Alan Wilson có thể nói là người thay ông già kia nhận huân chương. Công lao trong vụ Trân Châu Cảng chẳng hề được ghi vào tên hắn. Với một công chức đế quốc luôn khao khát tiến thân như hắn, chuyện ấy quả thật nghe rất đắng.
- Nói thật, công lao của cha tôi còn lâu mới trực tiếp bằng công lao của anh.
Alan Wilson nhìn vị cha đẻ của ngành máy tính trước mặt, giọng hết sức nghiêm túc:
- Tôi tin rồi sẽ có ngày năng lực tính toán của máy móc vượt xa giới hạn mà con người đạt tới. Đó sẽ là chuyện người đời hôm nay không dám nghĩ đến.
- Wilson, không ngờ anh cũng hiểu biết về lĩnh vực này đến vậy.
Turing than thở từ tận đáy lòng. Ngay cả ở quê nhà, số người hiểu và đồng cảm với ông cũng chẳng được bao nhiêu. Ông không ngờ trong giới công chức lại xuất hiện một người như Alan.
Turing kể về một luận văn mình từng công bố, nhan đề là “Bàn về việc ứng dụng phép tính số vào bài toán quyết định”.
Ngay sau khi đăng tải, luận văn ấy đã thu hút sự chú ý rộng rãi. Trong phần phụ lục, ông mô tả một cỗ máy có thể hỗ trợ việc nghiên cứu toán học. Về sau, nó được gọi là máy Turing. Ý tưởng này có ý nghĩa cách mạng ở chỗ, lần đầu tiên nó nối hệ thống ký hiệu và logic của toán học thuần túy với thế giới vật chất. Đó là công trình quan trọng đầu tiên trong đời Turing, cũng là tác phẩm đưa tên tuổi ông đến với công chúng.
- Đã nảy ra ý tưởng như vậy thì phải cố gắng biến nó thành hiện thực.
Alan Wilson hết lời khích lệ:
- Tôi tin ngày cỗ máy ấy xuất hiện sẽ là ngày nhân loại chứng kiến một kiệt tác làm thay đổi lịch sử.
Thầm nghĩ đến số phận sau này của Turing, Alan Wilson không khỏi tiếc nuối. Về sau, von Neumann được người đời gọi là cha đẻ của máy tính hiện đại, nhưng nếu đem so với Turing, đóng góp của hai người rõ ràng không cùng một tầm vóc.
Việc Turing làm là định nghĩa rõ ràng khái niệm tính toán, đưa ra mô hình máy vạn năng, đồng thời chứng minh sự tương đương giữa các mô hình tính toán và giới hạn của chúng.
Còn von Neumann thì dùng phương pháp vật lý để biến định nghĩa về máy tính thành một cỗ máy thực sự có thể vận hành hiệu quả. Nhìn vào hiện nay là đủ hiểu: mô hình tính toán vẫn được gọi là máy Turing, còn công trình của von Neumann chỉ được nhắc đến dưới cái tên kiến trúc von Neumann.
Có thể đến một ngày nào đó, kiến trúc von Neumann sẽ thay đổi vì nền tảng vật lý bên dưới thay đổi. Nhưng mô hình máy Turing về cơ bản đã chạm đến giới hạn của những gì có thể tính toán. Bởi vậy, đóng góp của Turing quả thực lớn hơn von Neumann.
Alan Wilson thậm chí còn nghĩ rằng mình cũng có thể để lại tên tuổi trong lịch sử máy tính. Chẳng hạn, hắn phát minh ra con chuột máy tính gì đó. Việc ấy chẳng xung đột với nghề công chức đế quốc. Vừa có thể ghi danh trong lịch sử, lại chẳng ảnh hưởng đến tiền đồ, còn gì tuyệt hơn?
Đang trò chuyện, một nhân viên Cục Tình báo Mật ở bên trong bước ra, mời những người có công đến nhận huân chương hôm nay vào phòng. Người ấy đọc lên những thành tích của họ trong chiến tranh, trao cho mỗi người một thứ trông giống giấy chứng nhận vinh dự, rồi lần lượt phát Huân chương Đế quốc Anh.
Huân chương Đế quốc Anh do vua George V lập ra trong thời kỳ Chiến tranh thế giới thứ nhất, nhằm bù đắp những thiếu sót trong chế độ trao huân chương và khen thưởng của nước Anh lúc bấy giờ.
Khi ấy, Huân chương Bath chỉ dành cho các sĩ quan cấp cao và quan chức nhà nước. Huân chương Thánh Michael và Thánh George chỉ trao cho các nhà ngoại giao. Còn Huân chương Hoàng gia Victoria chỉ dành cho những người phục vụ Hoàng gia Anh.
Vì thế, những người từng góp sức trong Chiến tranh thế giới thứ nhất nhưng không trực tiếp ra chiến trường lại không có huân chương thích hợp để ghi nhận công lao. George V muốn khen thưởng họ, và chính sự thiếu hụt ấy đã thúc đẩy việc thành lập Huân chương Đế quốc Anh.
Sau khi trao huân chương, nhân viên Cục Tình báo Mật giải thích rằng tất cả những người có mặt đều lập công trên mặt trận bí mật, bởi vậy mong họ thông cảm cho việc lễ trao thưởng phải tiến hành tại Cục Tình báo Mật.
Những người được nhận huân chương đương nhiên đều tỏ ý không bận tâm, miệng nói rằng được phụng sự đế quốc là vinh dự lớn nhất đời mình, đại loại thế.
Alan Wilson chẳng coi thứ huân chương không đáng bao nhiêu tiền này ra gì. Rốt cuộc, nó cũng đâu cứu được Turing. Nói cho cùng, điều quan trọng vẫn là sống cho hiện tại, nhìn huân chương bằng con mắt thực tế, đừng để cái gọi là vinh quang đế quốc che mờ đầu óc mới phải.
Sau khi nhận huân chương, Alan Wilson hỏi vị cha đẻ ngành máy tính:
- Turing, anh thấy thế nào về chiếc huân chương này? Có nảy ra ý định tận tụy cống hiến cả đời cho đế quốc không?
- Đây quả là một vinh dự. Nhưng tôi vẫn muốn trở về Cambridge, làm cho tốt công trình nghiên cứu của mình.
Turing không tỏ ra quá phấn khích. Với ông, thế giới toán học hấp dẫn hơn chiếc huân chương này rất nhiều.
Cambridge ư?
Vẻ chán ngán thoáng qua trên mặt Alan Wilson. Dường như những kẻ phản nghịch của Đế quốc Anh đều tụ tập trong ngôi trường ấy. Turing tuy không phải hạng người như nhóm Năm Cambridge, nhưng trong thời đại này, ông cũng là một kẻ khác thường.
- Wilson, anh học trường nào vậy?
Đến lúc này Turing mới nhớ ra Alan Wilson chưa từng nói về học vấn của mình.
- Khoa Phương Đông thuộc Đại học Oxford. Lần này tôi trở về để tốt nghiệp, sau đó sẽ ra nước ngoài.
- Oxford à? Không khí ở đó bảo thủ lắm.
Sắc khác lạ trên mặt Turing chợt lướt qua rồi biến mất. Thái độ của ông chưa đến mức lạnh nhạt, nhưng rõ ràng đánh giá Oxford không cao.
Quan hệ giữa Oxford và Cambridge trên đất Anh vốn rất tế nhị. Cả hai trường đều có lịch sử hơn tám trăm năm. Đại học Cambridge được lập nên sau khi một nhóm giáo sư Oxford bất hòa rồi bỏ đi. Nói cách khác, Cambridge vốn là đám phản nghịch tách ra từ Oxford.
Đám phản nghịch ấy chẳng những không bị dẹp yên, mà còn phát triển thành thế lực riêng. Oxford vẫn chưa suy tàn, triều đình hiện thời vẫn còn đó, còn đám người từng phản bội cũng sống khỏe mạnh. Tình cảnh ấy quả thật khá khó xử.
- Bảo thủ cũng có cái hay của bảo thủ, nhất là với công chức.
Alan Wilson cười khẽ. Oxford vốn là cái nôi của các thủ tướng Anh, lại chiếm ưu thế áp đảo trong hệ thống công chức. Sau vụ nhóm Năm Cambridge bị phanh phui, lợi thế ấy càng nổi bật hơn.
Rõ ràng Turing không thích cách nói quá sành đời của Alan Wilson:
- Điều quan trọng nhất của đại học vẫn là nghiên cứu học thuật, chứ không phải đào tạo ra bao nhiêu chính khách. Có lẽ Wilson không đồng ý với tôi.
- Không, tôi rất đồng ý. Những người học hành chẳng ra gì đều chạy vào Học viện Công nghệ Hoàng gia, còn đã vào được Oxford hay Cambridge thì ít nhất cũng chứng tỏ mình có nền tảng học thuật nhất định.
Alan Wilson cười lớn, lặng lẽ đẩy mũi dùi sang nơi khác.
Turing nào phải đối thủ của hắn trong chuyện nói năng. Ông nghiêm túc gật đầu:
- Quả đúng vậy. Nếu không chịu khó học thì chỉ còn nước vào Học viện Công nghệ Hoàng gia.
Alan Wilson và Turing cứ thế tán gẫu dăm ba câu. Nếu nói về học thuật, dù có thêm một trăm Alan Wilson cũng chẳng thể sánh với cha đẻ ngành máy tính. Hơn nữa, hắn chẳng có trải nghiệm gì trong lĩnh vực này, đến những khái niệm cơ bản về máy tính còn chưa hiểu rõ. Vì vậy, Alan chỉ đành chuyển câu chuyện sang luận văn tốt nghiệp.
- Đến lúc đó, anh có thể đến buổi thuyết trình luận văn tốt nghiệp của tôi để làm chỗ dựa tinh thần được không? Tôi chỉ sợ bài nói chuyện chẳng thu hút được ai, đến lúc ấy cả hội trường lèo tèo vài người thì mất mặt lắm.
Turing khẽ nhíu mày. Thật ra ông không muốn đi. Nhưng ấn tượng Alan Wilson để lại cho ông khá tốt, sau cùng vẫn gật đầu và trao thông tin liên lạc của mình.
Thực ra, Alan Wilson chưa từng có ý định mời Turing đến dự. Hắn chỉ muốn lấy thông tin liên lạc của ông mà thôi. Nhưng chuyện ấy cần được khoác lên một lớp vỏ lời nói khéo léo để che giấu ý định thật.
Chẳng lẽ hắn lại vỗ vai Turing rồi nói: “Tôi biết anh là người đồng tính. Từ nay tôi sẽ lấy danh nghĩa vị cứu tinh để cứu anh. Sau này gặp rắc rối gì thì cứ tìm tôi, tôi nhất định giúp anh”?
Điều quan trọng hơn là Alan Wilson quả thực cần người đến góp mặt trong buổi thuyết trình tốt nghiệp. Từ bây giờ, hắn phải bắt đầu mời một nhóm công chức. Đến ngày làm lễ tốt nghiệp, bọn họ sẽ đến tham dự cho đủ náo nhiệt.
Những ngày sau đó, Alan Wilson triển khai kế hoạch dụ dỗ công chức đế quốc sa vào con đường tội lỗi. Các công chức Whitehall vốn ngay thẳng, trong sạch, bị Alan Wilson, người từng sống lâu năm ở Ấn Độ thuộc Anh, ra sức lôi kéo. Từng bước một, họ rơi xuống vực sâu tội lỗi.
Về đến nhà, Alan Wilson chống tay bên cửa sổ, làm ra vẻ đắc ý như thể vừa giỏi giang đến mức không ai sánh nổi rồi lớn tiếng khoe khoang:
- Nếu Liên Xô cho tôi một tấn vàng, chẳng phải tôi sẽ làm tốt hơn đám Năm Cambridge kia nhiều sao?
Điều duy nhất khiến hắn khó xử là Khoa Phương Đông hồi âm, thông báo lễ tốt nghiệp của Alan được ấn định vào cuối tháng Mười. Thời điểm ấy còn muộn hơn cả kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Qua đó đủ thấy giới học phiệt chính là một trong những thứ cản trở bước tiến của nhân loại. Bọn họ nhất định phải xếp Alan Wilson, một kẻ đang nóng lòng tiến bộ, xuống tận cuối danh sách.
Từ khu chiếm đóng của Anh trở về, Alan Wilson tiếp tục cuộc sống ăn chơi vô độ. Hắn chỉ còn biết dùng rượu để làm tê liệt tâm hồn nhàn rỗi của mình. Dĩ nhiên, không ít nhân tài trẻ tuổi của Whitehall cũng bị hắn kéo cho say khướt như vậy.
- Burgess, anh có quen Turing không? Anh ta cũng là học giả Cambridge, giống anh đấy.
Alan Wilson thử dò hỏi, xem có thể moi được tin tức gì từ một thành viên của nhóm Năm Cambridge hay không.
- Turing à? Tôi biết ông ấy.
Burgess hồi tưởng một lúc rồi mới nhớ ra:
- Có một khoảng thời gian quan hệ giữa tôi và ông ấy khá tốt. Nhưng tính ông ấy quá trầm lặng, còn tôi lại thích giao du. Về sau, tôi cũng không tiện quấy rầy ông ấy nghiên cứu nữa.
- Ồ!
Alan Wilson nhướng mày. Chẳng lẽ Burgess cũng là người đồng tính? Turing gặp chuyện sau khi nhóm Năm Cambridge bị phanh phui. Alan Wilson ác ý đoán rằng có khi nào Turing đã bị liên lụy hay không.
Khả năng ấy hoàn toàn có thể xảy ra. Cả hai đều có vấn đề về khuynh hướng tình dục, mà cơ quan phản gián Anh rất có thể cho rằng người đồng tính dễ bị Liên Xô dụ dỗ hơn.
- À phải rồi, cuối tháng này tôi tốt nghiệp. Anh cũng biết tôi đã làm việc ở Ấn Độ thuộc Anh khá lâu. Ở London, tôi chẳng có bao nhiêu bạn bè, nên đến hôm ấy mong các anh có thể đến tham dự.
Alan Wilson lên tiếng mời.
- Chẳng có bao nhiêu bạn bè ư?
Burgess nhìn hắn như thể vừa nghe một câu đùa, rồi hỏi ngược lại:
- Có bao nhiêu người nhận lời mời?
- Bộ Ngoại giao, Bộ Ấn Độ, chính quyền thành phố, rồi bạn bè ở Whitehall, khoảng sáu bảy mươi người. Chắc chắn chưa đến một trăm.
Alan Wilson vừa bấm ngón tay vừa tính nhẩm, sau đó đáp:
- Nhưng cứ nghĩ đến quy mô của Đại học Oxford là tôi lại thấy thiếu tự tin. Chuyện này còn khiến tôi căng thẳng hơn cả thời gian làm việc ở Ấn Độ thuộc Anh.
Căng thẳng vì sợ không có sân khấu để khoe tài thì đúng hơn chứ gì?
Burgess khẽ lắc đầu, rồi nhận lời:
- Được rồi, tôi sẽ rủ thêm vài người bạn cùng đi.