách xa dân thường. Một viên quan muốn làm gì, dân chúng thậm chí còn chẳng biết, nói gì đến chuyện phản đối?
Cũng giống như chuyện trưởng thôn tham ô, dân trong làng hiểu rõ tình hình nên còn có thể ước tính đại khái hắn đã biển thủ bao nhiêu.
Nhưng nếu thị trưởng tham ô, người dân thành phố lại chẳng biết gì, chỉ có thể ngơ ngác nhìn nhau. Sự giàu có của Ấn Độ thuộc Anh đem đến cho mỗi tỉnh một thế mạnh riêng. Các tỉnh trưởng tận dụng những thế mạnh ấy, xét ra cũng chưa đến mức quá đáng.
Goa thì thê thảm hơn. Đất nhỏ, dân ít, chẳng khác gì quan hệ giữa dân làng và trưởng thôn. Nếu trưởng thôn bỗng nhiên giàu lên, người trong làng chắc chắn sẽ rỉ tai nhau dò hỏi.
Dùng xong trà chiều, Alan Wilson mới thong thả lên tiếng:
- Ông Pedro thấy vùng tiểu lục địa này thế nào?
- Dân số và thị trường khổng lồ, nền móng của Đế quốc Anh.
Pedro nói thật lòng. Gần ba trăm năm bá quyền của Đế quốc Anh có liên hệ chặt chẽ với việc chiếm giữ tiểu lục địa này, đó là sự thật mà mọi quốc gia đều biết.
- Nước Anh chúng tôi được gọi là đế quốc mặt trời không bao giờ lặn. Nhưng giờ đã quá buổi trưa rồi, ánh sáng cũng chẳng còn nóng bỏng như trước.
Alan Wilson cất giọng cảm khái. Đúng vào lúc thời đại thuộc địa sắp kết thúc, hắn lại trở thành một kẻ thực dân. Nghĩ cho cùng, trong lòng hắn thật sự cảm thấy ấm ức.
- Goa là một nơi rất tốt, nếu có thể nắm chắc trong tay. Nó sẽ đem lại cho Bồ Đào Nha lợi ích lớn. Vị trí địa lý của Goa nằm ngay đó, có thể trực tiếp tiếp cận nguồn nhân khẩu và nguyên liệu khổng lồ của Ấn Độ. Sau khi tiểu lục địa độc lập, tầm quan trọng của nơi này sẽ còn tăng lên. Chỉ xem Bồ Đào Nha có biết tận dụng quân bài ấy hay không thôi.
Cuối cùng cũng nghe Alan Wilson nhắc đến Goa, Pedro lập tức tỉnh táo hẳn, cơn buồn ngủ biến mất sạch. Đó chính là mục đích ông ta đến New Delhi. Chỉ là chủ nhân nơi này không chủ động mở lời, nếu ông ta tự nhắc đến trước thì rất dễ để lộ vẻ sốt ruột.
- An toàn của Goa từ lâu đã là chuyện trong nước hết sức quan tâm.
Pedro lựa lời. Ông ta muốn người Anh coi trọng vấn đề ấy, nhưng lại không thể tỏ ra quá nóng vội. Chỉ riêng việc cân nhắc cách nói cũng đủ khiến người trong cuộc sốt ruột đến phát điên.
- Pedro, tôi hiểu. Tôi hiểu cả.
Alan Wilson mỉm cười như đã nhìn thấu mọi chuyện:
- Không ai hiểu tiểu lục địa này hơn tôi. Các ông muốn gì, tôi biết. Còn tôi muốn gì, chẳng biết vị khách của tôi có hiểu hay không.
- Vậy trước hết, ông Alan muốn gì? Dựa trên tình hữu nghị lâu đời giữa Anh và Bồ Đào Nha, chúng tôi rất mong một vài nhân vật quan trọng có thể phát huy vai trò then chốt.
Pedro tỏ ra rất biết điều, kín đáo đưa cho Alan Wilson một lời gợi ý.