Có câu “vừa nhắc Tào Tháo, Tào Tháo đã tới”. Edward Bridges tuy không biết câu ấy, nhưng mới nhắc Norman Brooke chưa bao lâu, Norman đã xuất hiện ở văn phòng Thư ký Nội các.
Chuyện này cũng hết sức bình thường. Công chức Whitehall phải gạt bỏ thành kiến đảng phái, mới có thể làm chất keo gắn kết bộ máy chính phủ. Các công chức Whitehall đều là những quý ông không vụ lợi, đương nhiên chẳng cần kiêng dè điều gì.
Văn phòng Nội các chẳng phải lúc nào cũng đúng, nhưng phần lớn thời gian vẫn một lòng phục vụ các chính phủ kế nhiệm. Nhìn chung, cơ quan này còn kiềm chế hữu hiệu những vị thủ tướng định phớt lờ thông lệ và gạt Nội các sang một bên.
- Cũng gần như cậu nói. Thủ tướng đã hỏi ý kiến mình. Quả nhiên, dù chưa bàn bạc trước, hai chúng ta vẫn nghĩ giống nhau.
Vừa ngồi xuống, Norman Brooke đã thản nhiên kể lại chuyện xảy ra trong văn phòng Thủ tướng, như thể chỉ tiện miệng nhắc đến.
- Chỉ có thể nói, người thông minh thường cùng nhìn ra lẽ phải.
Edward Bridges nhìn Norman, ánh mắt như ngầm hiểu ý nhau. Y vừa xác nhận, vừa lẩm bẩm:
- Chắc không có vấn đề gì đâu nhỉ?
- Theo quy luật khách quan rằng mọi sự vật đều liên hệ phổ biến với nhau, tôi không thể nói chắc trăm phần trăm là sẽ thành công. Nhưng hẳn mọi chuyện sẽ diễn ra theo đúng quy luật ấy.
Norman Brooke nghiêm mặt nói tiếp:
- Tôi khá tin người đã nói câu đó.
- Câu ấy là của ai? Tiểu Pitt hay Gladstone?
Edward Bridges nhắc đến hai vị thủ tướng lừng danh trong lịch sử Đế quốc Anh. Y chẳng nhớ họ từng nói câu ấy.
- Đại khái vậy. Thật ra câu đó là của Lenin.
Norman Brooke đáp bằng một cái tên khiến Edward Bridges bất ngờ.
Bridges gật đầu, chẳng tỏ vẻ gì đặc biệt khi nghe nhắc đến Lenin, rồi nói:
- Dẫn dắt Thủ tướng đưa ra lựa chọn đúng đắn là trách nhiệm của Văn phòng Nội các. Cứ nhìn đám nghị sĩ hùng hồn phát biểu trong Quốc hội mà xem, biết đâu trong số họ có người sau này sẽ làm bộ trưởng, thậm chí làm Thủ tướng.
- Đúng vậy!
Norman Brooke tán thành nhận xét ấy:
- Họ đủ mọi hạng người, chẳng ai giống ai. Có thể là một nhà khoa học nghiệp dư, một triết gia, vài tay mê đua ngựa và trăng hoa, một nhà văn, một sử gia, một viên tướng lừng danh. Phần đông thì tầm thường, chỉ có số ít là thiên tài.
- Thủ tướng mới nhậm chức cùng chính phủ của ông ta sẽ mang đến hàng loạt chính sách cần được thực hiện. Còn Thư ký Nội các phải vận dụng tài trí, bảo đảm cỗ máy quốc gia là Văn phòng Nội các vận hành trôi chảy, phục vụ Thủ tướng và chính phủ, đưa các chính sách vào thực tế.
Edward Bridges nói một thôi một hồi:
- Norman, chẳng bao lâu nữa sẽ đến lượt cậu. Các đồng nghiệp ở Whitehall vẫn luôn đánh giá cao cậu. Mình sẽ tìm một nơi rực rỡ pháo hoa để làm điều cần làm. Dĩ nhiên, cũng có người chê trách cậu, nhưng cậu tự biết chừng mực là được.
- Tôi làm gì chưa đủ tốt?
Nghe Edward Bridges nói vậy, Norman Brooke hiểu những lời bàn tán kia không ảnh hưởng đến y. Nhưng chừng nào y chưa ngồi vào ghế Thư ký Nội các, mọi chuyện vẫn chưa thể xem là ngã ngũ.
Đã nghe được vài lời dị nghị nhắm vào mình, y muốn Bridges nói thẳng xem người ta chê trách điều gì.
- Chẳng có gì ghê gớm. Chỉ là họ cho rằng cậu không giữ được khoảng cách với Thủ tướng. Trong quá trình công tác, cậu vẫn luôn thân thiết với các bộ trưởng và thủ tướng mà mình phục vụ. Một số đồng nghiệp nghĩ cậu quá gần gũi với đám chính khách, không biết giữ khoảng cách.
Edward Bridges đan hai bàn tay vào nhau, như đang hồi tưởng:
- Họ bảo cậu không giống người của chúng ta…
- Tôi đương nhiên là người của chúng ta!
Norman Brooke tỏ vẻ tủi thân, kéo dài giọng:
- Kẻ nào lại đi vu khống một quý ông như thế? Đúng là vu oan, bức hại, phỉ báng đến mức không lời nào tả xiết!
- Mình đương nhiên tin cậu, Norman.
Edward Bridges đưa tay ra hiệu cho y bình tĩnh. Đợi Norman nguôi lại, y mới điềm đạm nói:
- Cậu cũng biết, những người nắm thực quyền ở nhiều bộ phận đâu phải ai cũng chịu ngồi yên. Trên đời chẳng có gì tự nhiên mà thành. Với tư cách Thư ký Nội các, mình cho rằng Văn phòng Nội các có quyền lãnh đạo các bộ trong chính phủ, không ai có thể bắt bẻ điều đó.
- Nhưng một số bộ, nhất là những bộ quan trọng, lại nghĩ ngược lại. Họ cho rằng chính họ mới nên nắm quyền kiểm soát Văn phòng Nội các. Từ khi ngài Morris lập ra Văn phòng Nội các, cơ quan này đã tiện tay khuất phục Bộ Nội vụ. Bộ Ngoại giao từng có một thời không mấy vẻ vang, nay cũng đã ngoan ngoãn nghe lời. Chỉ còn Bộ Tài chính là vướng nhất.
- Là Bộ Tài chính…
Norman Brooke vừa nghe đã hiểu ý Edward Bridges, nhưng mới định lên tiếng thì bị Thư ký Nội các ngăn lại.
- Bộ Tài chính sẽ mãi còn đó, trừ phi lời Liên Xô nói là đúng, tiền giấy chẳng còn ý nghĩa gì. Mình không biết họ nói có đúng không, nhưng hiện giờ chắc chắn chưa thể như vậy. Nhất là Thủ tướng hiện nay rất quan tâm đến tài chính, vì thế mình không khuyên cậu gây sức ép với Bộ Tài chính.
Thật ra chức Thư ký Nội các không có tiêu chuẩn tuyển chọn cụ thể nào. Luật ngầm chỉ gồm hai điều: phải là đàn ông da trắng, và phải sinh ra ở Anh. Công chức đáp ứng cả hai điều ấy nhiều vô kể, nên ai đủ tư cách cũng muốn trở thành kẻ nổi bật nhất.
Norman Brooke lắng nghe mọi lời Edward Bridges nói. Không phải vì lý do gì đặc biệt, mà bởi Bridges chưa hoàn toàn nghỉ hưu, y chỉ rời khỏi ghế Thư ký Nội các mà thôi.
Biết đâu sau này, sẽ có lúc y cần Bridges giúp đỡ.
Hai người còn bàn bạc trong văn phòng Thư ký Nội các, tính cách đạt được mục đích thông qua tướng Mountbatten. Phong tước đâu phải chuyện có thể quyết định vội vàng, việc ấy liên quan đến chính nhà vua, không thể thúc ép.
Họ còn phải tính đến Thủ tướng Attlee. Làm sao để Thủ tướng cảm thấy việc ấy thể hiện uy quyền của chính ông ta, chứ không phải do người khác dẫn dắt, từ trước đến nay vẫn là điều cốt yếu trong công việc của Thư ký Nội các.
Trên danh nghĩa, Thư ký Nội các phải lo đủ mọi việc. Nhưng người ngoài phải tưởng đó là ý Thủ tướng, còn bản thân y thì như chưa hề nhúng tay vào.
Bức điện vượt biển, đến vùng tiểu lục địa nóng như đổ lửa. Không phải Alan Wilson kén cá chọn canh, nhưng hắn thật sự chẳng hài lòng với điều kiện làm việc ở dinh Toàn quyền. Chiếc quạt trần treo lủng lẳng quả là quá đuối trước khí hậu khắc nghiệt nơi này.
Nghĩ đến Patel sắp tới, Alan Wilson càng thấy cái quạt ấy chẳng ăn thua gì.
Gần trưa, Patel cuối cùng cũng thong thả xuất hiện. Chẳng biết có phải ông ta đi ăn cà ri trước rồi mới nhớ ra phải đến hay không.
- Thưa ngài Patel!
Thấy Patel bước vào, Alan Wilson đứng dậy, tươi cười nói:
- Trước hết xin chúc mừng ngài đã giành được thắng lợi lớn trước chính quyền thuộc địa, với sự ủng hộ của đông đảo người dân. Chúng tôi sắp phải cụp đuôi, chọn một ngày thích hợp để thả phần lớn những người Bà La Môn vô tội rồi.
- Tất cả đều nhờ công của ngài Wilson. Nếu người Anh nào cũng như ngài, có lẽ chúng ta đã không phải sống mãi trong cảnh đối đầu.
Patel với cái đầu bóng loáng vì dầu mỡ cũng đáp lại bằng mấy câu xã giao giả lả.
- Chẳng ai trong chúng ta muốn nhìn thấy cảnh đối đầu kéo dài. Hôm nay mời ngài Patel đến là vì có chuyện quan trọng.
Alan Wilson lấy công văn từ chính quốc gửi sang, đưa cho Patel, rồi giải thích:
- Phái đoàn Nội các đã trở về London, kể lại tường tận mọi điều họ tận mắt thấy ở Ấn Độ thuộc Anh với Thủ tướng. Vấn đề lớn nhất vẫn là Liên đoàn Hồi giáo và Quốc Đại hội bất đồng về tương lai của Ấn Độ thuộc Anh.
- Ngài Patel cũng biết, Đế quốc Anh phải lắng nghe đầy đủ ý kiến từ mọi phía. Thủ tướng quả thật muốn buông tay ở Ấn Độ thuộc Anh, nhưng thuyết phục các nghị sĩ Quốc hội lại là chuyện khó. Ai cũng muốn lên tiếng, mà ai cũng có quyền phát biểu, thành ra rất khó xử lý.
- London muốn tôi sang đó một chuyến?
Patel vừa xem bức điện vừa nghe Alan Wilson than phiền, rồi hỏi:
- Muốn tôi thay mặt Ấn Độ thuộc Anh công khai nêu rõ lập trường của Quốc Đại hội?
- Sao lại không? Thưa ngài Patel, cả thế giới đang dõi theo tương lai của Ấn Độ thuộc Anh.
Alan Wilson nói chuyến đi London lần này có thể mang ý nghĩa lớn:
- Ai đại diện cho Ấn Độ thuộc Anh là chuyện hết sức quan trọng. Lần trước, người sang London dự Hội nghị Bàn tròn là ngài Gandhi.
Hội nghị Bàn tròn được tổ chức ba lần. Nhà vua Anh đã mở phiên họp đầu tiên tại London để bàn về vấn đề Ấn Độ. Có năm mươi tám đại diện các tiểu vương và phe phái Ấn Độ tham dự. Ali Jinnah dẫn đoàn Liên đoàn Hồi giáo đến dự, còn Quốc Đại hội khi ấy tẩy chay hội nghị.
Hết cách, dinh Toàn quyền địa phương đành thả Gandhi. Ông trở thành đại diện duy nhất của Quốc Đại hội tham dự hội nghị, yêu cầu trao cho Ấn Độ quy chế tự trị như một lãnh địa thuộc Anh. Kết quả chẳng ngoài dự đoán, phía Anh bác bỏ yêu cầu ấy.
Hai bên còn bất đồng về quyền đại diện cho người Hồi giáo cùng nhiều vấn đề khác, nên hội nghị vẫn không đạt được thỏa thuận.
Hồi ấy, Chiến tranh thế giới thứ hai còn chưa nổ ra. Đế quốc Anh vẫn là thế lực cao vời vợi trong mắt người dân tiểu lục địa.
Nhưng lần này, London chủ động mời Quốc Đại hội cử người sang Anh, tình thế đã khác hẳn lần trước hơn mười năm. Sau khi được thả vào lần ấy, Patel chuyển sang ủng hộ Đế quốc Anh. Ông ta cho rằng chiến tranh kết thúc chính là lúc Ấn Độ giành độc lập.
Nếu chính Patel, chứ không phải Nehru, đại diện Quốc Đại hội sang London, chuyến đi trở về dù không thể gạt Nehru sang một bên, cũng đủ giúp ông ta giành vị thế ngang hàng, thay vì luôn đứng sau Nehru.
Lần trước Gandhi thay mặt Quốc Đại hội. Lần này đến lượt Patel. Mọi vinh quang thuộc về mình, ông ta thấy đó là lẽ đương nhiên.
- Thưa ngài Patel, Thủ tướng vẫn đang chờ câu trả lời của ngài. Nếu ngài đã cân nhắc xong, tôi sẽ hồi điện cho London.
Alan Wilson đâu có mắt nhìn thấu lòng người, không thể biết Patel đang nghĩ gì. Nhưng dựa vào đường đời của ông ta, hắn đoán được Patel thật sự muốn chớp lấy cơ hội này.