- Nếu ông am hiểu phong trào nữ quyền đến vậy, thì chuyện này lại dính dáng đến phong trào văn hoá mới mà cậu chủ trương đấy, Alan! - Tay cầm chén rượu của John hơi khựng lại, ông cười tỏ vẻ đã hiểu. - Chưa biết chừng nó sẽ thành trợ lực cho cậu đấy.
Alan Wilson trầm ngâm, dường như, hình như, có vẻ… vị chuyên viên của tiểu quốc Junagadh trước mặt hắn nói có lý.
Tuy Pethick-Lawrence thân là Bộ trưởng Ấn Độ có thể coi là người ngoài nghề, nhưng sở trường của ông ta lại là đấu tranh vì quyền phụ nữ. Nếu biết khéo léo dẫn dắt, chưa biết chừng có thể thành trợ lực cho phong trào văn hoá mới.
Alan Wilson chưa từng tiếp xúc với phái nữ quyền thời đại này, cũng chẳng biết họ nghĩ gì trong bụng. Nhưng ở cái đất Ấn Độ thuộc Anh này, dù không phải nhà nữ quyền thì cũng đủ tư cách để bàn luận chê trê.
- Xem ra tôi phải nỗ lực gấp bội mới được. - Alan Wilson tỏ vẻ hiểu ý, nâng chén cụng với chuyên viên Junagadh, rồi gác chuyện đó qua một bên, quay sang hỏi về công việc gần đây, nhất là thái độ của các đại quân chủ các tiểu quốc trước kế hoạch đại kiến thiết của Ấn Độ thuộc Anh.
Quốc Đại hội đương nhiên hoan nghênh, Liên đoàn Hồi giáo cũng chỉ phản đối trên mồm. Vậy thì các tiểu quốc vốn là đồng minh lâu năm của Đế quốc Anh, rốt cuộc giữ thái độ thế nào?
- Salam Khan thì chưa tỏ ra nghiêng về bên nào, dù sao chuyện này cũng không liên quan đến tiểu quốc. Nhưng Alan này, cậu không sợ động thái này làm mất cân bằng lực lượng sao? Một khi khu công nghiệp Calcutta xây xong, thực lực giữa các hành tỉnh và các tiểu quốc sẽ chênh lệch càng lớn hơn. - John nhíu mày nói. - Đương nhiên tôi không có ý phản đối, bởi dù sao chính quốc cũng cần công trình này.
Mất cân bằng, hay là cân bằng lại? Cuối cùng sẽ biến thành thế nào, ai mà biết được!
Nhưng Alan Wilson sao có thể nói thẳng rằng, có Liên đoàn Hồi giáo ở đó thì khu công nghiệp Calcutta nhất định sụp đổ. Lỡ tin đồn ấy lan ra ngoài, chẳng phải bất công với đông đảo giáo dân hoà bình ở Ấn Độ thuộc Anh hay sao?
Alan Wilson không thể làm thế. Thân là một trợ lý chuyên viên thuần chủng, hắn phải giữ cho bát nước ngang bằng, nhất là phải bảo đảm quyền lợi của phe thiểu số. Như vậy mới hợp truyền thống của nước Anh trên tiểu lục địa này.
Nhưng bữa tiệc này cũng có thu hoạch. Nếu không nhờ John nhắc, Alan Wilson vẫn chưa nghĩ tới việc kiếm được sự ủng hộ ngay trong lĩnh vực sở trường của Bộ trưởng Ấn Độ.
Trước đệ nhất thế chiến, phong trào nữ quyền ở Anh chủ yếu đấu tranh giành quyền tham chính. Nhờ công nghiệp hoá, ngày càng nhiều phụ nữ tham gia lao động sản xuất và hoạt động xã hội, và họ là những người đầu tiên dấy lên phong trào đòi quyền chính trị.
Trong cùng thời đó, "Đồng minh Nữ quyền Tham chính" do bà Fawcett lãnh đạo lại phản đối dùng bạo lực trong hoạt động chính trị, chủ trương đấu tranh hợp pháp, cho rằng chỉ có vậy mới đạt được mục đích giành quyền bầu cử cho phụ nữ.
Còn vị Bộ trưởng Ấn Độ đương nhiệm Pethick-Lawrence thì trên mặt trận này lợi hại lắm. Ông ta quen biết đủ loại nhà hoạt động nữ quyền từ trước đệ nhất thế chiến đến nay, về giải phóng phụ nữ ông hoàn toàn là một tay trong nghề.
Chỉ có trời mới biết Pethick-Lawrence làm cách nào mà ngồi vào ghế Bộ trưởng Ấn Độ của nội các này. Nhưng Alan Wilson đang chờ đợi ở Bombay trong bụng đã chuẩn bị sẵn sàng bàn với Bộ trưởng chuyện giải phóng phụ nữ. Chỉ cần được vị nhất thủ của Ấn Độ thuộc Anh này gật đầu, đợi đoàn Nội các rời đi là có thể triển khai rầm rộ, lại còn chính danh.
Ngày mười tám tháng hai, đoàn Nội các do Bộ trưởng Ấn Độ, Ngài Pethick-Lawrence, đứng đầu, sau bao gian khổ đường xa, cuối cùng đã tới Bombay, hải cảng tốt nhất của Ấn Độ thuộc Anh.
Ngay từ trước khi Pethick-Lawrence đặt chân tới, giới giới trong Ấn Độ thuộc Anh đã hết sức mong chờ chuyến đi của đoàn Nội các. Lịch sử đã khác đi: cuộc khởi nghĩa của thủy binh Bombay không hề xảy ra.
Từ khi Alan Wilson tới Ấn Độ thuộc Anh, công tác tuyên truyền đã biến đổi trời vực. Tuyên truyền là thứ phải khác nhau tuỳ nơi; riêng ở cái đất này, nói chuyện khoa học với quần chúng mù chữ thì không ăn thua.
Vị trợ lý chuyên viên lấy cảm hứng từ lão tiên Modi của Ấn Độ đời sau, tự thấy mình đã tìm ra nước mạch dẫn tới vàng ròng của Ấn Độ thuộc Anh, quy về đúng một câu: nước Ấn Độ chúng ta vĩ đại quá!
Lấy kinh Mahabharata làm cốt, hắn chế ra một loạt những luận điệu trông phản trí khôn cùng, nhưng chắc chắn sẽ được đám giáo dân Hindu mù chữ đón nhận, kiểu gì cũng có phần trong đó, chẳng hạn thời Ấn Độ cổ đại đã có "phẫu thuật thẩm mỹ", thần đầu voi là do ai đó dùng kỹ thuật chỉnh hình ghép đầu voi lên người người ta mà thành. Hơn nữa người Ấn Độ đã phát minh ra máy bay từ lâu.
Chỉ phản trí thôi thì chưa đủ, còn phải nhét thêm vài đóng góp có thật vào giữa, tới mức giả thật lẫn lộn.
Người đầu tiên đề xuất thuyết nhật tâm trên thế giới là Aryabhata, tác phẩm của ông ghi trong sách kinh điển. Cuốn y thuật nổi tiếng nhất là Charaka Samhita và Sushruta Samhita, đó là sách thảo dược sớm nhất trong lịch sử.
Kinh điển Phật giáo nói rằng vạn vật chỉ tồn tại trong một khoảnh khắc, khoảnh khắc tiếp theo đã bị bản sao của chính nó thay thế. Điều này chẳng khác gì kỹ thuật chiếu phim từng khung từng khung ngày nay.
Vậy nên, với cái vị trợ lý chuyên viên luôn khẩu hiệu "nước Ấn Độ chúng ta vĩ đại quá" là Alan Wilson, đây chính là bằng chứng chắc như đinh rằng người Ấn Độ đã phát minh ra điện ảnh.
Từ năm mới, nhờ đó mà doanh số của những tờ báo do tổng đốc phủ Ấn Độ thuộc Anh khống chế, vốn lâu nay bị thù địch, đã tăng vọt, thậm chí đã gây ra phong trào trong giới báo chí Ấn Độ khắp nơi: giỏi đào trong điển tịch cổ ra những ghi chép tương tự hiện đại, để chứng minh nước Ấn Độ cổ đại vĩ đại.
Lúc này, mấy kẻ tự coi là tỉnh táo trong mắt nhiều người Ấn Độ chính là bọn bán nước. Nước Ấn Độ ta vĩ đại thế kia, chỉ có mấy kẻ tự ti mới không chịu thừa nhận.
Còn giáo dân hoà bình nhìn màn biểu diễn của người Hindu ra sao, thì không phải thứ Alan Wilson đoán nổi.
Đoàn Nội các do Pethick-Lawrence dẫn đầu tới Bombay được nhân dân thành phố nhiệt liệt hoan nghênh, số người ra đón gần hai mươi vạn. Khó mà tưởng tượng cùng thời điểm đó trong lịch sử thật, cũng hai mươi vạn dân Bombay ấy lại đang biểu tình ủng hộ cuộc khởi nghĩa của thủy binh.
Lịch sử kỳ diệu đến thế. Đến cả một người ủng hộ phong trào giải phóng phụ nữ lâu năm, vị Bộ trưởng Ấn Độ đương nhiệm Pethick-Lawrence, cũng phải giật mình trước cảnh tượng thấy được.
- Xem ra lời Ngài Baron điện báo không sai, tình hình Ấn Độ thuộc Anh hiện nay rất êm ả. Nhưng vụ lính binh biến mãi hoài là sao? - Pethick-Lawrence hỏi Alan Wilson ra đón mình.
- Kính thưa Bộ trưởng, hai việc này không mâu thuẫn. - Alan Wilson trầm ngâm sắp xếp lời. - Tình hình thực của Ấn Độ thuộc Anh hiện nay đúng là nguy cơ và cơ hội song hành. Điều chúng ta có thể làm là cố gắng ngăn sự việc trôi tới kết cục không cứu vãn, để Ấn Độ thuộc Anh cống hiến cho nước Anh hết sức có thể, nhưng không ai biết còn bao nhiêu thời gian để tiếp tế cho chính quốc.
- Tin lính biến mãi xuất hiện, là vì bọn lính Ấn này với Đế quốc Anh đã không còn một lòng. Tuy chưa có cuộc binh biến nào lan ra không ngăn được, nhưng nguy cơ là có thật, và không biết lúc nào sẽ bùng phát.
- Còn thái độ của hai thế lực lớn nhất, Quốc Đại hội và Liên đoàn Hồi giáo, trước khi Bộ trưởng gặp hai thủ lĩnh, tôi chỉ có thể trình báo tình hình thực tế. - Trước mặt Bộ trưởng Ấn Độ Pethick-Lawrence, Alan Wilson giới thiệu hiện trạng của Ấn Độ thuộc Anh. - Khó nói hai đảng khác nhau cụ thể thế nào, vì trên mục tiêu độc lập thì hai bên giống nhau, chỉ là tạm thời bị kế hoạch đại kiến thiết che mắt mà thôi.
- Nghĩa là xét cho cùng, Ấn Độ thuộc Anh nhất định sẽ độc lập? - Pethick-Lawrence hạ giọng, hỏi giọng nghiêm trọng. - Thật sự không tránh được?
- Tôi nghĩ đến lúc Bộ trưởng gặp Nehru và Ali Jinnah sẽ hiểu ngay, thái độ của họ còn kiên quyết hơn lời tôi nói nhiều. - Alan Wilson bất đắc dĩ nói. - Hiện nay chúng tôi chỉ tung tin ra liên tục, hút sự chú ý của người dân bình thường, khiến đa số người Ấn Độ chìm trong tin giả. Nhưng cách này kéo dài được bao lâu thì thật khó nói?
Pethick-Lawrence nổi hứng, hỏi rõ cách làm cụ thể của Alan Wilson là gì. Ngay sau đó ông ta hối hận. Vị trợ lý chuyên viên mang khẩu hiệu "nước Ấn Độ chúng ta vĩ đại quá" tuyên bố người Ấn Độ đã phát minh ra điện thoại, phát minh ra điện ảnh, phát minh ra máy bay, đồng thời nơi đây xuất hiện nhiều tôn giáo, dẫn dắt thế giới về tâm linh và linh hồn.
Pethick-Lawrence giật mình kinh sợ, khó tưởng tượng Alan Wilson vừa nãy còn lễ độ đĩnh đạc lại thốt ra những lời phản trí như thế. Ông ta đâu phải lần đầu gặp hắn. Trong toà nhà Bộ Ấn Độ ở London, ông ta từng gặp viên công chức sắp trở về Ấn Độ thuộc Anh này; lúc ấy Alan Wilson cử chỉ lịch thiệp, gây ấn tượng sâu đậm, sao bây giờ lại thành ra thế này?
- Người Ấn Độ cũng tin sao? - Pethick-Lawrence không thể tin được, hỏi lại. - Đầu óc họ nghĩ cái gì vậy?
- Nhiều người Ấn Độ thậm chí không biết mình đang sống, nên suy nghĩ đơn giản đến thế, sinh ra kiểu một bên tưởng bở này cũng chẳng có gì lạ. - Alan Wilson cười khổ. - Hiệu quả rất tốt. Lịch sử huy hoàng của Ấn Độ đã gây tiếng vang với không ít người, nhưng xét cho cùng, việc này chỉ khiến người Ấn Độ càng thêm kiêu căng. Hiệu quả ngắn hạn sẽ chỉ làm những ngày sau này khó khăn hơn.
Nhưng bây giờ cũng chẳng còn cách nào khác, chỉ có thể chuyển mâu thuẫn thôi. Tay thợ vá víu Alan đã làm hết sức mình. Có lẽ biết Bộ trưởng Ấn Độ không thích nghe chủ đề này, Alan Wilson quay sang những chuyện nhẹ nhàng hơn.
Ngoằn ngoèo một hồi, hắn từ từ lái sang chủ đề mà Pethick-Lawrence rành như lòng bàn tay: giải phóng phụ nữ.
- Alan cũng quan tâm tới bảo vệ quyền lợi phụ nữ sao? - Pethick-Lawrence quả nhiên bị khơi hứng, chủ đề này ông ta giỏi mà.
- Từ Paris tới Bonn, rồi tới Ấn Độ thuộc Anh, tấm lòng chăm sóc phụ nữ vẫn luôn ở bên tôi. - Alan Wilson nghiêm mặt, nghiêm túc đáp.