Nước nào chẳng muốn đứng đầu? Kẻ đã nắm ngôi đầu, mấy ai cam lòng chịu đứng thứ hai? Những nước miệng nói mình không ôm mộng bá chủ thế giới, thường chỉ là vì thực lực chưa đủ, chứ đâu phải trong lòng thật sự không có tham vọng.
Đem chuyện ấy đặt vào mối quan hệ giữa Patel và Nehru trong Quốc Đại hội thì càng thấy rõ.
Thuở Nehru lên nắm quyền, có lẽ Gandhi quả thật cảm thấy mình đã già. Có lẽ ông đã nhận ra phe chủ trương tự trị vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối trong Quốc Đại hội. Cũng có lẽ ông nghĩ bậc trưởng lão đã ngoài sáu mươi nên dốc sức nâng đỡ lớp trẻ đứng ra gánh vác công việc. Vì thế, trong các cuộc họp của Quốc Đại hội, ông nhiều lần đề nghị để Nehru làm chủ tịch đảng.
Gandhi hiểu rất rõ Nehru được giáo dục ở Anh, không am hiểu mấy tình hình Ấn Độ. Chủ trương đòi độc lập ngay lập tức của anh ta cũng mang phần nào màu sắc ảo tưởng. Nhưng Gandhi hiểu người thanh niên ấy: anh ta nhiệt tình với công việc, nặng lòng với đất nước và dân chúng, lại nhiều lần vượt qua những năm tháng tù đày, thử thách.
Nehru không mấy hiểu, cũng chẳng mấy mặn mà với phong trào dùng vải tự dệt của Gandhi. Hai người từng bất đồng sâu sắc về một số vấn đề lớn. Dẫu vậy, Gandhi đã quyết lòng.
Đề nghị để Nehru làm chủ tịch Quốc Đại hội của Gandhi được thông qua, nhưng trong đảng vẫn có nhiều người không hiểu, cũng không chấp nhận. Gandhi bèn kiên nhẫn giải thích cho họ:
- Trao quyền lực vào tay người trẻ, mọi người đừng lo. Đáng sợ là một kẻ vô dụng như tôi vẫn còn nắm quyền. Có người cho rằng anh ấy quá bốc đồng, nhưng tôi thấy trong anh ấy có sự táo bạo của một chiến binh, lại có cả sự thận trọng của một nhà chính trị. Giao quyền cho anh ấy, đất nước sẽ được yên ổn.
Nehru có địa vị cao hơn Patel trong Quốc Đại hội ngày nay, phần lớn là nhờ Gandhi nâng đỡ năm xưa. Patel có phục hay không? Bề ngoài thì ông ta thuận theo, còn trong bụng nghĩ gì, ai mà biết được?
Alan Wilson còn biết nhiều chuyện hơn. Thật ra, ngay sau khi Ấn Độ giành độc lập, đã có người cho rằng đất nước dưới quyền Nehru và Patel là một kiểu chính quyền hai đầu. Nhưng vấn đề của Patel cũng giống Ali Jinnah: chỉ vài năm sau ngày Ấn Độ độc lập, ông ta đã qua đời.
Ali Jinnah mang bệnh lâu năm, còn Patel thoạt nhìn chẳng có vấn đề gì. Có lẽ chính ông ta cũng không nghĩ mình có vấn đề, lúc này vẫn còn muốn tranh vị thế với Nehru.
Bức điện từ London vừa khéo trao cho Patel cơ hội xuất hiện trên vũ đài quốc tế. Bỏ lỡ thì thật đáng tiếc.
- Tôi vẫn cần về cân nhắc thêm.
Trong bụng Patel đã quyết định lên đường đến London, nhưng sau bao năm chịu ảnh hưởng của nền giáo dục Anh, ngoài miệng ông ta vẫn nói mình cần suy nghĩ thêm.
Nếu có ai thật sự buộc ông ta phải cân nhắc cho kỹ, người đó chắc chắn là kẻ thù của ông ta.
Patel vừa rời dinh Toàn quyền, Alan Wilson đã lẩm bẩm:
- Kế tiếp là Liên đoàn Hồi giáo.
Hắn còn phải diễn lại màn vừa rồi, chỉ là đổi sang thuyết phục một đối tượng khác.
Đưa được những kẻ mình ghét rời khỏi Ấn Độ sẽ giúp xoa dịu áp lực mà Ấn Độ thuộc Anh đang phải đối mặt.
Tình cảnh lần này khiến Alan Wilson nhớ tới một nạn đói lớn khác, xảy ra mấy chục năm trước. Cũng là hai năm liền hạn hán, cũng là cách làm như cũ.
Năm 1876, hạn hán khiến mùa màng trên cao nguyên Deccan thất bát, miền nam và tây nam Ấn Độ đều chịu ảnh hưởng. Sang năm sau, nạn đói lan rộng, vùng bị thiên tai lên tới bảy trăm nghìn cây số vuông.
Trong thời gian ấy, chính quyền địa phương vẫn xuất khẩu sang Anh lượng lúa mì cao kỷ lục, sáu triệu bốn trăm nghìn tấn. Họ còn mở tiệc lớn mừng lễ đăng quang của Nữ hoàng Victoria, đãi tới sáu mươi nghìn người. Những việc ấy càng làm suy yếu nền kinh tế Ấn Độ. Nạn đói khiến khoảng năm mươi lăm triệu người chịu cảnh khốn cùng, năm triệu năm trăm nghìn người thiệt mạng.
Ngày nay, Ấn Độ thuộc Anh cũng có chút lợi thế. Trong kho vẫn còn tới hai trăm nghìn tấn lúa mì. Dẫu so với dân số đã tăng gấp mấy lần, chừng ấy chẳng khác nào muối bỏ biển.
Nhưng cũng không thể phủ nhận thời thế đã đổi thay. Đây là thời đại toàn cầu hóa. Biết đâu cảnh người Ấn Độ ôm bát ăn xin thật sự sẽ khiến một số nước quyên góp lương thực, tiền bạc.
Nếu người Mỹ chịu ra tay giúp đỡ, trước khi Ấn Độ thuộc Anh độc lập, Alan Wilson cũng chẳng ngại bán một số tài nguyên thiên nhiên còn nằm trong tay Anh cho các công ty Mỹ với giá phải chăng.
Ai bảo hắn sinh lòng nhân hậu, không nỡ nhìn người ta chết đói.
Alan Wilson đương nhiên không thể biết những cuộc bàn bạc bên trong Quốc Đại hội. Nhưng hắn biết gần đây Gandhi đang làm gì. Nghề làm thánh nhân của Gandhi, nói đi cũng phải nói lại, ông đã gây dựng hình tượng ấy suốt mấy chục năm, đến mức biết rõ phải làm sao để người khác tin phục.
Lúc này Gandhi đã ngoài bảy mươi. Ông có dung mạo bình thường, thường để trần, chỉ quấn một tấm vải tự dệt quanh hông. Phong thái cao quý, trang nghiêm, vẻ khiêm nhường ung dung khiến người khác phải kính trọng và ngưỡng mộ, cũng chính là nguồn sức mạnh và uy tín của ông.
Ánh mắt trầm tĩnh sâu xa của Gandhi dường như luôn nhìn thấu sự việc. Giọng ông trong trẻo, hiền hòa, dễ khiến người nghe cảm thấy ấm lòng và đồng điệu. Dù trước mặt có bao nhiêu người, ông vẫn có thể khiến họ cảm thấy gần gũi.
Nhưng lần này Gandhi buộc phải quay về Quốc Đại hội. Trong lúc Alan Wilson dùng cách cũ để thuyết phục Liên đoàn Hồi giáo, Nehru và Patel đã bất đồng về chuyến đi London.
Với địa vị của Nehru và Patel trong Quốc Đại hội, một khi hai người đã tranh cãi thì gần như không ai có thể hòa giải. Chỉ một người đủ uy tín làm được điều ấy, chính là Gandhi, lúc này đang trên đường đi thăm các nơi.
Hai nhà lãnh đạo còn đang sung sức của đảng đã xảy ra tranh chấp, buộc Gandhi phải lập tức quay về.
Nehru cho rằng chuyến đi London lần này lại là âm mưu của chủ nghĩa đế quốc, chẳng khác những hội nghị bàn tròn trước đó bao nhiêu. Quốc Đại hội nên dùng phương thức bất bạo động, không hợp tác để từ chối chuyến đi.
Patel lại nghĩ khác. Sau bao thử thách của chiến tranh thế giới, thời cơ giành độc lập cho Ấn Độ đã chín muồi.
Chuyến đi London lần này khác hẳn những hội nghị bàn tròn ngày trước. Đây là cơ hội để người Anh, thậm chí cả thế giới, lắng nghe tiếng nói của Ấn Độ. Không thể bỏ lỡ.
Nehru cương quyết nói:
- Bao năm qua, người Anh đã chứng tỏ họ sẽ không buông tay. Chúng ta phải hiểu cuộc đấu tranh này còn kéo dài, đừng tưởng có thể dễ dàng đạt được mục đích.
Patel khăng khăng giữ ý kiến trước mặt Gandhi:
- Chúng ta đã đấu tranh suốt mấy chục năm, từ sau Thế chiến thứ nhất đến tận hôm nay, lại trải qua Thế chiến thứ hai. Thế mà anh còn bảo dễ dàng ư? Trái lại, đây chính là cơ hội tốt. Chỉ còn một bức tường chắn cuối cùng, vượt qua được, hàng trăm triệu người trên tiểu lục địa sẽ giành lại tự do. Chúng ta sẽ được cả thế giới nhìn nhận là người Ấn Độ đầy kiêu hãnh, chứ không phải dân của một thuộc địa trong Đế quốc Anh.
Nehru bật cười:
- Tôi không cho rằng đến một thành phố cách xa vạn dặm còn quan trọng hơn đấu tranh ngay trên tiểu lục địa. Lên diễn đàn quốc tế để làm gì, vẫy đuôi cầu xin người ta sao?
Patel quay sang Gandhi:
- Thưa ông Gandhi, tôi khó mà tin đây là lời của Nehru. Tôi đã quyết rồi, sẽ lên đường ngay, để người London nghe tiếng nói của người Ấn Độ, để họ hiểu thời đại thuộc địa đã qua.
Gandhi lặng im. Ông đã hiểu Patel nhất quyết ra đi, đành bất lực gật đầu:
- Được thôi. Tôi sẽ không ngăn cản ai cả. Mong chuyến đi London của anh thuận lợi, giành được những điều Ấn Độ mong muốn.
Chẳng bao lâu sau, dinh Toàn quyền nhận được câu trả lời chắc chắn của Patel. Trong văn phòng Bá tước Baron, Alan Wilson báo tin cho cấp trên:
- Phe bảo thủ trong Quốc Đại hội rời khỏi Ấn Độ, cũng khiến người ta nhẹ gánh. Nếu dọc đường xảy ra chuyện gì thì càng hay.
Bá tước Baron nghe vậy liền lắc đầu:
- Đừng manh động! Làm thế lộ liễu quá. Hơn nữa, ông ta cũng chẳng làm nên trò trống gì. Cái gọi là thế lực của Patel chỉ có tác dụng trên tiểu lục địa này. Rời khỏi đó, dù chỉ một dặm, ông ta cũng chẳng là gì.
Thấy Alan Wilson gật đầu, Bá tước Baron hỏi:
- Việc ứng phó với hạn hán thế nào rồi?
Alan Wilson thản nhiên đáp:
- Còn phải xem hạn hán lớn đến đâu, thật khó đoán. Nếu chỉ ảnh hưởng tới một vùng rộng cỡ Hyderabad thì chẳng đáng ngại. Còn lớn hơn nữa thì… Tỉnh Punjab chưa gửi tin gì về. Khí hậu nơi đó không mấy dễ chịu, nhưng lại là vựa lương thực ổn định nhất của Ấn Độ thuộc Anh. Chỉ có điều, nếu phải lấy lương thực ở đó đi cứu tế thì có thể nảy sinh rắc rối. Người Hồi giáo chiếm đa số áp đảo, phần còn lại là người Sikh.
- Vậy là không có vấn đề gì.
Bá tước Baron thở phào. Chuyện người Hồi giáo hay người Sikh là mâu thuẫn nội bộ của tiểu lục địa. Chỉ cần không dính dáng tới người Anh là được.
Thật ra, dinh Toàn quyền lúc nào cũng làm việc rất hiệu quả, chỉ còn xem họ muốn giải quyết chuyện gì. Nạn đói lớn ở Ấn Độ năm 1876 đã khiến năm triệu năm trăm nghìn người trên tiểu lục địa chết đói. Dinh Toàn quyền chẳng phải vẫn làm việc cực kỳ hiệu quả, đưa sáu triệu bốn trăm nghìn tấn lúa mì về chính quốc đó sao?
Quốc Đại hội và Liên đoàn Hồi giáo lần lượt đồng ý sang London, Bá tước Baron lập tức gửi tin về chính quốc. Alan Wilson thì nhanh tay sắp xếp lịch trình, cho hai phái đoàn lên tàu.
Các tiểu quốc vốn luôn được coi trọng lại không được mời tham dự, khác hẳn những hội nghị bàn tròn trước kia.
Cơ hội xuất hiện cho có ấy, không đi cũng chẳng sao. Có công sức đó, chi bằng tăng cường thực lực cho các tiểu quốc, như vậy còn thiết thực hơn.
Một tháng nữa, nạn đói sẽ lan tới đâu hẳn sẽ rõ. Alan Wilson vốn luôn lo cho dân chúng, đêm nằm trằn trọc. Hắn đành tìm cách giải tỏa căng thẳng bên Vivien Leigh.
Alan Wilson ngậm điếu thuốc sau cuộc mây mưa, đầu óc thư thái. Vivien Leigh đưa tay lấy nửa điếu còn lại, hút hai hơi rồi hỏi:
- Sao thế? Anh vẫn luôn tự tin lắm mà.
- Chuyện này thì lấy đâu ra mà tự tin. Bình thường không bị người ta thừa cơ ép giá đã là may rồi.
Nói đến đó, Alan Wilson khựng lại. Quả thật đây là dịp để thừa cơ ép giá, nhất là với Bồ Đào Nha.