Tin tức ấy chẳng khác nào tiếng sét giữa trời quang. Con đường tiến tới một nước Ấn Độ mới không phải lời nói suông, mà đã bắt đầu thành hiện thực.
Tin về hàng loạt công trình phụ trợ khổng lồ tại khu công nghiệp Calcutta cùng những người đứng ra gánh vác trách nhiệm nhanh chóng lan khắp Ấn Độ thuộc Anh, như mọc cánh mà bay. Chưa bao giờ người Ấn Độ lại phấn khởi đến thế.
Bao năm qua, Ấn Độ thuộc Anh tuy được gọi là viên ngọc quý trên vương miện Đế quốc Anh, nhưng địa vị thực sự vẫn thấp kém nhất. Gọi là viên ngọc thì không đúng; nó giống nền móng của đế quốc hơn, thứ bị giẫm dưới chân.
Trên danh nghĩa, Ấn Độ rất quan trọng. Trên thực tế, nơi đây chỉ là công cụ để người Anh vắt kiệt máu và mồ hôi. Còn chuyện chủ động công bố một kế hoạch xây dựng quy mô lớn như vậy thì trước nay chưa từng có.
Khu công nghiệp Calcutta được đồn rằng có sáu triệu công nhân công nghiệp. Nhưng vùng Đại Bengal, nơi Calcutta tọa lạc, vốn là địa bàn người Anh khai phá ngay từ khi họ đặt chân tới tiểu lục địa.
Người Anh đã cai trị nơi này hơn hai trăm năm, vậy mà mãi đến nay mới xuất hiện cái gọi là khu công nghiệp. Còn trong số những người được gọi là công nhân công nghiệp ấy, rốt cuộc có bao nhiêu người chỉ là thợ thủ công, chẳng ai rõ.
Giờ đây, Đế quốc Anh dường như bỗng dưng tỏ ra thành ý đến mức khiến người ta không dám tin. Đúng lúc ấy, Quốc Đại hội chủ động lên tiếng, tuyên bố tất cả là thành quả của cuộc đấu tranh lâu dài do họ lãnh đạo. Nếu không có Quốc Đại hội, người Anh tuyệt đối chẳng chịu nhượng bộ.
Chính sách của Anh đối với Ấn Độ là cần buôn bán chứ không cần đất đai. Cách làm ấy vẫn mang tính bá quyền, nhưng không đẫm máu. Nói cách khác, người Anh không định chiếm đóng toàn bộ Ấn Độ, mà muốn dựng nên một quan hệ buôn bán trên tiểu lục địa, chỉ hợp tác với họ. Nói trắng ra là độc quyền thương mại ở đây.
Trên tiểu lục địa, so với dân số Ấn Độ đông vô kể, lực lượng của Anh luôn ở thế yếu, bất kể họ đưa sang bao nhiêu quân. Hai chỗ dựa chính giúp người Anh kiểm soát Ấn Độ là giới quý tộc bản xứ và Quốc Đại hội.
Từ sau Thế chiến thứ nhất, thế lực Quốc Đại hội ngày một lớn mạnh, tầm quan trọng đã vượt qua các tiểu quốc vốn xưa nay vẫn cai quản từng vùng ở Ấn Độ.
Sự ủng hộ của các tiểu vương địa phương suy yếu. Nếu Quốc Đại hội không chịu yên phận, sự cai trị của Đế quốc Anh tại Ấn Độ thuộc Anh cũng coi như chấm dứt. Nhưng lần này, Quốc Đại hội lại hoan nghênh kế hoạch xây dựng khu công nghiệp Calcutta của phủ Tổng đốc Ấn Độ thuộc Anh. Chỉ một động thái ấy đã giúp sức kiểm soát của Đế quốc Anh tại Ấn Độ thuộc Anh trở lại.
Chỉ có điều, chẳng ai biết sức kiểm soát ấy sẽ kéo dài được bao lâu. Một ngày nào đó, nếu phe phản đối trong Quốc Đại hội chiếm ưu thế, quyền kiểm soát ấy sẽ lại mất đi. Nhưng Alan Wilson cho rằng ít nhất trong vòng một năm, tình hình vẫn sẽ ổn.
Trước sự ủng hộ ấy, phủ Tổng đốc Ấn Độ thuộc Anh cũng bày tỏ sự hài lòng. Dĩ nhiên, để Liên đoàn Hồi giáo, vốn phản đối kế hoạch, chịu yên, phủ Tổng đốc còn gửi lời mời Ali Jinnah, công khai nói rằng muốn hàn gắn mâu thuẫn giữa Quốc Đại hội và Liên đoàn Hồi giáo.
Đồng thời, đó cũng là một cách nhắc Quốc Đại hội rằng nếu họ không chịu hợp tác, người Anh vẫn còn một đối tác khác để lựa chọn.
Nói thật, trong tiến trình Ấn Độ thuộc Anh giành độc lập, Alan Wilson cho rằng cách ứng phó của London có phần cuống quýt. Dù sao đây cũng là lần đầu tiên, có thể hiểu được.
Sự lúng túng ấy bắt nguồn từ một nhược điểm thường thấy ở các nước có bầu cử: quá đông người, mỗi người một ý, ai cũng có thể lên tiếng. Kẻ chủ trương đàn áp, người lại muốn buông tay. Trong số những người đòi buông tay, ý kiến muốn giữ nguyên vẹn Ấn Độ thuộc Anh lại chiếm ưu thế.
Lắm người lắm ý, quyết sách đưa ra tự nhiên thiếu nhất quán. Vừa muốn giữ, vừa muốn buông. Đến lúc không thể xoay chuyển tình thế, lấy đâu ra thời gian mà kiếm chác?
Alan Wilson đến Ấn Độ thuộc Anh, tác dụng lớn nhất của hắn là mặc nhiên chấp nhận nơi này sẽ độc lập, rồi chủ trì một bữa tiệc cuối cùng. Kẻ hưởng lợi dĩ nhiên là Đế quốc Anh, còn công chức Ấn Độ thuộc Anh cũng nhận được chút thù lao không đáng kể.
Chỉ cần phía mình thống nhất được ý nghĩ, họ sẽ có sự chuẩn bị trước để đấu trí với Quốc Đại hội hoặc Liên đoàn Hồi giáo. Ít ra cũng có thể kéo dài thời gian kiếm chác.
Lời tuyên bố chính thức ấy chẳng đáng tin, bởi ngay cả Alan Wilson cũng không tin. Chính hắn là người tiếp đón Ali Jinnah, lãnh tụ Liên đoàn Hồi giáo.
Khi ra đón Ali Jinnah, Alan không hề tỏ thái độ ngạo mạn như lúc gặp Nehru. Hắn cư xử đúng mực, chẳng khác nào đang gặp thần tượng trong lòng. Nếu số người theo hai tôn giáo lớn đổi chỗ cho nhau, có lẽ hắn cũng sẽ đối đãi tử tế với Nehru.
Ali Jinnah và Nehru có quá trình trưởng thành khá giống nhau. Cả hai đều chăm chỉ học hành, sau đó sang London du học. Khi trở về, mỗi người đều có người theo mình. Giờ đây, Ali Jinnah đã là thủ lĩnh của tổ chức lớn thứ hai tại Ấn Độ thuộc Anh.
Cuộc gặp này giống một buổi trò chuyện riêng hơn, không hề mang vẻ ép buộc, chỉ là cuộc đối thoại giữa hai quý ông. Riêng việc Ali Jinnah chủ trương Pakistan tách ra thành một quốc gia độc lập cũng đủ khiến Alan kính trọng ông.
Ở lại Ấn Độ làm công dân hạng hai để làm gì? Hai tôn giáo lớn theo đuổi những điều hoàn toàn trái ngược nhau. Sống chung ắt sẽ nảy sinh rắc rối, vậy thì tách ra là hơn, có lợi cho tất cả mọi người, kể cả Đế quốc Anh.
Tinh thần hy sinh một người để đổi lấy hạnh phúc cho tất cả, sao Alan Wilson có thể không kính phục?
- Ông Jinnah đã rời London nhiều năm, không ngờ vẫn giữ những thói quen sinh hoạt kiểu Anh. Alan Wilson đưa ông một tách trà đen, cười nói. Thật ra chúng tôi luôn mong hai tôn giáo lớn chung sống hòa thuận. Dĩ nhiên, nói thật lòng, trong lịch sử cai trị Ấn Độ thuộc Anh, chúng tôi quả có lúc lôi kéo phe này để đánh phe kia. Nhưng là người thuộc nhóm thiểu số, chắc ông Jinnah hiểu rằng phần lớn thời gian, nhóm thiểu số lại là bên được lợi, phải không? Mục đích của chúng tôi rất đơn giản, chỉ mong Ấn Độ thuộc Anh được yên ổn trong thời buổi chưa rõ tương lai này.
Ali Jinnah nhấp một ngụm trà. Gương mặt gầy gò của ông nghiêm nghị hẳn lên.
- Quyền lợi của Quốc Đại hội chưa chắc đã là quyền lợi của Liên đoàn Hồi giáo. Tình thế luôn thay đổi.
- Tôi đồng ý với nhận định của ông Jinnah. Alan Wilson gật đầu. Cũng như chủ trương thuở ban đầu của ông, đoàn kết với người theo đạo Hindu, phản đối phong trào bất hợp tác bất bạo động của ông Gandhi. Khi ấy, ông muốn cứng rắn với người Anh, ép chúng tôi phải rời đi, đúng không?
Những điều Alan Wilson nhắc đến đều là chủ trương của Ali Jinnah trước thập niên ba mươi. Nhưng về sau, khi tiếp xúc với Quốc Đại hội ngày càng nhiều, ông dần đổi ý vì người theo đạo Hindu đông hơn và tìm cách gạt người Hồi giáo ra ngoài.
- Giờ đây, Liên đoàn Hồi giáo không muốn sống chung một nước với người theo đạo Hindu. Tập quán sinh hoạt của chúng tôi khác nhau. Người theo đạo Hindu vẫn nghĩ ngợi như cách đây hai nghìn năm, lạc hậu hơn cả nhiều tôn giáo khác. Ali Jinnah lạnh lùng chỉ trích. Xã hội hiện đại phải phân định rõ tôn giáo và chính quyền. Không thể để tôn giáo thay mặt chính quyền. Quốc gia phải do những người tài giỏi thực sự cai quản, nếu không ắt sẽ xảy ra chuyện.
Một ý nghĩ đẹp đẽ biết bao. Đáng tiếc, đạo Hồi cũng chỉ tiến bộ hơn đạo Hindu đôi chút mà thôi. Một bên còn sống trong quá khứ hai nghìn năm, bên kia cũng chỉ mới rời khỏi mấy trăm năm trước.
Alan Wilson thầm thở dài. Thân thể Ali Jinnah vốn không khỏe, trong lịch sử ông mất chẳng bao lâu sau khi đất nước độc lập. Nhưng cho dù ông khỏe mạnh, cũng chẳng thể ngăn Pakistan trượt dần sang con đường lấy tôn giáo làm nền tảng quốc gia.
- Tôi không thể hứa chắc điều gì, nhưng có thể đảm bảo rằng chủ trương của Liên đoàn Hồi giáo sẽ được chuyển tới London. Xin thứ lỗi, tôi không phải chính khách, muốn nói lúc nào cũng được. Còn đám người nói năng không biết giữ miệng kia, những tin tức họ truyền ra cũng chẳng đáng tin.
- Nhưng trong lúc London lắng nghe ý kiến của Liên đoàn Hồi giáo, Liên đoàn cũng phải cho chúng tôi thời gian, giữ cho Ấn Độ thuộc Anh ổn định trong ngắn hạn. Nếu cuối cùng London bác bỏ nền độc lập của Ấn Độ thuộc Anh, các ông cứ tiếp tục đấu tranh. Khi ấy, đó không còn là chuyện của chúng tôi, mà là chuyện của Quốc hội.
- Alan, ông phải biết chủ trương của Liên đoàn Hồi giáo chắc chắn sẽ chia cắt khu công nghiệp Calcutta. Ali Jinnah liếc về phía cửa, hạ giọng nói. Ông từng làm việc ở Ấn Độ thuộc Anh, hẳn không thể không biết điều đó.
- Tôi biết, nhưng London thì không. Quốc Đại hội ngày nào cũng chăm chú theo dõi tin tức từ London cũng chẳng biết. Đã không biết thì kế hoạch này có vấn đề gì?
Alan Wilson nói với vẻ thản nhiên.
Ali Jinnah im lặng. Lúc này, ông đã nhận ra người Anh chẳng có ý tốt lành gì. Nếu là hai mươi năm trước, hẳn ông đã lập tức bàn với Nehru, liên kết chống lại âm mưu của người Anh. Nhưng bây giờ thì khác.
- Tôi có thể không công khai phản đối, nhưng không có nghĩa là lập trường của tôi đã thay đổi. Ali Jinnah nhìn thẳng vào Alan Wilson. Chắc ông hiểu tôi muốn nói gì.
- Lập trường tốt đẹp như vậy, sao phải thay đổi? Theo đuổi tự do thì có gì sai. Alan Wilson đáp đầy tán thành. Liên đoàn Hồi giáo có thiện chí, tất cả chúng tôi, những người Anh ở tiểu lục địa, đều sẽ ghi lòng. Không làm gì cả chính là sự giúp đỡ tốt nhất.
Ali Jinnah uống cạn trà rồi rời đi. Về cuộc trao đổi nhằm hàn gắn mối bất hòa giữa hai tôn giáo lớn, phủ Tổng đốc Ấn Độ thuộc Anh đưa ra tuyên bố với giọng lạc quan. Liên đoàn Hồi giáo không bình luận về việc ấy.
Trong mắt người ngoài, phản ứng của Liên đoàn Hồi giáo hẳn là do bị phủ Tổng đốc Ấn Độ thuộc Anh đe dọa, nhất là trong mắt Quốc Đại hội. Nhưng sự thật chỉ là Ali Jinnah đã uống một tách trà.
Là thủ lĩnh của nhóm thiểu số, lại từng bị ám sát, Ali Jinnah đã mất lòng tin vào người khác. Vì thế, ông không kể với bất kỳ lãnh đạo nào của Liên đoàn Hồi giáo về những gì đã xảy ra bên trong phủ Tổng đốc.
Như vậy là đủ. Phần còn lại cứ để công chức Anh lo liệu. Chiến dịch tuyên truyền đã bắt đầu, dọn đường cho kế hoạch xây dựng quy mô lớn ở khu công nghiệp Calcutta. Tiền bạc được đổ vào dự án thế kỷ mà phủ Tổng đốc công bố.
Cùng lúc đó, vô số đơn hàng được chuyển tới chính quốc Anh. Tin tức này lập tức vực dậy ngành thép Anh. Ủy ban Mậu dịch khu chiếm đóng của Anh cũng bắt đầu tìm cách cho các nhà máy thép ở vùng Ruhr hoạt động trở lại, giải quyết nạn thất nghiệp của người Đức trong khu chiếm đóng.
Còn lợi nhuận thì do Ủy ban Mậu dịch nắm giữ, dưới sự chỉ đạo về giá cả của trụ sở London.
Kế hoạch hai mũi cùng tiến, vực dậy kinh tế Anh sau chiến tranh, chính thức bắt đầu!