Congo thuộc Bỉ nằm giữa lòng châu Phi, cũng là thuộc địa quan trọng duy nhất của Bỉ. Phía bắc là châu Phi thuộc Pháp, phía đông là Đông Phi thuộc Anh. Có thể dùng một câu để hình dung cảnh ngộ của Congo thuộc Bỉ: “Lục quân nước Pháp, hải quân nước Anh, hai cường quốc lớn cùng hầu hạ một thuộc địa của Bỉ. Ân phúc ấy còn chưa đủ hay sao?”
Trong một thời gian ngắn, thuộc địa của Bỉ dường như hết sức an toàn. Trên thực tế, ít nhất trong mười năm tới, nơi này quả thực chẳng phải lo lắng gì. Bỉ cũng không có lý do phải bỏ thêm công sức. Hoàn cảnh của họ đâu giống Tây Ban Nha, đang bị cô lập tứ bề.
Nhưng đây dù sao vẫn là hội nghị châu Âu nhằm phô bày tinh thần đoàn kết, hơn nữa địa điểm tổ chức lại được đặt tại thủ đô Bỉ. Muốn ngồi không hưởng lợi mà chẳng chịu bỏ ra thứ gì thì chẳng khác nào nằm mơ.
Đế quốc Anh lúc này không ngại người giúp mình ít, chỉ sợ người chịu giúp chưa đủ. Bất kể thực lực ra sao, chỉ cần đứng ra góp mặt cũng tốt. Thêm một nước là thêm một phần sức mạnh, Bỉ cũng phải làm tròn phần đóng góp của mình.
- Bỉ và Hà Lan là láng giềng. Dù chỉ xuất phát từ thiện ý, Bỉ cũng nên có hành động, ít nhất hãy phái một tiểu đoàn sang đó. Chỉ cần lá cờ Bỉ tung bay trên vùng Đông Ấn thuộc Hà Lan, cũng đã là sự trợ giúp rất lớn đối với Hà Lan rồi. Vào lúc này, các nước nên gạt lợi ích riêng sang một bên, cố hết sức củng cố những lợi ích thuộc về châu Âu. Thuộc địa không phải của riêng tôi hay của riêng anh, tất cả đều là lợi ích chung.
Đổi sang một hoàn cảnh khác, Alan Wilson hẳn đã bị chính lời mình làm cho cảm động đến rưng rưng nước mắt. Đúng là tinh thần quốc tế chủ nghĩa cao cả. Đức với Pháp hô hào đoàn kết châu Âu thì cũng chỉ để làm màu, muốn thật sự đoàn kết châu Âu, vẫn phải trông vào Đế quốc Anh.
Sau cùng, dưới lời kêu gọi của Anh và Pháp, Bỉ cũng cho rằng mình nên góp một phần sức lực vào sự nghiệp đoàn kết châu Âu. Nhưng họ lập tức hỏi ngược lại:
- Bỉ nên lấy danh nghĩa gì để điều động lực lượng thích hợp, sang đứng về phía Hà Lan?
- Bỉ là một thành viên quan trọng trong phe Đồng minh. Giúp Hà Lan tiếp nhận Đông Ấn thuộc Hà Lan đang bị quân Nhật chiếm đóng, chẳng phải là chuyện hiển nhiên hay sao?
Alan Wilson nói với vẻ đương nhiên:
- Chẳng lẽ trong phe Trục chỉ có Đức và Ý? Nhật Bản cũng là một thành viên quan trọng. Bỉ gánh vác trách nhiệm quốc tế, đó là chuyện hết sức bình thường.
- Tôi cho rằng Alan nói đúng. Đây cũng là ý định của nước Pháp.
Nino Bertrand lên tiếng phụ họa, cất lời ca ngợi tình hữu nghị Anh Pháp quý báu.
Anh và Pháp đã tìm sẵn cho Bỉ một cái cớ. Về nguyên tắc, Bỉ không còn gì phải phản đối vai trò của mình nữa. Congo thuộc Bỉ bị các thuộc địa của Anh và Pháp bao vây tứ phía. Nếu London và Paris muốn giở trò gì, Bỉ sẽ phải chịu đủ khổ sở trong một thời gian dài.
Đến khi Bỉ tuyên bố rằng châu Âu đoàn kết mới là châu Âu tốt đẹp, Alan Wilson mới thở phào nhẹ nhõm. Sáu nước dự hội nghị Brussels cuối cùng cũng thống nhất lập trường về vấn đề thuộc địa.
Alan Wilson ngổn ngang trăm mối. Dù Liên minh châu Âu sau này chỉ bắt đầu từ một bộ khung sơ sài, chỉ cần xuất hiện đủ sớm thì vẫn có tác dụng rất lớn. Thế lực của Anh và Pháp năm 1945 chắc chắn vang dội hơn nhiều so với thời kỳ sau chiến tranh kênh đào Suez.
Chỉ cần nước Anh đứng vững trong liên minh này, sau này cho dù Đức có gia nhập, việc kiềm chế họ cũng sẽ dễ dàng hơn nhiều.
Giữa những suy nghĩ chồng chất, Alan Wilson thậm chí còn bắt đầu hình dung tương lai của Cộng đồng châu Âu. Một khi Anh và Pháp tranh giành trong khuôn khổ ấy, mỗi bên đều có thể lôi kéo các nước khác về phía mình.
Xét từ góc nhìn của người Pháp, những nước nói tiếng Latinh rất có thể sẽ trở thành đồng minh của Pháp. Alan Wilson không phải kẻ thiển cận. Tự do và bình đẳng dĩ nhiên là những giá trị lớn lao, nhưng hô khẩu hiệu thì được, đến lúc tranh giành lợi ích, chúng lại chẳng giúp ích rõ ràng bao nhiêu.
Mối quan hệ gần gũi giữa các quốc gia là một sự thật sống động, không thể phủ nhận. Sự thật ấy chẳng liên quan gì đến thứ học thuyết chủng tộc mà người Đức vẫn rao giảng.
Trước hết, đó là sự gắn bó bắt nguồn từ ngôn ngữ, nền văn minh, tinh thần theo nghĩa rộng, hoặc như người ta thường nói, từ phong tục tập quán và nếp sống.
Mối liên hệ ấy rõ ràng tồn tại giữa những dân tộc Latinh, chủ yếu là Pháp, Ý và Tây Ban Nha. Trước tiên, cả ba nước đều mang đậm dấu ấn Công giáo La Mã.
Ảnh hưởng của tôn giáo sâu nặng đến mức thường khiến những người quan sát từ nước ngoài phải kinh ngạc. Hơn nữa, các ngôn ngữ có quan hệ gần gũi, khiến người dân những nước Latinh giao tiếp với nhau hết sức thuận tiện.
Đối với Pháp, Ý và Tây Ban Nha, các nền văn minh Latinh vốn đã có mối liên kết chặt chẽ ngay từ bên trong.
Thứ tình thân thuộc về tinh thần và tâm hồn, thứ gắn kết các dân tộc Latinh lại với nhau, hẳn có thể bảo đảm cho quan hệ giữa các dân tộc trong thế giới Latinh một đặc tính tự do, bình đẳng và thân ái. Nếu không có những phẩm chất ấy thì sẽ chẳng thể hình thành nền dân chủ chân chính.
Việc lôi kéo Ý và Tây Ban Nha vốn đã được đề cập trong một văn kiện có tầm ảnh hưởng lớn ở Pháp, đó là cương lĩnh quốc gia của Pháp.
Vậy nên khi đứng trên lập trường của nước Anh để suy xét, Alan Wilson nhận thấy trong sáu nước hiện nay, Hà Lan chắc chắn là nước dễ lôi kéo nhất. Còn Bỉ và Bồ Đào Nha, cả Anh lẫn Pháp đều có ảnh hưởng rất lớn đối với họ.
Pháp có ảnh hưởng về văn hóa đối với Bỉ và Bồ Đào Nha. Nước Anh thì tác động trực tiếp hơn. Nhờ đã chiếm thế thượng phong trong cuộc tranh chấp với Pháp suốt hai trăm năm qua, Anh dễ khiến các nước châu Âu sinh lòng phục tùng mù quáng.
Có thể nói, trong sáu nước dự hội nghị Brussels hiện nay, Pháp có thể giữ Tây Ban Nha ở bên mình, còn Anh có thể lôi kéo Hà Lan. Riêng Bồ Đào Nha và Bỉ vẫn giữ vị thế tương đối trung lập.
Nếu xét theo mức độ gần gũi giữa các dân tộc, số nước Anh có thể lôi kéo ở châu Âu nhiều hơn Pháp rất nhiều.
Theo nghĩa rộng, các dân tộc German ngoài Đức còn có Đan Mạch, Thụy Điển và Na Uy. Trong số những nước này, ngoài Đức có đủ quy mô để lên tiếng chống lại Anh, các nước còn lại đều không đông dân. Nước Anh nghiễm nhiên là người anh cả của họ.
Còn Đức là một nước bại trận, đã định sẵn không có bao nhiêu tiếng nói chính trị trong khuôn khổ Cộng đồng châu Âu. Trên thực tế, vài chục năm sau, tiếng nói chính trị của Pháp trong Liên minh châu Âu vẫn lớn hơn Đức, dù khi ấy Đức đã thống nhất.
Ở trong nước Anh, tư tưởng German vốn chẳng có bao nhiêu người ủng hộ. Nhưng một khi cần lôi kéo đồng minh, nước Anh cũng sẽ tạm thời thừa nhận mình là một bộ phận của thế giới German, nhằm kéo gần quan hệ với những người ủng hộ.
Nhìn sang phía Pháp, dân số và diện tích của Ý lẫn Tây Ban Nha đều chẳng kém Pháp bao nhiêu. Gánh nặng lịch sử của Ý và Tây Ban Nha cũng không nặng nề như Đức. Cứ kéo dài thời gian, ai dám chắc họ sẽ không lên tiếng chống lại Pháp?
Dù đã mệt rã rời, lòng Alan Wilson vẫn phấn chấn lạ thường. Cộng đồng châu Âu lúc này ra sao không quan trọng, có còn hơn không vẫn là chuyện khác biệt. Hắn tin đây là một khởi đầu tốt. Cộng đồng châu Âu hiện giờ có lẽ chỉ đủ để hù dọa người khác, nhưng một khi kinh tế châu Âu khôi phục, nó sẽ trở thành công cụ quan trọng giúp nước Anh duy trì vinh quang.
Sau khi hội nghị kết thúc, Edward Bridges gặp Alan Wilson rồi hỏi:
- Tôi nghe nói trong hội nghị hôm nay, người Pháp đề nghị thành lập Quân đội châu Âu? Thủ tướng không hề nhận được tin gì từ De Gaulle.
Alan Wilson giữ vẻ mặt nghiêm nghị, làm như bản thân cũng vừa nghe được một tin động trời:
- Xem ra người Pháp giữ bí mật khá đáng khen. Họ hết sức nhiệt tình với việc thành lập một lực lượng quân sự trên danh nghĩa. Nhưng cá nhân tôi vẫn còn nhiều băn khoăn, sợ rằng Pháp sẽ nhân cơ hội này tranh giành quyền lãnh đạo với Đế quốc Anh.
Edward Bridges gật đầu tán thành. Ông đánh giá cao sự thận trọng của Alan Wilson:
- Chuyện này nhất định phải cân nhắc thật kỹ. Nếu Pháp không đưa ra lợi ích đủ lớn, London sẽ chẳng động lòng. Ngoài ra, cho dù thành lập một quân đoàn ngoại quốc châu Âu như vậy, quy mô cũng không nên quá lớn.
- Với sức mạnh quân sự của Đế quốc Anh, chúng ta vốn chẳng cần thứ gọi là Quân đội châu Âu.
Alan Wilson đã nhìn thấu bản chất của những kẻ hai mặt, lập tức nêu rõ quan điểm. Theo hắn, cái gọi là Quân đội châu Âu chẳng qua chỉ là ảo tưởng hão huyền của người Pháp. Nhưng rồi hắn đổi giọng:
- Dĩ nhiên, xét từ một góc khác, những nước cần tấm biển này để hù dọa người khác nhất lại là Hà Lan, Bỉ và Bồ Đào Nha. Quân lực của ba nước quá yếu, họ rất mong có một cơ cấu như vậy để răn đe các thuộc địa đang rục rịch nổi loạn.
Trong hội nghị hôm nay, có lẽ vì người Pháp đã sớm thông báo trước, Hà Lan, Bỉ và Bồ Đào Nha đều cảm thấy thực lực quốc gia của mình chưa đủ. Bởi vậy, cả ba nước đều nhiệt liệt hoan nghênh khái niệm Quân đội châu Âu.
Xem ra Nino Bertrand cũng đã bỏ công tìm hiểu tình hình. Biết Hà Lan đang khẩn thiết cần sự trợ giúp của các đồng minh châu Âu, ông ta đã kéo cả Hà Lan về phe mình.
Edward Bridges và Alexander Cadogan im lặng không nói. Chẳng bao lâu sau, có người bước vào, báo rằng Ngoại trưởng muốn Thư ký Bộ Ngoại giao Alexander Cadogan đến gặp.
Một lúc sau, Alexander Cadogan quay lại. Vừa bước vào, ông đã nói:
- Thủ tướng và Ngoại trưởng cũng hỏi về chuyện Quân đội châu Âu, đồng thời muốn biết chúng ta có đề xuất gì, có nên đồng ý hay không. Nếu đồng ý thì quy mô bao nhiêu là thích hợp.
Edward Bridges suy nghĩ hồi lâu rồi mới lên tiếng:
- Thật ra chúng ta và người Pháp có thể không tham gia trực tiếp, chỉ cần ủng hộ việc cử các sĩ quan tham mưu đến cơ quan chỉ huy để duy trì công việc thường ngày. Còn Bồ Đào Nha, Bỉ, Hà Lan và Tây Ban Nha có thể phái một bộ phận quân nhân sang, dựng lên cái biển mang tên quân đoàn ngoại quốc châu Âu này.
Alan Wilson vừa nghe vừa suy nghĩ. Hắn hỏi bằng giọng chưa thật chắc chắn:
- Ý cậu là Đế quốc Anh hiện giờ tuy không gia nhập, nhưng vẫn giữ quyền tham gia bất cứ lúc nào?
- Pháp cũng không nên gia nhập. Với sức mạnh quân sự của Anh và Pháp, chúng ta hoàn toàn có thể đứng ngoài những ràng buộc ấy, đồng thời ở bên cạnh chỉ đạo công việc.
Edward Bridges vừa nói vừa nhìn Alexander Cadogan, Thứ trưởng thường trực Bộ Ngoại giao:
- Đây là ý kiến đánh giá của Bộ Ngoại giao. Nếu họ hỏi lại thì cứ trả lời như vậy.
Trong cuộc trả lời phỏng vấn, Ngoại trưởng Ernest Bevin và Ngoại trưởng Pháp Georges Bidault đều tuyên bố rằng khôi phục kinh tế châu Âu quan trọng hơn bất cứ chuyện gì khác. Đây cũng là mục tiêu lớn nhất của hội nghị Brussels.
Alan Wilson tắt radio, lập tức đẩy nhanh việc soạn thảo dự thảo tuyên ngôn chung của sáu nước. Hắn không có thời gian nghe những lời sáo rỗng.