“Rất quan tâm” ư? Quan tâm đến mức nào? Alan Wilson thầm nghĩ, trong cuộc chiến tranh Hà Lan và Đông Ấn thuộc Hà Lan của lịch sử, nước Anh quả thật đã tham chiến. Xem ra quyết định lần này không hề bị ảnh hưởng, quân Anh vẫn sẽ đưa quân vào cuộc.
Quả nhiên, Edward Bridges nói thẳng:
- Đông Ấn thuộc Hà Lan nằm sát Malaya thuộc Anh. Một khi phong trào đòi độc lập bùng lên, nhất định sẽ ảnh hưởng đến sự ổn định của các thuộc địa Anh. Vì vậy, nội các đã quyết định, trước khi quân Hà Lan đến nơi, quân Anh sẽ đổ bộ lên đảo Java để giữ vững tình hình, chờ quân Hà Lan tới. Cũng giống như ở Việt Nam, chúng ta chờ quân Pháp đến.
Alan Wilson thầm cảm khái. Thế nào mới gọi là ông anh cả của đế quốc thuộc địa? Đại Anh quốc lúc này chính là như vậy. Xem ra vào năm 1945, nước Anh vẫn còn cố sức kéo các đế quốc thuộc địa khác đi cùng mình.
Chỉ tiếc rằng, một bước thu mình về sau lại biến thành từng bước co rút. Đến khi Wilson lên làm Thủ tướng, nước Anh gần như đã đánh mất sạch thuộc địa. Nay xét thấy Đông Ấn thuộc Hà Lan độc lập có thể ảnh hưởng đến Malaya, nước Anh quyết định giúp Hà Lan đi trước một bước, trong lúc lực lượng chủ lực của Hà Lan còn chưa tới nơi.
Giúp Pháp ổn định Việt Nam, giúp Hà Lan ổn định Indonesia. Alan Wilson nhớ lại lịch sử, cảm thấy trong mấy trăm năm tồn tại, dường như Đại Anh quốc chưa từng tỏ ra thành ý đến thế.
Sau chiến tranh, nước Anh không phải không nhận ra nguy cơ bị gạt khỏi cuộc chơi. Bọn họ cũng từng ra sức xoay chuyển tình thế. Chỉ vì Đại Anh quốc là đế quốc thuộc địa lớn nhất thế giới, đến lúc thu mình lại khó tránh khỏi chần chừ, do dự, chẳng đủ quyết đoán.
Có những cơ hội chỉ đến một lần. Bỏ lỡ rồi thì không bao giờ trở lại. Châu Âu dù đã bị hai cuộc thế chiến tàn phá nặng nề, bên cạnh còn có Liên Xô và Hoa Kỳ rình rập, nhưng trong mắt các nước thuộc Thế giới thứ ba rộng lớn, châu Âu vẫn là một gã khổng lồ không ai dám đụng đến. Vấn đề là người ta có đủ tỉnh táo để biết nên giữ gì, nên bỏ gì hay không.
Đang nghĩ vậy, Edward Bridges lại kể tiếp:
- Nội các còn quyết định một việc nữa. Trong vòng một năm, chúng ta sẽ trao độc lập cho Somali thuộc Ý đang nằm dưới quyền ủy trị của mình. Chuyện này phải bàn bạc với Pháp, dù sao một phần Somali vẫn nằm trong tay người Pháp. Chúng ta cần được họ chấp thuận.
Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, quân Ý từng xâm lược Somaliland thuộc Anh và Abyssinia, rồi sáp nhập hai vùng đất này với Somaliland thuộc Ý cùng Eritrea, một thuộc địa khác của Ý, lập thành Đông Phi thuộc Ý.
Sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, Somaliland thuộc Ý được giao cho nước Anh tạm thời quản lý theo chế độ ủy trị.
Hiện nay, Somali thuộc Ý nằm trong tay nước Anh. Còn phần thuộc Pháp thực ra là một nơi có tên Djibouti.
Trước hết phải nói đến yếu tố may mắn. Djibouti nằm ở vùng Sừng châu Phi, bên bờ phía tây vịnh Aden, diện tích chỉ khoảng hai vạn ba nghìn kilômét vuông. Xét về vị trí địa lý, nơi này nằm đúng tại điểm nối giữa Biển Đỏ và vịnh Aden, khống chế cửa phía nam của kênh đào Suez, tuyến đường chiến lược quốc tế ra vào Biển Đỏ. Phần lớn tàu bè đi ngang đều phải ghé Djibouti tiếp tế.
- Độc lập ư? Có phải quá vội vàng rồi không? Sức phản kháng của người địa phương chẳng thể nào sánh với lực lượng của chúng ta. Hoàn toàn không cần làm như vậy.
Alexander Cadogan vừa nghe đã sốt ruột lên tiếng.
Edward Bridges thong thả sửa lại:
- Là trao độc lập cho Somali thuộc Ý, chứ không phải Somaliland thuộc Anh đang nằm trong tay chúng ta. Làm vậy, chúng ta có thể thuận thế chia tách bán đảo Somali. Đến khi Somaliland thuộc Anh độc lập, nơi này sẽ tự nhiên biến thành hai quốc gia.
Nói rồi, Edward Bridges giải thích rõ lập trường của nội các đối với toàn bộ vùng Đại Somali. Bọn họ không định cho toàn bộ Somali độc lập ngay, mà muốn để phần Somali từng thuộc Ý trở thành một quốc gia độc lập trước.
Alan Wilson lập tức cất giọng tâng bốc, chẳng khác nào đang ngâm một bài tụng ca:
- Thưa ngài Thư ký Nội các, tôi phải nói rằng quyết định của nội các quả là nhìn xa trông rộng. Chúng ta có thể khẳng định không chút do dự, nếu Đại Somali độc lập quá sớm, người dân nơi đó rất có thể sẽ nảy sinh những ý tưởng viển vông, giống như một bộ phận tầng lớp tinh hoa bản địa ở Ấn Độ thuộc Anh hiện nay. Tư tưởng nguy hiểm ấy cần phải được ngăn chặn.
Edward Bridges cầm một ly whisky lên, khẽ cười rồi gật đầu:
- Xem ra Alan nhà ta, người lúc nào cũng tràn đầy sức sống, cũng có ý kiến về chuyện này. Cậu muốn nói đến phương án chia cắt Somali, để Somali thuộc Ý độc lập trước phải không?
- Không chỉ riêng vấn đề Somali. Chuyện gì có liên quan tôi cũng xin được góp vài lời.
Alan Wilson được Thư ký Nội các đưa ly rượu thì mừng rỡ nhận lấy, chẳng ngờ mình cũng có phần, rồi thao thao nói:
- Chia cắt Somali tuyệt đối là một ý hay. Nó có thể giúp Đại Anh quốc trút bỏ một gánh nặng rất lớn. Chúng ta có thể cho Somali thuộc Ý độc lập trước. Trong quá trình ấy, đương nhiên phải để các công chức người Anh tại địa phương lấy về phần lợi ích thuộc về Đại Anh quốc. Trong nước hiện giờ đang cần tiền rót vào. Tôi tin các tù trưởng địa phương sẽ rất sẵn lòng dùng vài món kim loại chẳng đáng bao nhiêu để mua quyền cai quản một vùng đất.
- Hay lắm.
Edward Bridges hài lòng gật đầu.
- Phương án chia cắt này bắt nguồn từ những tài liệu gần đây tôi nhận được từ Ấn Độ thuộc Anh, trong đó có Ali Jinnah và Nehru. Tôi tình cờ được gợi ý từ đó. Xem ra quyết định của tôi… ồ, phải nói là lời đề nghị của tôi không sai.
Alexander Cadogan thao thao bất tuyệt, bày tỏ quan điểm rằng công chức chưa bao giờ là tầng lớp mắc sai lầm. Một khi có sai lầm xảy ra, nhất định đó là lỗi của các chính trị gia dân cử:
- Quyết định là việc của chính trị gia. Chúng ta chỉ là những người trung thành chấp hành mệnh lệnh, sai lầm dĩ nhiên không thể đổ lên đầu chúng ta. Còn chính trị gia do người dân lựa chọn. Nếu chính trị gia phạm sai lầm, chẳng phải có nghĩa là những công dân vĩ đại của Đại Anh quốc đã lựa chọn sai hay sao? Vậy thì rốt cuộc chẳng ai sai cả.
Alan Wilson nói tiếp:
- Trong quá trình để Somali thuộc Ý tự đi trên con đường độc lập, nếu nơi đó vì nguyên nhân của chính mình mà không thể phát triển, để rồi cuộc sống còn tệ hơn trước ngày độc lập, Đại Anh quốc dĩ nhiên không phải chịu trách nhiệm. Dù có trách nhiệm thì đó cũng là trách nhiệm của người Ý. Hơn nữa, nếu Hoàng đế Ethiopia Haile Selassie I muốn buộc Somali thuộc Ý sau ngày độc lập phải bồi thường những thiệt hại do người Ý cướp bóc Ethiopia trong chiến tranh, xét trên lý lẽ thì yêu cầu ấy cũng đứng vững.
Chuyện Somali có liên quan đến Ethiopia không ư? Dĩ nhiên là có. Ogaden là một phần thuộc bang Somali ở miền đông Ethiopia, diện tích khoảng mười tám vạn kilômét vuông, cũng được gọi là Somali thuộc Ethiopia.
Một khi Somali thuộc Ý độc lập, chỉ cần khơi thêm mâu thuẫn, chiến tranh rất có thể sẽ bùng nổ. Nhất là sau khi khôi phục vương triều tại Ethiopia, Haile Selassie I có uy tín cực cao trên khắp châu Phi.
Cũng như nhiều lực lượng kháng chiến trong Chiến tranh thế giới thứ hai, sau khi Ethiopia bị quân Ý chiếm đóng, Haile Selassie I đã chọn con đường lưu vong ở London. Vì vậy, nước Anh dĩ nhiên có ảnh hưởng nhất định đối với Ethiopia.
Edward Bridges nghe Alan Wilson trình bày từ đầu đến cuối, rồi ý vị sâu xa nói:
- Nếu Ethiopia xâm lược Somali thuộc Ý sau khi nơi đó độc lập, về mặt đạo đức, Đại Anh quốc có thể sẽ phải gánh một món nợ không nhẹ. Dù bản chất cuộc chiến giữa hai quốc gia châu Phi ấy chẳng liên quan gì đến Đại Anh quốc.
Alexander Cadogan lập tức lên tiếng, thể hiện lập trường chẳng khác Edward Bridges:
- Đại Anh quốc đã trao cho người Somali nhiều tự do nhất trong khả năng của mình. Con người rồi phải học cách tự sống độc lập. Những gì chúng ta có thể dạy người châu Phi, chúng ta đã dạy hết rồi. Nếu họ rơi vào chiến tranh, đó là vấn đề của chính người châu Phi.
Vậy là chuyện Somali về sau cứ mặc cho nó phát triển theo tự nhiên. Somali thuộc Ý giành được độc lập, rồi vì bị người Ý bóc lột mà lâm vào cảnh nghèo túng, lại còn bị nước láng giềng xâm lược. So với nơi ấy, Somaliland thuộc Anh chẳng khác nào đang sống trên thiên đường.
Ngay cả trong tương lai xa, khi Somaliland thuộc Anh cũng giành được độc lập, quá trình cai trị lâu dài của nước Anh đã giúp nơi đây hình thành một đội ngũ lãnh đạo bản địa đủ trưởng thành. Vì thế, Somaliland thuộc Anh sẽ không sáp nhập với Somali thuộc Ý.
Đến cuối buổi báo cáo, Edward Bridges chợt nhớ ra một chuyện, bèn lên tiếng:
- Viễn Đông vừa truyền tin về việc xử lý hải quân Nhật Bản. Đại Anh quốc và đồng minh thân cận là Hoa Kỳ đã thống nhất một việc. Toàn bộ tàu chiến Nhật Bản từ tuần dương hạm trở lên đều phải bị phá hủy, đánh chìm! Những tàu chiến và tàu ngầm chưa hoàn tất cũng phải cắt bỏ bằng máy hàn điện.
Alan Wilson lộ vẻ tiếc nuối:
- Đáng tiếc thật. Nhiều chiến hạm trong số đó vẫn còn rất mạnh.
Alexander Cadogan thấy phản ứng của Alan Wilson, liền bổ sung:
- Đây là quyết định cuối cùng của Anh và Mỹ! Alan, cậu nghĩ kỹ sẽ hiểu. Nếu giữ lại những tuần dương hạm, thiết giáp hạm và tàu sân bay còn sót lại, chúng ta sẽ phải phân chia chúng theo phương án đang áp dụng ở châu Âu. Giả sử người Liên Xô muốn lấy số thiết giáp hạm và tàu sân bay còn lại của Nhật Bản, chúng ta cho hay không cho? Vì vậy, chiến hạm cỡ lớn nhất định phải phá hủy hết. Làm thế thì Liên Xô chẳng còn gì để nói.
- Chỉ cần giữ lại vài khu trục hạm cỡ một nghìn tấn, chúng sẽ không đe dọa Hải quân Hoàng gia. Bởi vậy, tốt nhất vẫn là phá hủy toàn bộ chiến hạm lớn của Nhật Bản! Số tàu bè tàn tạ còn lại, chúng ta cứ tỏ ra rộng rãi, để Liên Xô và Trung Quốc tùy ý lựa chọn. Đại Anh quốc không có ý kiến gì.
Alan Wilson bỗng nảy ra một ý nghĩ:
- Thưa ngài Edward, thưa ngài Alexander…
Hắn không đột nhiên nổi hứng giương cao tinh thần quốc tế, cũng chẳng phải muốn giành giật thứ gì cho Liên Xô hay một cường quốc châu Á nào. Hắn chỉ chợt nhớ đến số tàu ngầm chưa hoàn tất ở Hamburg. Hắn vốn định bán chúng cho bang thân vương Junagadh.
Vừa nghe Alan Wilson nói xong, sắc mặt Edward Bridges lập tức thay đổi. Bán những chiếc tàu ngầm Đức chưa hoàn thiện quả không phải chuyện nhỏ. Nhưng xưởng đóng tàu Hamburg nằm trong khu chiếm đóng của Anh, là tài sản thuộc quyền kiểm soát của nước Anh. London có quyền tự mình xử lý việc này, các quốc gia khác không thể can thiệp.
Thấy Edward Bridges im lặng, Alexander Cadogan hiểu ý, lên tiếng hỏi:
- Alan, cậu nói bang thân vương Junagadh phải không? Nơi đó giàu lắm à?
Alan Wilson đáp:
- Không thể chỉ dùng hai chữ giàu hay nghèo để nói về nơi ấy. Đó là một trong những bang hiếm có.
Rồi hắn bắt đầu giới thiệu tỉ mỉ về bang thân vương Junagadh:
- Thực lực của Junagadh nằm vững trong nhóm ba bang đứng đầu giữa các bang thân vương ở Ấn Độ thuộc Anh.