- Phải, phải. Pedro vội đỡ lời, nhân đà xuống nước: - Bồ Đào Nha xưa nay vẫn hết sức thân thiện với nước Anh, chưa bao giờ muốn thay đổi mối quan hệ hòa hảo ấy.
John thu nụ cười lại, khẽ nói:
- Allen còn trẻ, chưa đủ từng trải để nhìn nhận quan hệ giữa các quốc gia một cách khách quan. Riêng tôi, tôi hoàn toàn tin vào lập trường hữu hảo của Bồ Đào Nha. Thật ra, hai nước chúng ta còn nhiều quyền lợi chung. Nếu không phải vậy, chúng tôi đâu mời ngài đến dự một buổi gặp riêng quan trọng, lại mang tính không chính thức như hôm nay.
Ông ta liên tiếp dùng mấy lời hoa mỹ, ngầm nói rõ mục đích cuộc gặp. Ý tứ bên trong là muốn nhắn Pedro rằng sau hôm nay, chưa biết chừng cả hai bên sẽ không thừa nhận đã từng có buổi hội họp này.
Rõ ràng Pedro đã hiểu. Hắn trịnh trọng gật đầu:
- Có thể kết giao mối tình hữu nghị quý báu với hai vị, đó là điều tôi cầu còn chẳng được.
Bồ Đào Nha cũng do một nhà độc tài cai trị thì đã sao? Quan hệ với Ý và Đức nhập nhằng thì đã sao?
Ai cũng biết Đế quốc Anh xưa nay chẳng bao giờ lấy đạo đức làm thước đo để phân biệt bạn thù. Họ từng liên minh với người Hà Lan đánh Tây Ban Nha, bắt tay với người Đức để kiềm chế nước Pháp, rồi lại liên minh với người Pháp để kiềm chế nước Đức. Đó chính là cách làm truyền thống của đế quốc này.
Bồ Đào Nha đâu đủ mạnh để được nước Anh coi trọng. Chẳng lẽ chỉ vì Salazar là một nhà độc tài mà London sẽ gây khó dễ cho Bồ Đào Nha? Đám lão thần ở London chưa bao giờ đặt ra yêu cầu đạo đức cao đến thế.
Vì vậy, sau màn ra oai ngắn ngủi, John thấy bầu không khí đã vừa đủ, bèn đi thẳng vào chuyện chính. Ông ta bày tỏ rằng nước Anh rất muốn duy trì quan hệ hiện nay với người Bồ Đào Nha, nhất là trong vấn đề ở tiểu lục địa Ấn Độ.
- Thật ra tại Nam Á, nước Anh và Bồ Đào Nha có chung lợi ích. Nói cho cùng, chúng ta đều là các quốc gia châu Âu. Đế quốc thuộc địa trên thế giới đâu chỉ có riêng Đế quốc Anh. Ngoài Đức và Ý ra, ít nhiều các nước khác cũng đang nắm trong tay những thuộc địa rộng lớn. Vậy sau này các thuộc địa ấy sẽ đi về đâu?
Allen Wilson nghiêng đầu nhìn John rồi gật gù:
- Đây là một vấn đề hết sức quan trọng. Chúng tôi cũng mong có thể giữ gìn mối quan hệ hòa hảo hiện nay.
- Đế quốc Anh xưa nay vẫn làm ngơ trước Goa thuộc Bồ Đào Nha, chưa từng nhòm ngó nơi ấy. Nhưng nếu đổi thành các chính khách Ấn Độ, họ sẽ chẳng nghĩ như vậy đâu. Phía Đảng Quốc đại muốn giành quyền làm chủ toàn bộ Ấn Độ thuộc Anh, đó là sự thật ai cũng biết.
John nhún vai, xòe tay vẻ bất lực:
- Một sự thật khác là tại Goa thuộc Bồ Đào Nha dường như cũng có cơ sở của Đảng Quốc đại.
Allen Wilson cười khổ:
- Chuyện này quả thật khó giải quyết. Tóm lại, trong tương lai gần, chính quyền tổng đốc Goa của Bồ Đào Nha e rằng sẽ phải đối mặt với không ít rắc rối.
Pedro nghiêm mặt, cau mày:
- Goa là một phần lãnh thổ của Bồ Đào Nha, đó là sự thật ai cũng biết. Goa đã thuộc về Bồ Đào Nha gần năm trăm năm rồi. Khi ấy, Ấn Độ thuộc Anh còn chưa biết đang ở nơi nào kia mà?
Allen Wilson đưa tay xua nhẹ, ra hiệu bảo hắn đừng nóng. Vẻ mặt ông ta thoáng hiện nỗi tiếc nuối:
- Những lời ấy có tác dụng với các quý ông chúng ta, nhưng trước những người theo chủ nghĩa dân tộc thì chẳng đáng bao nhiêu. Sự thật ai cũng biết là đám dân tộc chủ nghĩa thường chẳng chịu nói lý. Họ chỉ tin vào những lời có lợi cho mình, còn sự thật khách quan và công bằng thì bịt tai làm ngơ. Theo kinh nghiệm nhiều năm làm việc ở Ấn Độ của tôi, những người theo chủ nghĩa dân tộc ở đây lại càng như vậy.
Trong lúc hai viên quan phụ trách các bang bản xứ trò chuyện vui vẻ với đại diện tổng đốc Bồ Đào Nha, các đại diện bang bản xứ ở một nơi khác cũng đang chuyện trò hết sức thân mật.
Đối với những bang bản xứ lớn, có địa vị trên tiểu lục địa, lời hứa của Đảng Quốc đại chẳng mấy hấp dẫn. Các vị quân chủ ấy đâu dễ bị mua chuộc bằng vài món lợi nhỏ. Đảng Quốc đại có nói hay đến đâu, làm sao sánh được với quyền lực một lời đã nói ra là cả bang phải nghe theo của chính các quân vương?
Giữa các bang bản xứ từ lâu đã tồn tại những liên minh, chẳng khác nào quan hệ giữa nước tông chủ và các nước chư hầu. Tình thế ở Nam Á rất giống thời Xuân Thu của Trung Hoa năm xưa: một nước bá chủ đứng ra dẫn dắt các nước nhỏ, cùng nhau đối phó với những vấn đề chung.
Những liên minh như vậy thường chỉ được bàn bạc trong bóng tối. Thế nhưng lần này, phần lớn các bang lớn đều cử người tới, đó là chuyện hiếm thấy.
Hơn nữa, tình hình lần này còn khác trước ở chỗ đại diện của chính quyền tổng đốc Bồ Đào Nha cũng xuất hiện.
- Thật ra tôi vẫn chưa hiểu Goa có thể giúp nước Anh được chuyện gì. Với thực lực của Đế quốc Anh, các vị đâu cần đến sự trợ giúp của chúng tôi.
Pedro tỏ vẻ khó hiểu.
Allen Wilson nở nụ cười khuôn sáo:
- Có những việc, sau này chúng tôi e rằng sẽ không tiện tự mình ra tay. Nếu Goa nằm trong tay người Bồ Đào Nha, mọi chuyện có lẽ sẽ dễ dàng hơn nhiều. Việc này không chỉ giúp chúng tôi, mà cũng có lợi cho Bồ Đào Nha.
Hào quang thời đại hàng hải của Bồ Đào Nha đã hoàn toàn lùi vào quá khứ. Thay vào đó là cảnh lạc hậu và nghèo nàn. Suốt mấy thế kỷ, việc buôn bán và cai trị thuộc địa ở hải ngoại từng đem lại cho Bồ Đào Nha lượng của cải khổng lồ. Nhưng cuối cùng, số của cải ấy chẳng được biến thành sức phát triển thực sự.
Phần lớn tiền bạc rơi vào tay hoàng gia, quý tộc và giáo sĩ, cũng giống nước láng giềng Tây Ban Nha, nơi từng nổ ra nội chiến và đưa Franco lên cầm quyền.
Của cải chủ yếu bị đem tiêu xài xa hoa, chẳng mấy khi đổ vào sản xuất. Vì thế, đời sống thực tế của người dân không được cải thiện bao nhiêu. Tệ hơn nữa, dòng tiền đổ vào còn gây lạm phát, khiến hàng hóa Bồ Đào Nha mất sức cạnh tranh trên thị trường châu Âu. Thâm hụt thương mại ngày một nặng, Bồ Đào Nha trở thành nước lạc hậu nhất châu Âu.
Phe cộng hòa lên nắm quyền cũng không thay đổi được tình hình. Salazar nhân đó bước lên vũ đài lịch sử, dùng chế độ độc tài để tiến hành những cuộc cải cách nhọc nhằn. Bồ Đào Nha có khởi sắc đôi phần, nhưng vẫn là một trong những nước lạc hậu nhất châu Âu.
Dĩ nhiên, còn phải xem so với ai.
Bồ Đào Nha lạc hậu nếu đặt trong phạm vi châu Âu. Còn Ấn Độ thuộc Anh thì sao? Trình độ của nơi ấy thậm chí còn kém Bồ Đào Nha. Ấn Độ thuộc Anh bị biến thành nơi tiêu thụ hàng công nghiệp của nước Anh. Việc đầu tiên người Anh làm là bóp chết ngành dệt truyền thống của Ấn Độ, rồi chiếm lĩnh phần lớn thị trường Nam Á.
Nhưng nhờ có Goa, Bồ Đào Nha vẫn luôn kiếm được một phần lợi ích trong chuyện ấy.
Hiện giờ, Bồ Đào Nha cũng là một bên đang hưởng lợi tại tiểu lục địa Nam Á. Đó chính là điều Allen Wilson muốn nói khi bảo rằng Bồ Đào Nha và nước Anh có chung lợi ích.
Nếu có thể thúc đẩy Bồ Đào Nha hợp tác với nước Anh ở Ấn Độ trong chừng mực nhất định, xét thế nào cũng chẳng phải chuyện xấu.
Đợi Pedro sang phía các đại diện bang bản xứ, John mới hỏi điều mình vẫn giấu trong lòng. Rõ ràng vẻ ung dung ban nãy chỉ là vỏ bọc:
- Ông coi trọng người Bồ Đào Nha đến vậy sao? Quốc lực của Bồ Đào Nha có thể giúp chúng ta được bao nhiêu?
Allen Wilson mím môi cười, hỏi ngược lại:
- Bồ Đào Nha là nước do một người mạnh nắm quyền, còn chúng ta là nền dân chủ kiểu Anh. Dân chủ có cái dở là bàn đi bàn lại mãi, đến lúc bàn ra được một ý kiến thì mọi chuyện đã muộn rồi. Ông thử nghĩ xem có đúng không? Nếu Goa nằm trong tay chúng ta, nước Anh trở thành bên giữ Goa thay cho người Bồ Đào Nha, vậy khi người Ấn Độ phát động tấn công, chúng ta phải làm gì?