- Goa đã thuộc về Bồ Đào Nha từ trước khi Đế quốc Mogul thành lập. Người Ấn Độ không có lý do gì, cũng không có quyền giật nó khỏi tay người Bồ Đào Nha.
Olivia phẫn nộ nói, rồi tiếp lời:
- Tôi tin rằng Đế quốc Anh sẽ đứng ra dẫn đầu, bảo vệ những quyền lợi chính đáng của thế giới văn minh châu Âu.
Có lẽ ông bạn này không biết, ở London, ý kiến từ bỏ Ấn Độ thuộc Anh đã dần chiếm thế thượng phong. Dĩ nhiên Alan Wilson không thể nói cho ông ta biết. Hắn chỉ đáp:
- Goa đã thuộc về Bồ Đào Nha từ trước khi Đế quốc Mogul ra đời. Các nước có mặt hôm nay đều biết rõ sự thật ấy, và chúng ta cũng công nhận điều đó. Nhưng xét riêng người Ấn Độ thì chuyện lại phức tạp hơn. Nhiều người Ấn Độ nói rằng đất nước họ đã tồn tại từ thuở xa xưa. Goa có thể không thuộc Đế quốc Mogul, nhưng có lẽ từng là một phần của vương triều Khổng Tước.
- Đúng là thứ lý lẽ quàng xiên! Còn gì trơ trẽn hơn thế nữa? Đám dân Nam Á bẩn thỉu kia nghĩ gì vậy?
Olivia tức tối ra mặt.
Alan Wilson im lặng. Đấy chẳng qua là phiên bản Ấn Độ của câu “từ xưa đến nay” mà thôi. Cách nói ấy vốn chỉ là tự mình nói lấy, cốt để thuyết phục dân chúng nước mình ủng hộ. Dẫu nghe vô lý đến đâu, người ta vẫn phải nói.
Thông thường, người ta chọn mốc thời gian có lợi nhất cho mình để kể lại lịch sử. Bản Trung Quốc lấy lãnh thổ rộng nhất năm 1820 làm căn cứ. Dù vùng Tây Vực từng nằm dưới quyền kiểm soát của chính quyền trung ương thời Hán, thời Đường, họ lại hiếm khi đem ra nhắc tới. Có lẽ người Trung Quốc cũng hiểu rằng lôi chuyện cách đây một hai nghìn năm ra làm bằng chứng thì quá khiên cưỡng.
Còn kiểu “từ xưa đến nay” hợp với hoàn cảnh Ấn Độ này thì trơ trẽn quá mức. Chẳng khác nào Iran ngày nay vin vào vương triều Achaemenid, đòi ra mặt thống trị cả Trung Đông.
Nói cho đúng, vào thời vương triều Pahlavi, Iran quả thực từng ra sức đề cao hào quang của Achaemenid, tuyên bố mình không cùng một nòi với người Ả Rập, rồi tự nhận là đồng minh của Mỹ ở Trung Đông.
Tạm gác chuyện Iran sang một bên. Olivia tuyên bố lập trường của Bồ Đào Nha về Goa tại hội nghị Bruxelles lần này, liệu có tác dụng gì không? Dĩ nhiên là có. Sau khi ông ta nói rõ lập trường, đại diện các nước lần lượt lên tiếng ủng hộ yêu sách của Bồ Đào Nha đối với các thuộc địa hải ngoại.
Nói cho cùng, vấn đề này đâu chỉ riêng Bồ Đào Nha phải đối mặt. Trong thời buổi hiện tại, mọi nước dự hội nghị đều vướng phải chuyện tương tự. Hà Lan và Bỉ lần lượt tỏ ý ủng hộ Bồ Đào Nha. Tây Ban Nha cũng lên tiếng, rồi mọi ánh mắt đều dồn về phía đại diện Anh, Pháp.
Đúng là lòng người có thể dùng được! Alan Wilson hiểu rõ các nước tham dự hội nghị đoàn kết nhất ở vấn đề thuộc địa, nhưng hắn không ngờ mọi chuyện lại suôn sẻ ngay từ đầu như vậy.
Trong khoảnh khắc, hắn có cảm giác như đã nắm được ấn tín tướng quốc của sáu nước, trước trừ Liên Xô, sau diệt Mỹ, rồi đưa Đế quốc Anh tiếp tục vĩ đại, lãnh đạo thế giới thêm một trăm năm.
Thế nhưng, việc ủng hộ Bồ Đào Nha đã vượt quá thẩm quyền của Alan Wilson. Hắn không thể đáp ứng điều Olivia mong muốn. Sau khi tan họp, hắn còn phải bàn với thư ký Bộ Ngoại giao, thư ký Nội các, rồi được Ngoại trưởng, thậm chí Thủ tướng chấp thuận mới được.
Điều Ấn Độ thuộc Anh cần lúc này là ổn định. Bất cứ việc gì có thể làm xáo trộn tình hình đều phải hết sức thận trọng.
- Về yêu sách của Bồ Đào Nha, chúng tôi hiểu lập trường ấy trên phương diện đạo lý. Sự ủng hộ của các nước cũng khiến chúng tôi hết sức cảm kích.
Alan Wilson như đang đắm mình dưới lá cờ đoàn kết châu Âu, xúc động nói:
- Chúng ta không thể đi lại con đường cũ. Sau hai cuộc đại chiến, châu Âu đã tìm lại được sự đoàn kết từ lâu vắng bóng. Có được nền tảng ấy, tôi tin rằng ở bước ngoặt lịch sử này, chúng ta nhất định sẽ tìm ra con đường để châu Âu tiếp tục phồn vinh.
Tiếng vỗ tay vang lên rào rào. Alan Wilson hít sâu một hơi. Cuối cùng hắn cũng vượt qua được phen này, tránh phải tỏ thái độ về Goa thuộc Bồ Đào Nha. Vấn đề Goa có thể còn được nhắc lại, nhưng sau khi hội nghị hôm nay kết thúc, hắn sẽ có thời gian bàn bạc, tìm cách ứng phó.
Alan Wilson chủ động chào hỏi Olivia, đại diện Bồ Đào Nha, nhưng suýt nữa không biết xoay xở thế nào để giữ lời cho trọn. Hắn vừa miễn cưỡng qua được cửa ải này, vị cứu tinh người Hà Lan cuối cùng cũng xuất hiện.
George Armand, đại diện Hà Lan, vốn định là người đầu tiên phát biểu. Nào ngờ câu xã giao của đại diện Anh lại bị người Bồ Đào Nha nắm lấy cơ hội, kéo sang chuyện Goa. Nay vấn đề Goa vừa khép lại, ông ta lập tức đứng dậy, sốt ruột lên tiếng.
So với các nước khác, Hà Lan đặt nhiều hy vọng nhất vào hội nghị lần này. Nhật Bản vẫn chưa chính thức đầu hàng, vậy mà người Indonesia ở Đông Ấn thuộc Hà Lan đã tuyên bố độc lập. Hà Lan đang cần các nước dự hội nghị Bruxelles ủng hộ, đồng thời điều quân tới Đông Ấn thuộc Hà Lan để trấn áp.
Tin Sukarno và Hatta ký Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bố thành lập nước Cộng hòa Indonesia, đã truyền đến châu Âu. George Armand vừa lên án Nhật Bản, nước đã bại trận, vừa tuyên bố Hà Lan tuyệt đối không khoanh tay đứng nhìn, nhất định sẽ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ thiêng liêng của mình.
Chủ quyền ư? Alan Wilson suýt bật cười. Hắn cứ tưởng các nước châu Âu chỉ bàn về nhân quyền. Hóa ra ở thời này, họ cũng nói đến chủ quyền, nói rằng chủ quyền thiêng liêng bất khả xâm phạm.
Sau George Armand, đại diện Bỉ phát biểu với tư cách nước chủ nhà. Ông ta kêu gọi đoàn kết đôi lời, rồi trình bày tình hình Congo thuộc Bỉ, thuộc địa quan trọng duy nhất của Bỉ.
Con đường thuộc địa của Bỉ bắt đầu rất muộn. Việc Bỉ cai trị Congo khởi sự vào cuối thế kỷ mười chín, khi vua Leopold đệ nhị tìm cách thuyết phục chính phủ Bỉ ủng hộ cuộc bành trướng thuộc địa tại Congo.
Bước sang đầu thế kỷ hai mươi, nạn bóc lột tàn bạo của thực dân nước ngoài khiến người bản địa nổi dậy chống trả. Sau đó, chính phủ Bỉ mới lập bộ máy cai trị chính thức, nắm quyền kiểm soát hữu hiệu khu vực Congo.
Đến muộn mà bóc lột còn tàn nhẫn hơn. Ấn tượng của Alan Wilson về Congo thuộc Bỉ là hình phạt chặt tay, khiến hơn mười triệu người ở đó tàn phế. Thế mới thấy, nước nhỏ mà một khi gặp dịp một bước lên mây thì càng chẳng chừa đường lui.
Nhưng chính phủ Bỉ đã tước quyền sống chết của nhà vua đối với người Congo. Chuyện chặt tay đã là quá khứ mấy chục năm rồi, tội ác thuộc địa cũng đang dần phai mờ theo thời gian. Phong trào đòi Congo độc lập có bóng dáng cả Mỹ lẫn Liên Xô, nhưng trong cuộc tranh giành quyền kiểm soát Congo, rõ ràng Mỹ đã cao tay hơn.
Còn trong lòng Đế quốc Anh lúc này, điều họ mong muốn là sáu nước dự hội nghị Bruxelles xác định rõ phạm vi hành động của mình. Đồng thời, mỗi nước hãy giúp đỡ trong khả năng những đồng minh thân thiện mà mình có thể vươn tay tới.
Khi đại diện Tây Ban Nha đứng lên phát biểu, thái độ của ông ta khiêm nhường hơn hẳn. Trong chiến tranh, tướng Franco từng có quan hệ mập mờ với phe Đức, Ý. Dù đại diện Anh, Pháp không nhắc đến tại hội nghị, đại diện Tây Ban Nha hiểu rõ họ không nhắc không có nghĩa là chuyện ấy chưa từng xảy ra.
Ngược lại, Anh, Pháp chỉ cho rằng lúc này chưa cần thiết phải làm lớn chuyện. Vì vậy, đại diện Tây Ban Nha trước tiên tỏ ý thân thiện với hai nước. Tây Ban Nha quả thực đang đi trên dây. Chưa kể thái độ của Anh, Pháp, ngay cả Mỹ cũng đang nhăm nhe lật đổ chính quyền Tây Ban Nha.
Đối thủ của Mỹ là Liên Xô cũng chẳng khác gì, chỉ muốn nuốt sống Tây Ban Nha.
Trong Thế chiến thứ hai, Tây Ban Nha suýt gia nhập phe Trục. Để kéo Tây Ban Nha về phía mình, Mỹ đã đáp ứng đòi hỏi của nước này, viện trợ một khoản khổng lồ để đổi lấy sự trung lập.
Nhưng sau chiến tranh, Mỹ dĩ nhiên không thể nuốt trôi chuyện ấy, muốn tính sổ với Tây Ban Nha và chuẩn bị ra tay trừng trị.
Ngoài ra còn có một nguyên nhân riêng. Giáo hội Công giáo ở Tây Ban Nha không chỉ thù địch với phe cộng hòa mà còn chống cả người theo đạo Tin Lành. Điều đó khiến người Tin Lành chiếm đa số ở Mỹ, nhất là Tổng thống Truman, vô cùng tức giận.
Về phía Liên Xô, trong chiến tranh, Tây Ban Nha đã cử hàng chục nghìn quân tình nguyện lập thành Sư đoàn Xanh. Quân Tây Ban Nha mặc quân phục Đức, theo quân Đức xâm lược Liên Xô. Sư đoàn Xanh được tuyển từ những binh sĩ tinh nhuệ trong quân đội Tây Ban Nha, đều là cựu binh dày dạn kinh nghiệm. Giữa họ và Liên Xô đã có mối thù đẫm máu.
Lần này Tây Ban Nha tham dự hội nghị Bruxelles là nhờ Anh dốc sức vận động. Pháp vẫn đóng cửa biên giới với Tây Ban Nha. Trong Kế hoạch Marshall ngoài đời lịch sử, Tây Ban Nha cũng không nằm trong số các nước nhận viện trợ của châu Âu. Khi Tây Ban Nha gia nhập Liên Hợp Quốc, Liên Xô còn kịch liệt phản đối.
Nếu không phải hội nghị Bruxelles lần này cần tập hợp số ít những nước châu Âu còn giữ thuộc địa, Anh cũng chẳng buồn tỏ ra thân thiện với Tây Ban Nha.
Franco đúng là tiền bối của đại tá Gaddafi. Năm 1945, ông ta khiến cả bốn nước Anh, Mỹ, Liên Xô, Pháp đều khó chịu, vậy mà vẫn bình an thoát thân, giữ được lợi ích của Tây Ban Nha.
Sau khi đại diện các nước lần lượt trình bày quan điểm bảo vệ lợi ích thuộc địa, trời đã sang buổi chiều.
Chiều ngày mười bốn tháng Chín, báo chí Bỉ đăng tin hội nghị Bruxelles bàn về việc khôi phục kinh tế châu Âu. Chẳng mấy chốc, các nước tham dự cũng đăng lại tin này.
Trong mắt người dân các nước dự hội nghị, đây là cuộc họp giữa Anh, Pháp, Bỉ, Hà Lan, Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha, bàn về công cuộc tái thiết và phục hồi kinh tế sau chiến tranh.
Nhưng tại hội trường, các đại diện các nước hầu như chỉ nói về thuộc địa. Trong ngày họp đầu tiên, phần liên quan đến tái thiết và phục hồi kinh tế chỉ gói gọn trong bài diễn văn khai mạc của Ngoại trưởng Anh Ernest Bevin.
Ngày họp đầu tiên giúp các nước hiểu phần nào thái độ của nhau. Vừa tan họp, Alan Wilson lập tức rời đi, tìm Alexander Cadogan báo cáo công việc. Hai người cùng thuật lại diễn biến hội nghị cho Thư ký Nội các Edward Bridges, đồng thời nói rõ câu trả lời của mình về không ít vấn đề.
Edward Bridges chậm rãi lên tiếng:
- Chúng ta vừa nhận được tin Liên Xô tuyên bố bắt đầu công cuộc tái thiết sau chiến tranh. Xem ra mục tiêu của họ cũng giống chúng ta, trước hết là chữa lành những vết thương do chiến tranh để lại.
Nói một câu chẳng đầu chẳng đuôi như vậy, rồi Edward Bridges lại tiếp lời:
- Thủ tướng vừa nói ông ấy rất quan tâm đến hành động quân sự của Hà Lan.