Có những quốc gia, dù cố gắng đến đâu, cũng chỉ vươn tới được một mức nhất định. Nếu không tính Sudan, Ai Cập chính là ví dụ điển hình. Ai Cập có gì? Ngoài những kim tự tháp chứng minh tổ tiên từng một thời giàu mạnh, nay chỉ còn đủ sức thu hút du khách, đất nước ấy gần như chẳng có gì đáng kể.
Chín mươi chín phần trăm dân số cả nước sống dọc hai bờ sông Nile. Chín mươi bảy phần trăm lãnh thổ lại là sa mạc.
Các quốc gia khác ở Trung Đông và Bắc Phi, ít nhiều đều có dầu mỏ hoặc khí đốt. Ai Cập thì không.
Vì thế, sau khi gã hàng xóm Gaddafi chết bất đắc kỳ tử, Ai Cập đã lao vào cuộc tranh giành dầu khí Libya với Thổ Nhĩ Kỳ, gần như tái diễn trận quyết đấu cuối cùng giữa vị quốc vương Ottoman và Ali Pasha.
Không giành cũng không được. Cả Ai Cập lẫn Thổ Nhĩ Kỳ đều chìm trong cảnh kinh tế thụt lùi. Tình hình Ai Cập còn tệ hơn Thổ Nhĩ Kỳ, đã lùi đến bước đường cùng. Căn nguyên vẫn là sức ép dân số.
Ai Cập về sau bùng nổ dân số, nên hễ nước láng giềng có hành động khinh suất nào liên quan đến dòng Nile, lập tức nhận được phản ứng dữ dội. Bởi đó chẳng khác nào động đến sinh mạng và cơ nghiệp của một trăm triệu người Ai Cập.
Không phải Ai Cập chưa từng tìm cách kìm hãm đà tăng dân số. Thực ra, nước này từng triển khai chính sách kế hoạch hóa gia đình, tuyên truyền rất mạnh, thưởng phạt đều rành rẽ. Nhưng dân số đã vượt qua ngưỡng báo động từ lâu, biện pháp nào cũng trở nên quá muộn.
Ai Cập phải bán đi mọi thứ trong nước có thể đem bán để đổi lấy lương thực. Vì chuyện ăn uống, họ sẵn sàng hy sinh tất cả những gì khác, từ nền tảng công nghiệp, vốn đầu tư cho đến việc cải thiện đời sống. Nói trắng ra, chẳng khác nào bán cả tủ lạnh, ti vi, thậm chí bán luôn công việc hiện tại của mình để đổi lấy cơm ăn. Rõ ràng cách ấy chỉ cầm cự được một thời gian.
Ai Cập chỉ có cát vàng trải khắp nơi, tiềm lực lại bị vắt kiệt. Chỉ cần một mắt xích gặp trục trặc, cả đất nước sẽ sụp đổ.
Năm 1945, Ai Cập đương nhiên chưa có hơn một trăm triệu dân, nhưng dân số trên sổ sách cũng đã gần chạm mốc hai mươi triệu. Dù là thời nào, dân số bao nhiêu, cách phân bố dân cư của Ai Cập vẫn không thay đổi. Phần lớn người dân đều chen chúc bên hai bờ sông Nile.
Trong bản báo cáo, Alan Wilson đã đặt ra mấy khả năng. Một khi Ai Cập nổi dậy rồi cuối cùng giành được độc lập, vấn đề thuộc về kênh đào Suez sẽ được giải quyết ra sao?
Cách thứ nhất là noi theo phương án đang được bàn bạc với Liên Xô về cửa ngõ Biển Đen, coi kênh đào Suez là tuyến đường thủy quốc tế, không bố trí phòng thủ, giao cho cộng đồng quốc tế quản lý.
Nhưng khả năng phương án này được chấp nhận gần như chẳng đáng kể. Anh và Pháp sẽ không lựa chọn nó, mà còn có thể khiến Moskva nhòm ngó.
Cách thứ hai là nắm lấy thượng nguồn của Ai Cập. Anh có thể đề xuất xây đập trên đất Sudan và Ethiopia, bóp chặt yết hầu người Ai Cập. Cho dù sau cùng Ai Cập có giành được kênh đào Suez, Anh vẫn phải giữ được một địa vị đặc biệt tại nơi ấy.
Cách cuối cùng là chiến tranh. Alan Wilson viết rõ trong báo cáo rằng, nếu chiến tranh bùng nổ vì kênh đào Suez, Liên Xô nhất định sẽ gây sức ép ngoại giao, còn Mỹ thì hoàn toàn không thể trông cậy. Hy vọng duy nhất chỉ có thể đặt vào Pháp.
Chỉ vì lợi ích chung liên quan đến các thuộc địa, Pháp mới có khả năng sát cánh chiến đấu cùng Anh. Nhưng nếu Mỹ và Liên Xô cùng đứng về một phía, dù Anh và Pháp có bắt tay với nhau cũng khó lòng xoay chuyển được kết cục.
- Bộ trưởng Ngoại giao yêu cầu Bộ Ngoại giao đánh giá giá trị các thuộc địa. Phần lớn bản đánh giá đều chỉ là những bài viết theo lối công văn sáo rỗng. Còn Alan thì khác, hắn thật sự rà soát từng thuộc địa từ đầu đến cuối, lại đưa ra đủ phương án dự phòng. Edward Bridges đặt bản báo cáo xuống, nhìn George Milton đang ngồi trước mặt. - George, cậu thấy thế nào?
George Milton lúc này chẳng còn dáng vẻ của vị trưởng ban nhân sự nắm quyền sinh sát trong Bộ Ngoại giao. Hắn cung kính, nhưng vẻ mặt vẫn lộ rõ sự dè dặt.
- Thưa ngài Edward, bản phân tích rất sâu sắc. Đến tôi cũng không tìm ra được điểm nào để bắt bẻ.
Tôi rất nghi ngờ lời cậu đấy!
Edward Bridges không để lộ cảm xúc, chậm rãi nói:
- Có thể nhìn vào công việc và lời ăn tiếng nói của một đại diện xuất sắc trong giới công chức Ấn Độ thuộc Anh sau khi hắn trở về châu Âu để phán đoán.
Đại diện xuất sắc? Thế này mà đã là đại diện xuất sắc rồi sao?
George Milton thầm oán trong bụng, ngoài mặt vẫn đáp:
- Ngài Edward nói phải. Tôi vẫn luôn suy nghĩ về việc sắp xếp công tác cho Alan, xem nên đặt hắn vào vị trí nào để được rèn luyện đầy đủ.
- Vị trí của hắn đã được quyết định rồi, hơn nữa đó sẽ là một nơi rèn người rất tốt.
Edward Bridges khẽ gật đầu.
- Vấn đề cốt lõi trong bản báo cáo này là nên giữ những điểm then chốt hay dàn quân giữ cả vùng. Phần lớn báo cáo đều thiên về cách thứ hai. Còn bản này lại hiếm khi chủ trương giữ điểm. Có thể nói, quan điểm của nó khác hẳn phần lớn báo cáo do Bộ Ngoại giao các cậu trình lên.
- Tôi không có ý phê bình công việc của Bộ Ngoại giao. Chỉ là góc nhìn khác nhau thì kết quả rút ra cũng khác nhau.
Edward Bridges tựa lưng vào ghế, đan mười ngón tay trước bụng rồi nhìn thẳng George Milton.
- Nhưng lần sau, khi trình báo cáo, tôi hy vọng cậu đừng gửi những bài công văn sáo rỗng mà chẳng ai hiểu nổi đến chỗ tôi. Loại văn bản ấy là để đưa cho Bộ trưởng Ngoại giao.
George Milton nắm quyền sinh sát trong việc bổ nhiệm, điều chuyển nhân sự của Bộ Ngoại giao. Còn Edward Bridges lại nắm quyền sinh sát đối với toàn thể công chức của Đế quốc Anh. Kết quả cuộc va chạm lần này đã quá rõ ràng.
George Milton thấp thỏm rời khỏi văn phòng Thư ký Nội các. Edward Bridges thì nhét bản đánh giá giá trị các thuộc địa vào chiếc cặp công văn của mình.
Người xưa có câu, muốn gánh việc lớn thì trước hết phải chịu đủ gian nan. Đường đời chẳng phải lúc nào cũng bằng phẳng. Alan Wilson hiểu rất rõ đạo lý ấy. Gần đây hắn bận tối mắt vì viết báo cáo, nhưng khi biết Vivien Leigh sẽ đại diện cho nước Anh tiến hành giao lưu văn hóa với Liên Xô, hắn vẫn gắng gượng lên tinh thần mà tới dự.
Cách đó không xa, đại diện văn hóa hai nước đang chuyện trò vui vẻ. Alan Wilson thì lẩn vào một góc kín đáo. Hắn không thể nhìn thấy ánh mắt của mình, nhưng nếu có người để ý đến hắn, người ấy sẽ nhận ra vị công chức tiền đồ rộng mở này đang dùng ánh mắt dâm tà lướt trên người niềm kiêu hãnh của Đế quốc Anh, nữ diễn viên từng đoạt giải Oscar, Vivien Leigh.
Cảnh ấy khiến Alan Wilson nhớ tới câu nói nổi tiếng của Tào Tháo khi tiến vào Uyển Thành:
- Thành này có kỹ nữ không?
Tào Tháo đã mất một người con trai, một đứa cháu cùng Điển Vi, nhưng nhìn vào cả cuộc đời ông ta, Alan Wilson tin rằng Tào Tháo chẳng hề để tâm. Tật mê vợ người khác cũng chẳng vì thế mà thay đổi.
Đôi mắt xám xanh của Vivien Leigh vừa dịu dàng trìu mến, vừa ánh lên vẻ tinh quái như mèo. Bên dưới vẻ ngoài cao quý là một sức mạnh tình cảm bị dồn nén, chỉ chờ khoảnh khắc là bùng nổ.
Toàn thân nàng không hề có vẻ nhút nhát hay giả tạo. Nét mềm mại quyến rũ hòa cùng sự ngang tàng khó thuần phục, tạo nên một cá tính khác thường, đủ khiến nàng nổi bật giữa bất cứ đám đông nào.
Đứng cạnh Furtseva, Vivien Leigh chỉ cao một mét sáu mươi nên thoạt nhìn chẳng mấy nổi bật. Nhưng nếu tính cả sức hút của gương mặt, gần như mọi ánh mắt trong buổi tiệc đều chuyển động theo từng bước chân của nàng.
- Đây là ngài Alan, người phụ trách tiếp đón chúng ta lần này.
Khi Furtseva nhìn thấy Alan Wilson, hắn đã sớm giấu đi vẻ mặt của Tào Tháo. Người công chức mặc bộ vét giản dị, tay cầm ly rượu, nửa đùa nửa thật đáp:
- Vì bổn phận, tôi phải trông chừng cô Ekaterina thật kỹ. Kẻo cô mang báu vật của Đế quốc Anh chúng tôi đi mất.
- Ngài Alan đúng là biết nói đùa. Một minh tinh như Vivien Leigh, đi đến đâu cũng thu hút ánh mắt mọi người. Tôi có thể đưa cô ấy đi đâu được chứ?
Furtseva nhìn thẳng Alan Wilson, khí thế chẳng hề kém cạnh.
- Từ trước đến nay, phát triển sự nghiệp văn hóa vẫn luôn là mối quan tâm của tôi.
Chẳng bao lâu nữa, nó sẽ biến thành công việc của cô thôi!
Alan Wilson nhìn vị nữ hoàng văn hóa này, thản nhiên nói:
- Xét từ lịch sử nước Nga, tôi đồng ý với cô Ekaterina. Phần lớn các quốc gia cho rằng sự man rợ của nước Nga chỉ là vẻ ngoài, nhưng tôi chưa bao giờ nghĩ như vậy. Trái lại, trong những thời kỳ quan hệ hai nước hữu hảo, Nga luôn là một đồng minh đáng tin cậy. Tôi hy vọng Liên Xô và Anh sẽ không đi đến chỗ trở thành kẻ thù.
Lời ấy nửa thật nửa giả. Đế quốc Nga, cho đến Liên Xô, quả thật đều là những đồng minh đạt yêu cầu. Chỉ có điều, chẳng ai biết lúc người Nga nói chuyện với mình, họ có đang ngà ngà say hay không.
Khi thuận hòa, họ hận chẳng thể mặc chung một chiếc quần. Đến lúc trở mặt, họ lập tức hô hào đánh giết. Vì thế, làm đồng minh của Liên Xô thì nguy cơ xảy ra chuyện chỉ có thể xem là một nửa may mắn, một nửa rủi ro.
Quê hương của Alan Wilson, Đế quốc Anh, lại hoàn toàn khác. Nước Anh phô bày đầy đủ bản lĩnh ngoại giao của một quốc gia trưởng thành: bán đứng đồng minh chỉ là chuyện sớm muộn, khác nhau ở chỗ làm ngay hay chờ thêm một thời gian.
Vivien Leigh thấy hai người nói chuyện câu nào cũng ẩn mũi nhọn, nên xuất phát từ ý định hết sức chân thành, nàng quyết định giữ thái độ thân thiện và trung lập với Alan Wilson, mong bầu không khí đừng trở nên quá căng thẳng.
- Ngài Alan và cô Ekaterina quen nhau sao?
- Quen chứ. Khi ấy chúng tôi từng là chiến hữu thân thiết.
Alan Wilson đáp bằng giọng ôn hòa:
- Tại Hội nghị Potsdam, sự xuất hiện của cô Ekaterina khiến rất nhiều nhà ngoại giao mê mẩn đến mất hồn. Trừ tôi ra.
Đứng trước sắc đẹp, Alan Wilson chẳng chút do dự dùng ngay trò hạ người khác để nâng mình lên. Hắn đem bộ dạng mất mặt của các nhà ngoại giao khác ra làm nền cho hình tượng cao cả của bản thân. Hiệu quả quả nhiên rất rõ rệt, ánh mắt khinh thường của Furtseva đã lộ ra rồi.
Mang bụng dạ chẳng mấy ngay thẳng, Alan Wilson nhân danh bảo vệ báu vật của Đế quốc Anh mà chen vào vòng tròn của hai người phụ nữ. Dĩ nhiên, việc ấy cũng khiến hắn phải bỏ công sức, chẳng hạn như giúp Furtseva và Vivien Leigh chụp ảnh chung.
Một vị quan ngoại giao của đế quốc mà ngày thường làm những chuyện ấy thì quả thật hơi mất thể diện. Nhưng nghĩ đến người được chụp ảnh, chút khó chịu nhỏ nhoi ấy chẳng đáng là bao.
- Thì ra cô Vivien Leigh sinh ra ở Ấn Độ thuộc Anh?
Cuối cùng Alan Wilson cũng tìm được đề tài để bắt chuyện. Hắn kín đáo tâng bốc nàng:
- Thật khó mà tưởng tượng được. Môi trường nơi ấy lại có thể sinh ra một người phụ nữ xinh đẹp đến vậy. Đúng là kiệt tác của Thượng đế.
- Ấn tượng của tôi về Ấn Độ thuộc Anh đã mờ nhạt rồi!
Vivien Leigh hơi ngượng ngùng nói:
- Tôi không thể bảo rằng mình có ấn tượng tốt, cũng chẳng thể nói là ấn tượng xấu. Ngài Alan rất quen thuộc với Ấn Độ thuộc Anh sao?
Cô hỏi đúng người rồi đấy.
Alan Wilson bắt đầu kể cho nàng nghe về phong tục, cảnh vật và cuộc sống nơi ấy. Hắn vừa che giấu ý đồ riêng, vừa âm thầm kéo gần khoảng cách với Vivien Leigh. Mọi thứ diễn ra tự nhiên đến mức chẳng ai nhận ra điều gì bất thường.
Vivien Leigh dù đã ngoài ba mươi, nhưng với một vài người, Alan Wilson cũng chẳng ngại nới lỏng tiêu chuẩn tuổi tác.