Dù vậy, nhờ ơn Alan Wilson, tình cảnh của Ấn Độ thuộc Anh lúc này có lẽ còn tệ hơn cả trong lịch sử.
Nhưng người ta vẫn thường nói, gặp khó thì phải xông lên. Không có khó khăn thì tự mình tạo ra khó khăn rồi cũng phải xông lên.
Càng trong lúc gian nan, càng phải phát huy tính chủ động, moi hết tiềm lực bên trong, cùng chung con thuyền mà chống chọi với tai họa tự nhiên.
Đích thân ra tuyến đầu quả thật có khó khăn, nhưng chỉ cần làm ra vẻ thì có gì khó? Nếu thật sự không làm nổi, cùng lắm là cầm bút viết vài dòng. Quyết sách ban xuống, tự nhiên sẽ có cấp dưới lo liệu. Nếu họ vẫn không giải quyết được, chỉ có thể nói công chức Ấn Độ bất tài. Công chức Anh đã đưa ra một kế hoạch hoàn hảo, kín kẽ đến mức không chê vào đâu được, chẳng qua người Ấn Độ thực hiện không tốt mà thôi.
Sau một hồi bàn bạc với các vị đứng đầu hành chính các tỉnh, cuối cùng một kế hoạch hoàn chỉnh để chống hạn, cứu trợ thiên tai cũng được đưa ra. Kế hoạch ấy đã thể hiện đầy đủ phẩm chất ưu tú của giới công chức Đế quốc Anh.
Phủ Toàn quyền Ấn Độ thuộc Anh cùng các vị đứng đầu hành chính các tỉnh hết sức coi trọng tình trạng hạn hán nghiêm trọng đang xảy ra tại một số khu vực của Ấn Độ thuộc Anh. Họ theo dõi sát sao diễn biến thiên tai cũng như ảnh hưởng của nó đối với sản xuất và đời sống.
Phải tăng cường công tác chống hạn, thiết thực coi việc chống hạn là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo đảm đời sống nhân dân và thúc đẩy phát triển. Các ban ngành liên quan cần tiếp tục đẩy mạnh việc hướng dẫn, hỗ trợ công tác chống hạn.
Phải đặt việc bảo đảm an toàn nguồn nước sinh hoạt cho dân chúng lên hàng đầu, cân đối nguồn nước chống hạn với nhu cầu sử dụng, điều phối các công trình thủy lợi một cách khoa học, giảm ảnh hưởng và tổn thất do hạn hán xuống mức thấp nhất.
Phải coi việc giải quyết nước uống cho dân chúng là nhiệm vụ số một trong công tác chống hạn cứu trợ thiên tai. Phải tìm mọi cách vận chuyển nước, đưa nước đến cho dân, tìm nguồn nước và đào giếng; giúp các địa phương đẩy nhanh việc xây dựng những công trình cấp nước khẩn cấp, sớm làm dịu tình trạng người và gia súc thiếu nước.
Căn cứ nhu cầu sản xuất trong mùa này, phải tích cực hỗ trợ các địa phương sửa chữa gấp công trình thủy lợi, khơi thông sông ngòi, tưới tiêu ruộng đồng.
Xét về cách dùng từ đặt câu, bản kế hoạch quả thật kín kẽ đến mức không chê vào đâu được. Đổi lại là bất kỳ ai, cũng chẳng thể moi ra khuyết điểm nào trong đó. Khuyết điểm duy nhất có lẽ là những người Ấn Độ mù chữ, ngay cả một chữ lớn cũng không biết, rất có thể còn chẳng hay trên đời có tồn tại thứ gọi là bản kế hoạch này.
Dĩ nhiên, đó là việc của người Ấn Độ. Xét về thái độ, Phủ Toàn quyền đã bày tỏ quyết tâm hết sức coi trọng vấn đề.
Có điều, đời người luôn đầy rẫy chuyện bất ngờ. Nếu thật sự xảy ra biến cố, cũng chỉ có thể nói rằng đó là cuộc đời. Có những lúc chuyện như vậy cứ thế xảy đến.
- À phải rồi, thưa các vị quý ông, tôi xin lấy tình bằng hữu riêng mà nhắc các vị một câu. Số tiền Ấn Độ trong tay tốt nhất đừng giữ lại. Hãy đổi sang bảng Anh hoặc vàng. Một khi thiên tai xảy ra, giá trị đồng rupee chưa chắc còn đứng vững. Đến lúc then chốt, vàng vẫn khiến người ta yên tâm hơn.
Sau khi nói xong những chuyện vụn vặt về chống hạn, Alan Wilson bèn bày tỏ sự quan tâm đến tài sản hợp pháp của các vị quý ông.
Trong tay những vị đứng đầu hành chính các tỉnh Ấn Độ này, chắc chắn ai cũng có đồng rupee, chỉ khác nhau ở chỗ nhiều hay ít.
Huống hồ hiện giờ Alan Wilson vẫn chưa khiến máy in tiền phải bốc khói vì làm việc quá sức. Ngày thường, đồng rupee Ấn Độ vốn cũng chẳng phải thứ tiền tệ ổn định gì.
Đứng trước nguy cơ hạn hán có thể xảy ra, loại tiền chẳng có bao nhiêu giá trị ấy tuyệt đối không thể giữ lại. Chỉ một chút gió lay cỏ động cũng có thể khiến tài sản hợp pháp của các vị quý ông bị tổn thất.
- Nói phải lắm. Chúng ta quả thật không thể giữ rupee nữa, cứ đổi hết sang vàng. Sau này rời đi cũng tiện hơn.
Andrew, vị đứng đầu hành chính tỉnh Bengal, hết sức tán thành lời nhắc nhở ấy.
Trong chuyện này, giới công chức Ấn Độ thuộc Anh chỉ mất một phần mười thời gian so với lúc bàn về hạn hán là đã đạt được đồng thuận.
- Đến lúc đó chúng ta liên lạc bằng điện báo, cùng nhau hành động. Làm việc ở Ấn Độ thuộc Anh thì cũng phải nhập gia tùy tục, chuyện ấy đâu có khó khăn gì.
Alan Wilson nhắc qua chuyện vàng rồi lại quay về đề tài hạn hán.
- Khi cần, cứ bôi ít đất lên mặt, nằm lăn ra giữa chốn đông người, giả vờ ngất xỉu ngay tại tuyến đầu chống hạn. Chuyện ấy có gì khó đâu.
- Chủ yếu là chúng ta chưa từng làm như vậy, dù quả thật nghe cũng chẳng khó.
Berk, vị đứng đầu hành chính các tỉnh Liên hiệp, cười khổ nói:
- Từ trước đến nay chúng ta đã bao giờ làm chuyện ấy đâu. Như vậy chẳng có chút phong thái quý ông nào cả.
Thấy không ít người gật đầu, Alan Wilson bèn kiên nhẫn dẫn dắt:
- Năm nay, công sức vất vả của mọi người trong suốt bao năm qua đều đã đổi được khoản hồi báo thiết thực hơn trước rất nhiều. Kiếm tiền thôi mà, đâu phải chuyện đáng xấu hổ, đúng không? Mọi người vẫn muốn tiếp tục phục vụ Đế quốc Anh. Nếu trận hạn hán này không được khống chế, việc thăng chức của chúng ta… quá trình phục vụ đế quốc của chúng ta có thể gặp trắc trở. Suy cho cùng, tất cả cũng là vì bản thân chúng ta.
Thả con săn sắt, bắt con cá rô. Không thể lúc nào cũng chỉ chăm chăm kiếm một món lời trước mắt rồi về nước làm ông nhà giàu nhàn tản. Nghĩ như vậy thì quá thiển cận.
Chẳng hạn như vị đứng đầu hành chính tỉnh Trung ương kia, tóc đã bạc quá nửa, tháo kính ra là chẳng nhìn rõ người trước mặt. Nhưng ông ta mới năm mươi chín tuổi. Đối với một công chức, đó vẫn là độ tuổi sung sức, còn có thể tiếp tục phục vụ Đế quốc Anh thêm hai mươi năm ở những thuộc địa khác.
- Đến lúc đó mọi người nhớ liên lạc bằng điện báo, tuyệt đối đừng hành động riêng lẻ.
Cuộc họp đã đi đến hồi kết. Alan Wilson cũng thả lỏng hơn, cất giọng nhẹ nhàng:
- Biết đâu tình hình không nghiêm trọng như chúng ta tưởng. Nhưng nếu kết quả tồi tệ thật sự xuất hiện, hành động tập thể vẫn hơn hẳn đơn thương độc mã. Phải làm cho kẻ thù của chúng ta ít đi, bạn bè nhiều lên.
Tiêu chuẩn để gọi là hạn hán cũng còn tùy cách nhìn.
Hiện giờ, Ấn Độ thuộc Anh vẫn sống nhờ trời. Nói đơn giản, năm nào cũng có thiên tai. Không tin thì cứ lật lại sử sách Trung Quốc mà xem, năm nào chẳng có lũ lụt, hạn hán. Chẳng qua phạm vi lớn hay nhỏ mà thôi.
Ấn Độ thuộc Anh cũng ở trong tình trạng ấy. Chỉ là có những năm thiên tai chưa đến mức khiến người ta kinh hãi vì con số người chết, thế là được xem như một năm mùa màng còn khá. Điều đó không có nghĩa thật sự chẳng có ai chết đói.
Nếu số người chết đói không quá nhiều, người Ấn Độ cũng đã quen rồi. Dẫu sao, nghìn năm nay họ vẫn sống như vậy.
Khi cuộc họp sắp kết thúc, Alan Wilson chợt nhớ ra một chuyện. Hắn đập tay lên trán, hơi bực bội nói:
- Xem cái đầu óc của tôi này. Nếu tình hình thật sự mất kiểm soát, hãy nghĩ thêm cách xử lý trên sổ sách. Bốn năm trước, Phủ Toàn quyền từng thống kê dân số Ấn Độ thuộc Anh là một trăm sáu mươi triệu người. Khoảng trống để chúng ta xoay xở vẫn còn rất lớn. Chỉ cần sổ sách không lộ ra vấn đề nghiêm trọng thì chẳng ai có thể trách chúng ta.
Năm 1941, dân số ghi trên sổ sách của Ấn Độ thuộc Anh là một trăm sáu mươi triệu người. Xét về độ chân thực, con số ấy giả đến mức không thể giả hơn. Sau khi giành độc lập, chính người Ấn Độ thống kê dân số của mình đã lên gần bốn trăm triệu. Sai lệch ấy gần như vượt quá gấp đôi.
Cho dù một trận đại hạn thật sự kéo đến, cũng chẳng ai nhìn ra sơ hở trên sổ sách. Bởi ngay từ đầu, những con số dân số của Ấn Độ thuộc Anh đã là giả.
Cùng lúc Phủ Toàn quyền Ấn Độ thuộc Anh họp khẩn để bàn cách ứng phó với những vấn đề có thể nảy sinh vì hạn hán, thì tại London, cách đó hàng vạn dặm, người ta cũng đang thảo luận về vấn đề Ấn Độ thuộc Anh.
Edward Bridges rất thành thật, trình bày với Thủ tướng Attlee những khó khăn có thể xuất hiện.
- Vấn đề rất lớn, nhưng chính quốc cũng chẳng còn sức giúp đỡ Ấn Độ thuộc Anh.
Thủ tướng Attlee lộ vẻ khó xử, làm ra bộ nhà địa chủ cũng chẳng còn thóc dư.
Edward Bridges nghe giọng điệu dứt khoát của Attlee, dù nét mặt vị Thủ tướng cho thấy ông ta đang vô cùng khó xử, liền nói ngay:
- Thưa Thủ tướng, công chức Ấn Độ thuộc Anh từ lâu vẫn là biểu tượng của sự liêm khiết và hiệu quả. Lần này, chúng tôi không xin cứu viện. Chúng tôi chỉ mong chính quốc hỗ trợ tiểu lục địa từ một phương diện khác.
Quả nhiên, Attlee vốn luôn tự nhận mình là một người xã hội chủ nghĩa chân chính. Vừa nghe nói không phải đến xin viện trợ, ông ta liền bảo Edward Bridges nói tiếp, đồng thời bày tỏ lập trường trước sau như một của Đế quốc Anh: sẵn sàng cung cấp mọi sự ủng hộ, ngoại trừ việc giúp đỡ.
- Thiên tai có thể khắc phục, then chốt nằm ở họa do con người gây ra.
Edward Bridges nghiêm nghị lên tiếng:
- Nếu không phải Quốc Đại hội và Liên đoàn Hồi giáo mải tranh đấu với nhau, làm phân tán sức lực của công chức Ấn Độ thuộc Anh, thì rất nhiều thiên tai đều có thể phòng ngừa, khống chế được. Chẳng hạn như nạn đói Bengal.
- Thật vậy sao?
Ánh mắt Thủ tướng Attlee thoáng vẻ nghi ngờ. Ngay cả nạn đói Bengal cũng có thể phòng ngừa, khống chế được ư?
- Đương nhiên là như vậy. Khi nạn đói Bengal bùng phát, cũng là lúc Liên đoàn Hồi giáo và Quốc Đại hội tranh đấu dữ dội nhất. Người Nhật lại tung ra đủ thứ lời đồn, khiến tình hình Ấn Độ thuộc Anh bất ổn. Công chức địa phương phải dồn phần lớn sức lực để đối phó với sự thù địch ấy. Liên đoàn Hồi giáo và Quốc Đại hội không chịu phối hợp, nên nạn đói Bengal mới bùng phát.
Edward Bridges nói dối mà mặt không đổi sắc, đổ hết nguyên nhân nạn đói Bengal lên đầu Quốc Đại hội, Liên đoàn Hồi giáo, thậm chí cả người Nhật.
- Nếu loại bỏ được sự quấy nhiễu của Quốc Đại hội và Liên đoàn Hồi giáo đối với Phủ Toàn quyền, tôi tin rằng trận hạn hán lần này có thể chống đỡ được.
Edward Bridges đưa ra kiến nghị của mình:
- Theo tin tức truyền đến từ Ấn Độ thuộc Anh, Quốc Đại hội và Liên đoàn Hồi giáo cũng có ý định cử một phái đoàn đến London để trình bày quan điểm của họ về tương lai tiểu lục địa.
- Để hai thế lực chính trị trong thuộc địa đến tận trái tim đế quốc, liệu có hơi quá trò trẻ con không?
Attlee lộ vẻ do dự. Dù chuyện như vậy không phải chưa từng xảy ra, ông ta vẫn không muốn nó diễn ra trong nhiệm kỳ của mình.
“Chẳng lẽ thường ngày Quốc hội chẳng phải cũng đầy chuyện nực cười hay sao?”
Edward Bridges nghĩ thầm như vậy, nhưng không nói ra. Hắn đổi sang một góc nhìn khác:
- Thật ra, để cả thế giới biết sự thù địch giữa hai thế lực ấy cũng chẳng phải chuyện xấu. Như vậy, nhiều quốc gia sẽ hiểu rằng để duy trì sự thống nhất của tiểu lục địa, Đế quốc Anh đã phải bỏ ra bao nhiêu công sức.
- Được rồi, ngài Edward, để tôi suy nghĩ thêm.
Attlee không lập tức quyết định, mà định tìm Norman Brooke để hỏi ý kiến.
- Vâng, thưa Thủ tướng.
Edward Bridges khẽ gật đầu rồi rời khỏi văn phòng Thủ tướng.
Chẳng bao lâu sau, Norman Brooke nhận được điện báo và đến văn phòng Thủ tướng. Hắn ở đó khá lâu. Tin tức nhanh chóng truyền đến văn phòng Thư ký Nội các.
- Chuẩn bị điện báo cho Ấn Độ đi. Chuyện này hẳn không thành vấn đề.
Edward Bridges giữ vẻ ung dung, căn dặn thư ký riêng của mình:
- Bảo Barron xử lý cho tốt chuyện ở Ấn Độ thuộc Anh.