May là lời lẽ của hai đảng phái chưa đến nỗi gay gắt. Ít ra cũng còn chút dễ chịu. Thật ra, nếu mục tiêu của chúng ta chỉ là câu giờ, có lẽ mọi chuyện sẽ dễ liệu hơn nhiều.
Khi được hỏi có cách nào giải quyết không, Alan Wilson xòe hai tay, tỏ ý mình chẳng có kế sách gì. Việc hắn đang làm lúc này chỉ là kéo dài thời gian, cố gắng đứng giữa giảng hòa, đồng thời kiếm chuyện cho hai phe tôn giáo bận rộn.
Nói trắng ra, những gì nước Anh đang làm ở Ấn Độ thuộc Anh chẳng khác mấy việc Mỹ đứng ra hòa giải tại Đông Á. Cả hai đều nhằm giúp hai đảng phái lập chính phủ liên hiệp. Đó cũng là mục đích chuyến đi của ba vị đại thần nội các.
Nhưng các nghị sĩ ở London, vốn chiếm đa số và chủ trương trao độc lập cho Ấn Độ thuộc Anh, lại muốn hai tôn giáo cùng chung sống trong một quốc gia. Giờ đây, ba vị đại thần đã hiểu chuyện ấy gần như không thể thành. Liên đoàn Hồi giáo chẳng hề muốn lập chính phủ liên hiệp. Điều họ theo đuổi là dựng nên một quốc gia không dính dáng gì đến người theo đạo Hindu.
Chừng nào Liên đoàn Hồi giáo còn giữ thái độ ấy, thì một khi Ấn Độ thuộc Anh giành độc lập, đất nước chắc chắn sẽ bị chia cắt.
- Xem ra không thể giữ cho Ấn Độ thuộc Anh toàn vẹn được nữa! Pethick-Lawrence thở dài. - Các nghị sĩ trong nước vẫn còn nuôi hy vọng. Vậy chúng ta tuyên bố hòa giải thất bại thôi sao?
- Nếu mục tiêu là kéo dài thời gian hết mức có thể, cũng chưa cần vội tuyên bố như vậy. - Nam tước Barron nghe thế liền góp ý. - Chúng ta là nước dân chủ, phải giữ quyền lên tiếng cho tất cả mọi người. Nếu Liên đoàn Hồi giáo và Quốc Đại hội thấy ở New Delhi chưa đủ chỗ để tranh luận, họ có thể sang London công khai bàn bạc tiếp.
- Tốt nhất là đi tàu biển, như vậy còn câu được thêm ít lâu. - Alan Wilson nhỏ giọng đề nghị. - Hãy sắp xếp cho đại diện hai đảng đi thăm thú dọc đường. Một chuyến đi một về cũng ngốn ít nhất vài tháng. Còn các vị đại thần đáng kính có thể ở lại Ấn Độ thuộc Anh, lắng nghe ý kiến khắp nơi. Khi các ngài rời đi trong thiện chí, ta mới thu xếp cho hai đảng cử đại diện sang London. Cứ thế, biết đâu một năm đã trôi qua lúc nào không hay.
- Ta có thể cho họ chút lợi lộc trên danh nghĩa. Chẳng hạn, sắp xếp để đại diện hai đảng dự thính một phiên họp của Liên Hợp Quốc, làm như thể họ đã độc lập, đang tập làm quen với vai trò của một quốc gia.
- Từ lâu, người Ấn Độ đã là lực lượng phụ trợ cho Đế quốc Anh cai trị các thuộc địa ở châu Phi. Ở không ít thuộc địa, cộng đồng người Ấn đông đảo lắm. Ta có thể thu xếp để đại diện hai đảng gặp đồng bào ở địa phương, phát biểu vài bài trên đường sang London. Ít nhất lại phí thêm được một tháng.
Nam tước Barron và Alan Wilson kẻ tung người hứng, xoay quanh chủ trương kiếm chuyện cho hai đảng ở Ấn Độ thuộc Anh, liên tục đề xuất cách chuyển hướng bất hòa. Ba vị đại thần nghe mà ngây ra.
Dù sao, thuộc địa Ấn Độ thuộc Anh cũng rộng lớn. Phải biết tận dụng lợi thế ấy, biến chuyện của riêng nơi này thành chuyện của toàn bộ thuộc địa trong Đế quốc Anh, thành chuyện của tất cả người Ấn di cư. Nước nhiều thì thêm bột, bột nhiều lại thêm nước, cứ thế xoay vòng mãi không thôi. Câu giờ qua một năm đâu có khó.
Ba vị đại thần vốn tưởng nhiệm vụ đã thất bại. Nhưng nghe hai viên chức kia nói rồi ngẫm kỹ, họ lại thấy cũng có phần phải. Chuyện vẫn chưa đến mức không thể cứu vãn. Đã là việc độc lập hệ trọng đến thế, tổ chức thêm vài cuộc tranh luận, nghiêm túc lắng nghe ý kiến của mọi người, vốn là lẽ thường tình.
- Nhưng nếu để đại diện hai đảng sang các thuộc địa khác, chẳng phải sẽ gieo rắc tư tưởng độc lập, khiến tình hình càng tệ hơn sao? - Pethick-Lawrence chợt hỏi. - Nhỡ đâu chuyện Ấn Độ độc lập trở thành tấm gương cho nơi khác noi theo, vậy chẳng phải thiệt nhiều hơn được sao?
- Người Ấn vốn làm tay sai cho chính quyền thuộc địa của Đế quốc Anh, dĩ nhiên bị dân bản xứ xa lánh. Thật ra, ta có thể khuấy lên một làn sóng bài Ấn, để người Ấn phải dời mắt sang chuyện khác. - Alan Wilson vừa nghĩ vừa nói. - Người Ấn di cư khắp nơi, nên ở bất cứ thuộc địa nào của Anh, ta cũng có thể làm thế. Coi như giúp Quốc Đại hội hay Liên đoàn Hồi giáo tỉnh ngộ đôi chút. Nhưng để giữ trật tự ở thuộc địa, tốt hơn hết là chọn một nơi biệt lập để thử trước.
- Nơi nào thích hợp để làm chuyện ấy? - Bộ trưởng Hải quân Alexander hỏi ngược lại Alan Wilson.
- Một nơi nhỏ, tình hình dễ kiểm soát, lại đủ sức cảnh cáo người Ấn. Mauritius thì sao? Theo tôi, nơi đó hợp lắm. Ta còn có thể tận dụng người Creole, hậu duệ lai giữa người châu Âu và châu Phi.
Alan Wilson nói rất đỗi đường hoàng, chẳng hề áy náy trước ý đồ vắt chanh bỏ vỏ ấy.
Mauritius là một đảo quốc ở phía đông châu Phi, nằm về phía tây nam Ấn Độ Dương, cách Madagascar chừng tám trăm cây số, cách lục địa châu Phi hai nghìn hai trăm cây số. Hòn đảo núi lửa này được bao quanh bởi những rạn san hô. Địa hình trong đảo biến đổi phong phú, ven biển là dải đồng bằng hẹp, chính giữa là cao nguyên núi non với nhiều dãy núi và đỉnh núi đứng riêng lẻ.
Trước hết, hòn đảo này rất nhỏ, tổng diện tích chỉ hơn hai nghìn cây số vuông. Với một nước như Đế quốc Anh, vốn lấy sức mạnh trên biển làm chỗ dựa, một quần đảo như thế rất dễ kiểm soát.
Đất không lớn, nhưng dân số cũng đã vượt quá hai trăm nghìn người. Cư dân chủ yếu chia thành hai nhóm. Người gốc Ấn và Pakistan chiếm hơn nửa dân số; người Creole, hậu duệ lai giữa người châu Âu và châu Phi, chiếm chưa đến một phần ba. Tương quan ấy rất thích hợp để gây chia rẽ.
Alan Wilson thậm chí còn cho rằng một đảo quốc nhỏ như Mauritius, nếu không độc lập mà trở thành lãnh thổ hải ngoại của Đế quốc Anh, cũng hoàn toàn hợp tình hợp lý. Còn nói người nhập cư từ nơi khác tràn vào, thì chính người Ấn mới là nhóm gây sức ép dân số lớn nhất ở Anh.
So với dân di cư Ấn Độ, chẳng dân tộc nào khác đủ sức gây áp lực dân số lên nước Anh.
Thấy Pethick-Lawrence và người kia đều tỏ vẻ không hiểu, Bộ trưởng Hải quân Alexander bèn giải thích:
- Đó là một hòn đảo ở nam Ấn Độ Dương, người dân nói tiếng Pháp. Tiếng Creole là một thứ tiếng địa phương của Pháp, còn người Ấn di cư đến đó thì nói tiếng Anh.
Nghe Bộ trưởng Hải quân giải thích, Pethick-Lawrence và người kia mới hiểu ra. Một người lên tiếng hỏi:
- Vậy phải biết chừng mực. Nếu không, người Pháp lại chiếm thế thượng phong, tình hình còn tệ hơn bây giờ.
Đến nước này rồi mà vẫn không quên châm chọc người Pháp! Alan Wilson cạn lời trước ba vị đại thần.
- Nếu tình thế đã không tránh khỏi, ta cũng có thể thử xem. - Alexander, với tư cách Bộ trưởng Hải quân, quả quyết hơn hai vị kia, chẳng ngại dùng vài thủ đoạn nhỏ để người Ấn tỉnh ra.
Đến lúc này, ba vị đại thần ít ra đã thống nhất một điều: hai đảng phái ở Ấn Độ thuộc Anh thù địch nhau sâu sắc. Chủ trương giữ cho Ấn Độ thuộc Anh thống nhất, vốn áp đảo trong quốc hội ở Anh, không thể thực hiện được.
Đã chuẩn bị tinh thần như vậy, kế câu giờ mà Nam tước Barron và Alan Wilson đề xuất cũng không phải ý tồi.
Giờ đây, Pethick-Lawrence và hai vị đại thần kia chỉ còn tính chuyện tươi cười lắng nghe ý kiến, tỏ ra gần gũi với dân chúng, nhưng nhấn mạnh rằng quyền quyết định không nằm trong tay mình. Họ sẽ ở lại Ấn Độ thuộc Anh vài tháng, rồi cử đại diện Quốc Đại hội và Liên đoàn Hồi giáo sang London đàm phán. Cứ tận dụng hết mức sự chậm chạp vốn có của một nền chính trị nghị viện, tranh thủ thời gian rút cạn tiền bạc của Ấn Độ thuộc Anh.
Dẫu cách nghĩ này chẳng vẻ vang gì, nhưng chính người Ấn đã ra tay trước, từ chối thiện chí hòa giải của Đế quốc Anh. Họ phải chịu trách nhiệm cho những hậu quả sẽ đến.
Đã thông suốt, ba vị đại thần cũng chẳng còn mệt mỏi. Họ bắt đầu tận hưởng chuyến đi Ấn Độ thuộc Anh. Cứ làm tròn bổn phận, xây dựng hình ảnh gần gũi với dân chúng, coi như đang vận động tranh cử.
Ba vị đại thần cùng cả phái đoàn nội các đến Ấn Độ thuộc Anh bắt đầu tỏ ra thân thiện với người dân. Dĩ nhiên, họ chưa đến mức trơ trẽn như Alan Wilson, thứ gì cũng dám gán cho đạo Hindu như một vinh dự.
Nhưng họ cũng không tránh khỏi việc nói đôi câu ca ngợi đạo Hindu là tài sản tinh thần của nhân loại. Mỗi lời truyền ra đều được người Ấn nhắc đi nhắc lại.
Còn Alan Wilson thì lúc rảnh lại bàn với Bộ trưởng phụ trách Ấn Độ Pethick-Lawrence về dự thảo bảo vệ quyền lợi phụ nữ.
Trong bụng hắn đã sớm tính đến chuyện bắt đầu từ những nữ thánh của đạo Hindu. Nhưng trước mặt Pethick-Lawrence, hắn không thể nói ra, chỉ làm như muốn thỉnh giáo, mời vị bộ trưởng kể về những việc vẻ vang ông từng làm để bảo vệ quyền lợi phụ nữ, xem có kinh nghiệm nào đáng học hỏi không.
- Thứ cho tôi nói thẳng, thưa ngài. Với nền tảng hiện nay của Ấn Độ thuộc Anh, có lẽ vài biện pháp khó mà thực hiện được. - Alan Wilson nghiêm trang góp ý. - Dĩ nhiên, không thể dùng cách ép buộc như ngày trước, khi xóa bỏ tục góa phụ phải chết theo chồng.
Pethick-Lawrence ngơ ngác. Alan Wilson liền hiểu rằng vị Bộ trưởng phụ trách Ấn Độ này vốn chẳng biết người Anh từng dùng biện pháp mạnh để đối phó với tục góa phụ chết theo chồng ở Ấn Độ. Hắn bèn kể cho ông nghe tình hình khi ấy.
Ngay cả chuyện đem người ra hành quyết bằng đại bác, Pethick-Lawrence cũng chỉ đến lúc đó mới biết, hóa ra ngày trước chính quyền toàn quyền ở Ấn Độ từng làm vậy.
- Dĩ nhiên phải tránh những biện pháp như thế. Chúng ta không thể để người Mỹ hay Liên Xô công kích Đế quốc Anh. - Là một vị đại thần, Pethick-Lawrence vẫn rất nhạy bén. Chuyện này có thể ảnh hưởng đến sự nghiệp chính trị của ông.
- Vậy chỉ còn cách dùng biện pháp thật mềm mỏng. Phải nhờ nghệ thuật để đông đảo người dân Ấn Độ hiểu rằng tục lệ ấy là sai, khơi dậy ý thức bảo vệ phụ nữ trong lòng mọi người. Tốt nhất là thể hiện qua phim ảnh, nhưng phải có một thần tượng được toàn dân yêu mến mới đủ sức kêu gọi họ. - Alan Wilson chậm rãi nói từng lời. - Ở Ấn Độ thuộc Anh không có diễn viên nào đủ sức làm chuyện ấy. Tôi mong người đó có thể thể hiện lòng nhân từ, sự hiểu biết và vẻ đẹp.
- Nữ diễn viên mà cậu nói, nếu phải có đủ những phẩm chất ấy lại còn nổi tiếng, e chỉ có Vivien Leigh mới làm được. - Pethick-Lawrence lắc đầu cười khổ. - Người khác không có sức ảnh hưởng như cô ấy.
- Sao lại không? Một diễn viên góp chút sức cho Đế quốc Anh chẳng phải là chuyện nên làm sao? - Alan Wilson nghiêm giọng nói. - Cô ấy phải thấy vinh dự mới đúng. Đây là trách nhiệm mà đế quốc giao cho cô ấy.