Từ ngày ba vị bộ trưởng nội các đặt chân đến Ấn Độ thuộc Anh, phần lớn công việc hằng ngày của Alan Wilson là tính toán lịch trình cho họ, sao cho người Ấn cũng hài lòng.
Từ khi bắt tay lo liệu chế độ đãi ngộ cho binh sĩ Ấn Độ giải ngũ, Alan Wilson lập tức tìm ra khối việc có thể kéo dài thời gian. Chẳng hạn như tổ chức lễ khen thưởng những binh sĩ cấp thấp từng tham chiến trong chiến tranh.
Ở ngoại ô New Delhi, một bức tường cao bao quanh nhà máy. So với những xưởng khác, nơi đây sạch sẽ ngăn nắp hơn nhiều. Tiếng máy móc rền vang vọng đến tai Alan Wilson.
Chỉ nhìn cũng biết nhà máy này đang làm ăn rất khá. Alan Wilson theo hai sĩ quan bước vào phân xưởng. Dây chuyền sản xuất bên trong đang hoạt động hết công suất. Còn món hàng sắp được đưa ra thị trường chính là tiền giấy, nói đơn giản thì là đồng rupee Ấn Độ.
- Tôi rất tin vào kỹ thuật của công ty De La Rue. Chỉ riêng sản phẩm làm ra thôi, tôi tin chẳng ai lại không thích. Alan Wilson đứng bên dây chuyền in tiền một lúc, rồi cười ha hả cảm thán: - Nhất là người Ấn Độ, chắc chắn sẽ thích.
Trong mắt người thường, công ty in tiền hẳn phải là doanh nghiệp nhà nước. Nhưng De La Rue lại là công ty tư nhân.
Thực ra, trừ những nước chỉ in tiền trong nước, nhiều quốc gia đều giao một phần việc in tiền cho các công ty nước ngoài. Trong thời gian Đế quốc Anh cai trị thuộc địa suốt nhiều năm, De La Rue đã tích lũy được không ít kinh nghiệm ở những vùng đất ấy.
Alan Wilson nhớ rằng sau khi Ấn Độ độc lập, người ta từng cảm thấy hổ thẹn vì tiền tệ nước mình nằm trong tay De La Rue. Cuối cùng, họ dùng biện pháp hành chính để thu quyền in tiền về nhà nước, trở thành một trong số ít quốc gia trên thế giới tự in tiền.
Suốt hai kiếp người, đây là lần đầu Alan Wilson tận mắt thấy dây chuyền in tiền. Hắn khó tránh khỏi phấn khích. In tiền kia mà, đó chẳng phải giấc mơ thuở nhỏ của mọi đứa con trai, là cảnh mơ giữa ban ngày tiêu biểu nhất sao?
- Thưa ông Alan, công ty De La Rue chúng tôi đã phục vụ Đế quốc Anh từ lâu. Tiền giấy do chúng tôi in vừa đẹp vừa được ưa chuộng, còn về chuyên môn thì không có gì phải nghi ngờ. Andrew, người phụ trách nhà máy, thấy Alan Wilson mãi chẳng rời mắt khỏi dây chuyền nên đứng bên cạnh giới thiệu các công đoạn sản xuất.
- Theo tôi, sở dĩ sản phẩm được ưa chuộng chủ yếu vì nó là tiền giấy. Mà tiền thì ai lại chẳng thích. Alan Wilson nở nụ cười mà ai cũng hiểu, rồi thu vẻ tham lam lại, nghiêm giọng nói: - Tôi tin trong một hai năm tới, việc làm ăn của De La Rue sẽ rất phát đạt.
De La Rue là nhà sản xuất tiền giấy của Anh. Từ năm 1860, công ty đã bắt đầu in tiền cho Ngân hàng Anh. Chẳng có gì lạ khi việc in tiền cho Ấn Độ thuộc Anh, thuộc địa quý giá nhất của Đế quốc Anh, cũng rơi vào tay họ.
Năm 1860, Anh thông qua Đạo luật Ngân hàng Hợp danh, cho phép bất cứ cá nhân hay tổ chức nào thành lập ngân hàng cổ phần. Các ngân hàng tư nhân mọc lên như nấm sau mưa, kéo theo nhu cầu in tiền tăng vọt.
De La Rue chớp lấy thời cơ, bắt đầu in tiền. Nhờ Đế quốc Mặt Trời Không Bao Giờ Lặn bành trướng khắp thế giới, công ty cũng đưa việc kinh doanh vươn ra toàn cầu.
Chiến tranh đã kết thúc. Nhiều nước bị tổn hại về kinh tế sẽ chọn cách hủy tiền cũ, phát hành tiền mới để giữ cho nền kinh tế ổn định. Bởi vậy, việc làm ăn của De La Rue trong thời gian tới chắc chắn sẽ khấm khá hơn.
In tiền là một nghề đòi hỏi kỹ thuật phức tạp. Trước hết phải có thiết bị in hàng đầu và liên tục đổi mới kỹ thuật. Kế đó là phải nghiên cứu công nghệ chống giả thế hệ mới. Hơn nữa, chế tạo tiền tệ là ngành cần đầu tư thiết bị với quy mô lớn. De La Rue có lợi thế đi trước.
Nhưng điều Alan Wilson nhắc đến không phải những chuyện ấy, mà là nước láng giềng phía bắc. Hắn tin rằng trong vài năm tới, De La Rue sẽ nhận được đơn đặt in tiền kim viên.
Alan Wilson còn định đẩy mạnh hơn nữa việc lưu hành đồng rupee Ấn Độ. Dịp khen thưởng các sĩ quan cấp thấp lần này chính là một ví dụ.
Thực ra, mục đích chuyến này của Alan Wilson là bàn chuyện ấy. Andrew, người đứng đầu nhà máy, dẫn hắn vào văn phòng. Một nhà máy in tiền dĩ nhiên phải có an ninh nghiêm ngặt. Nơi này lại không xa doanh trại quân Anh ở New Delhi, nên chẳng cần lo gặp nguy hiểm.
- Ông cũng biết đấy, tiền tệ ở Ấn Độ thuộc Anh hiện lưu thông rất kém. Mà các hoạt động thì nhiều, việc gì cũng tốn tiền, lại tốn không ít. Alan Wilson vừa ngồi xuống đã buồn rầu than thở: - Sắp tới là lễ phong thưởng cho sĩ quan cấp thấp. Dù sao cũng phải phát chút tiền thưởng. Thăng quân hàm thì dễ, nhưng chuyện trao huân chương… Ai cũng biết sau chiến tranh, nhu cầu kim loại quý đang tăng cao. Hay là phát tiền giấy thẳng cho tiện.
Bộ mặt keo kiệt, khư khư giữ tiền của Alan Wilson lộ rõ. Hắn không muốn tặng những sĩ quan Ấn Độ được khen thưởng huân chương quá đắt tiền. Vàng bạc thì thôi, trao vài món bằng đồng, bằng bạc rẻ tiền là được. Những đãi ngộ khác sẽ quy ra tiền giấy.
Số sĩ quan được trao thưởng nhiều lắm cũng chỉ hơn ba trăm người. In thêm một ít tiền cũng chẳng gây lạm phát. Chỉ cần Alan Wilson không nói ra, ai biết được chuyện này?
Dưới những lời gợi ý khi kín khi hở của trợ lý ủy viên Ấn Độ thuộc Anh, người phụ trách De La Rue đã hiểu ý. Ông ta dè dặt hỏi:
- Cần bao nhiêu tiền giấy?
- Cũng không nhiều. Nhưng chúng ta còn phải xem thị trường đón nhận ra sao, ông cứ in trước mười triệu. Tôi sẽ theo dõi tình hình lưu thông ở Delhi. Đây chỉ là để nghiên cứu quy luật kinh tế, không có mục đích nào khác.
Alan Wilson nhẩm tính. Ba triệu phát cho các sĩ quan được trao thưởng, bảy triệu còn lại dùng thử trên thị trường, vừa đủ.
Xét theo quy luật kinh tế, hậu quả của việc in tiền thường xuất hiện chậm một thời gian. Muốn bảo đảm an toàn tài chính cho Ấn Độ thuộc Anh về sau thì thử xem hậu quả của việc phát hành tiền quá mức từ bây giờ cũng là chuyện hợp tình hợp lý. Chỉ là thử nghiệm thôi, tất cả đều nhằm nghiên cứu quy luật vận hành của nền kinh tế.
- Bao lâu thì chuẩn bị xong? Đừng in loại mệnh giá lớn, phải là tiền lẻ lưu thông tốt nhất ngoài thị trường. Alan Wilson nhìn Andrew đang cân nhắc: - Làm được chứ?
- Một ngày là xong. Đến lúc ấy ông Alan cứ đến lấy. Andrew suy nghĩ một lát rồi đưa ra thời hạn thích hợp. Một máy in tiền mỗi năm có thể in một tỷ bốn trăm triệu tờ. Với công suất của nhà máy New Delhi, mười triệu tiền mặt chẳng phải việc lớn.
Alan Wilson hài lòng gật đầu, nói trước lễ trao thưởng sẽ cho người đến lấy.
- Tôi tin vào năng lực của De La Rue. Các ông sẽ không để mấy vị bộ trưởng nội các phải chờ đâu. Đây là nhiệm vụ chính trị đấy.
Nhấn mạnh tầm quan trọng của lần in tiền này xong, Alan Wilson rời đi. Có lẽ trong hai năm tới hắn sẽ thường xuyên lui tới. Trước mắt, hắn chưa muốn tìm hiểu nhà máy in tiền quá kỹ, cứ giữ lại chút bí ẩn để sau này khám phá.
Còn việc khen thưởng các sĩ quan cấp thấp Ấn Độ từng tham chiến thì rất đơn giản. Quân hàm phải được nâng đáng kể, thông thường ai cũng lên một bậc. Tiền thưởng không thể thiếu, còn huân chương bằng vàng thì không có. Chỉ có thể trao vài món làm từ kim loại không đắt giá lắm.
Dù sao, chi viện cho chính quốc mới là quan trọng nhất. Ngày tháng ở Ấn Độ thuộc Anh cứ kham khổ thêm một chút vậy.
Lễ khen thưởng lần này sẽ do Toàn quyền Ấn Độ thuộc Anh, Thống chế Archibald Percival Wavell, chủ trì trước sự chứng kiến của ba vị bộ trưởng nội các.
Các nhân vật cấp cao của Quốc Đại hội và Liên đoàn Hồi giáo được mời đến dự lễ. Bài diễn văn của Thống chế Wavell do Nam tước Barron soạn thảo. Ngoài việc nhắc lại quãng thời gian hai bên sát cánh chiến đấu, bài diễn văn còn bày tỏ sự quan tâm đến vấn đề giải ngũ của binh sĩ Ấn Độ sau chiến tranh, kín đáo lẫn công khai hé lộ rằng sẽ còn có phúc lợi được phát. Lần khen thưởng này chỉ mới là khởi đầu.
- Trước hết phải ổn định lòng quân của binh sĩ Ấn Độ. Khi ấy Quốc Đại hội và Liên đoàn Hồi giáo muốn gây chuyện cũng không dễ. Chủ yếu là phải đề phòng lục quân. Thủy binh không có tàu chiến thì sức chiến đấu giảm đi nhiều, còn trên biển, Hải quân Hoàng gia dẹp đám người da đen này dễ như trở bàn tay.
Nam tước Barron ngồi bên trái, mắt đảo qua lại giữa hai phe Quốc Đại hội và Liên đoàn Hồi giáo đang ngồi tách biệt. Ông vừa để tâm quan sát, vừa nói với Alan Wilson:
- Điều quan trọng nhất là chuyện sau đó. Thật ra cậu có thể bàn bạc với các vị đại quân vương ở những tiểu quốc rồi. Mình biết cậu vẫn luôn muốn có dịp như thế này. Cũng lâu rồi cậu chưa gặp Đại quân vương Ali Khan nhỉ?
- Nam tước Barron quan tâm đến tôi như vậy, Alan thật chẳng biết nói gì. Alan Wilson hạ giọng đáp: - Thật ra, Đại quân vương Ali Khan cũng rất kính trọng ngài.
- Khỏi cần kính trọng. Tôi chỉ làm việc trong bổn phận thôi. Nam tước Barron khẽ lắc đầu: - Cậu nhìn bên kia đi, một dịp quan trọng thế này mà họ cũng chẳng thèm giả vờ hòa thuận.
Lễ khen thưởng diễn ra. Các sĩ quan cấp thấp, trong đó gần một phần ba là người Sikh, được nhận phần thưởng. Đồng rupee Ấn Độ mới tinh được phát tận tay họ, còn việc thăng lên một bậc quân hàm thì khỏi phải bàn.
Đợi đợt phong thưởng này lắng xuống, Alan Wilson sẽ dốc sức bảo vệ quyền lợi của các sĩ quan Sikh, để họ tiếp tục ở lại quân đội phục vụ.
Còn chuyện chia đất, trước tiên có thể thử làm ở quy mô nhỏ, xem các bên phản ứng ra sao. Những tỉnh có người theo Ấn Độ giáo, nằm giáp vùng người Sikh sinh sống, sẽ được chọn làm nơi bắt đầu.
Đang nghĩ đến đó, Alan Wilson chợt thấy vài sĩ quan cầm tờ tiền mới tinh, đưa lên mũi ngửi. Hắn giật mình, chẳng lẽ mực còn chưa khô?
Không thể nào. Phải tin vào kỹ thuật của máy in tiền Anh chứ. Sao lại có chuyện ấy được? Chẳng qua tiền bạc vốn là thứ ai mà chẳng thích.
Tháng Ba, dư luận Ấn Độ sôi sục vì hai chuyện. Thứ nhất là lễ khen thưởng công lao của người Ấn trong chiến tranh. Ba vị bộ trưởng nội các cùng một vị Toàn quyền Ấn Độ đích thân xuất hiện, ghi nhận xứng đáng những đóng góp của Ấn Độ trong thời chiến.
Chuyện thứ hai là nữ nhi của Ấn Độ, nữ minh tinh quốc tế Vivien Leigh, người sinh ra tại Ấn Độ thuộc Anh, sắp đặt chân đến Ấn Độ. So với chuyện trước, tin này lan đi mạnh mẽ hơn hẳn. Rất nhiều người Ấn Độ mong ngóng chuyến thăm ấy!