Về vấn đề quy thuộc vùng Saar, phía London quả thật vẫn chưa thống nhất được lập trường. Một mặt, nước Đức đã hai lần khơi mào đại chiến thế giới chỉ trong vài chục năm, xét về lẽ phải, London hiểu và tỏ ý cảm thông với hành động của nước Pháp.
Nhưng mặt khác, nước Anh cũng lo rằng việc làm thay đổi cán cân sức mạnh giữa Đức và Pháp sẽ khiến Pháp một mình lấn át cả châu Âu. Điều ấy đi ngược với chiến lược giữ thế cân bằng trên lục địa. Kẻ chuyên khuấy đục nước như nước Anh vì thế cứ do dự, giằng co mãi.
Là một thành viên trong giới quý ông, Alan Wilson cũng hiểu được nỗi khó xử ấy. Dù sao nước Pháp vẫn còn De Gaulle. Sau này, Pháp nhất định sẽ theo đuổi con đường độc lập về chính trị và quân sự. Nếu vùng Saar sáp nhập vào Pháp, trước một nước Pháp càng thêm hùng mạnh nhờ thâu tóm nền công nghiệp Saar, nước Anh chưa chắc còn xoay xở nổi.
Pháp hiển nhiên khó đối phó hơn nhiều so với một nước Tây Đức chỉ có hàng loạt quân đội chiếm đóng trên lãnh thổ. Vì vậy, trong vấn đề Saar, nước Anh mới cứ chần chừ mãi. London bày tỏ sự cảm thông về mặt đạo lý đối với yêu sách của Pháp, nhưng nhất quyết không công khai ủng hộ.
Rốt cuộc, phương án giải quyết vùng Saar lại phát triển thành Cộng đồng Than Thép châu Âu. Xét đến tương lai của cả châu lục, Pháp và Đức đều nhận ra rằng cần lập một thị trường chung về than và thép để xử lý vấn đề quy thuộc vùng Saar. Ý tưởng ấy về sau được gọi là Kế hoạch Schuman.
Sau đó, Pháp, Tây Đức, Ý, Hà Lan, Bỉ và Luxembourg ký kết hiệp định. Từ đó, những ngành công nghiệp then chốt phục vụ việc tái vũ trang của Cộng hòa Liên bang Đức được đặt dưới sự quản lý và giám sát chung của sáu nước. Điều này đem lại hy vọng hòa bình cho châu Âu, còn Cộng đồng Than Thép châu Âu cũng trở thành hình hài ban đầu của Liên minh châu Âu sau này.
Nhưng vào lúc này, nước Anh vẫn chưa có kế hoạch nào về cái gọi là Cộng đồng Than Thép. Hội nghị lần này tuy cũng là cuộc gặp của sáu nước tại Bruxelles, trọng tâm bàn bạc lại nằm ở vấn đề thuộc địa. Phần lợi ích dành cho Kế hoạch Phục hưng Kinh tế châu Âu không phải không có, nhưng rõ ràng vẫn kém xa chương trình thuộc địa.
Trước những câu hỏi dồn dập của Nino Bertrand, Alexander Cadogan bèn đá quả bóng sang phía khác, nói rằng nên hỏi qua ý kiến người Mỹ.
Hội nghị lần này mang danh nghĩa Kế hoạch Tái thiết châu Âu, cốt để tránh sự tham dự của người Mỹ. Vậy mà đến lúc này, Thứ trưởng thường trực Bộ Ngoại giao Đế quốc Anh lại nhớ đến họ.
Ông ta nói, nếu không được người Mỹ chấp thuận, chuyện này sẽ vô cùng khó giải quyết. Muốn giành được sự đồng tình của người Mỹ, cần phải không ngừng vận động và trao đổi. Trong thời gian ngắn, e rằng chưa thể thấy kết quả.
Cuối cùng, ông ta chuyển câu chuyện sang vấn đề thuộc địa:
- Người Hà Lan đang cuống cuồng cả lên. Giới tinh hoa bản địa ở Đông Ấn thuộc Hà Lan đã tuyên bố độc lập. Nino, không cần tôi nói, cậu cũng hiểu rõ. Đây là một dấu hiệu hết sức nguy hiểm.
“Đây là một dấu hiệu hết sức nguy hiểm!”
Cũng vào lúc ấy, Ngoại trưởng Anh Ernest Bevin đang tản bộ trong khu vườn của Hoàng cung Bỉ, và ông ta đã nói đúng câu ấy với Ngoại trưởng Cộng hòa Pháp đệ tứ, Georges Bidault. Điều ông ta nhắc đến cũng là biến động tại quần đảo Đông Ấn thuộc Hà Lan.
- Sau khi người Nhật làm tình hình lợi ích của châu Âu tại châu Á rối tung lên, nếu không thể ngăn chặn chuyện này, hậu quả có thể gây tổn thất không gì bù đắp nổi.
- Đúng vậy. Paris cũng cho rằng đây là điềm báo trật tự đang sụp đổ. Phải giáng cho chúng một đòn không khoan nhượng.
Georges Bidault đáp lời, khiến Ernest Bevin rất hài lòng. Ông ta cho thấy nước Pháp vẫn giữ lập trường cứng rắn, tuyệt không nhượng bộ trong vấn đề thuộc địa.
Đó chính là thái độ mà London mong muốn nhìn thấy ở nước Pháp. Lập trường kiên quyết đàn áp của Pháp có lợi cho Đế quốc Anh. Trong bản báo cáo hôm trước, Ernest Bevin còn nghe Alan Wilson hy vọng người Pháp sớm quay trở lại Việt Nam.
Làm như vậy, nước Anh có thể xem xét quyết tâm giành độc lập của các thuộc địa. Nếu Pháp không tự mình xử lý nổi, họ nhất định sẽ cần Anh hỗ trợ ở một mức độ nào đó. Malaya thuộc Anh có thể trở thành căn cứ để Pháp đánh lớn tại Việt Nam, đồng thời kéo theo sự phát triển kinh tế ở địa phương. Người Hà Lan đàn áp Đông Ấn thuộc Hà Lan cũng sẽ đem lại lợi ích tương tự.
Georges Bidault từng là một lãnh tụ phong trào kháng chiến Pháp trong thời Thế chiến thứ hai. Trong những năm chiến tranh, ông ta khởi xướng hoạt động kháng chiến ở miền Nam và cho phát hành các ấn phẩm bí mật.
Không lâu sau, ông ta trở thành một thành viên lãnh đạo phong trào chiến đấu, đồng thời thiết lập liên lạc với lực lượng Pháp Tự do. Tại Lyon, theo sự ủy thác của Jean Moulin, ông ta thành lập cơ quan phụ trách tin tức và báo chí, chuyên công bố tin tức về phong trào kháng chiến trong nước, tuyên truyền sự đoàn kết giữa các lực lượng kháng chiến và ủng hộ De Gaulle làm lãnh tụ phong trào.
Biết người này hiện đang giữ chức Ngoại trưởng Pháp, Alan Wilson lập tức hiểu rằng mọi chuyện đã chắc phần. Hắn bảo đảm với Ngoại trưởng Ernest Bevin rằng người Pháp nhất định sẽ thể hiện thái độ cứng rắn trong vấn đề thuộc địa. Lý do Alan Wilson đưa ra là Georges Bidault trưởng thành giữa khói lửa chiến tranh, một nhà lãnh đạo Pháp bước lên từ chiến trường.
Nhưng thực ra, lý do nằm ở chỗ sau này, khi De Gaulle thành lập nền Cộng hòa đệ ngũ và cuối cùng quyết định trao độc lập cho Algérie, Georges Bidault đã thành lập Hội đồng Kháng chiến Quốc gia, cùng tướng Salan hô hào tiến hành khủng bố nhằm ngăn Algérie độc lập. Sau đó, ông ta chuyển vào hoạt động bí mật và tuyên bố chính phủ De Gaulle là bất hợp pháp.
Âm mưu lật đổ nền Cộng hòa đệ ngũ cuối cùng bị De Gaulle đập tan. Georges Bidault từ đó bắt đầu cuộc sống lưu vong ở nước ngoài.
Một người như thế hiện đang giữ chức Ngoại trưởng trong chính phủ lâm thời, thử hỏi nước Pháp làm sao không tỏ thái độ cứng rắn trong vấn đề thuộc địa?
Hội nghị sáu nước chính thức khai mạc vào ngày hôm sau. Các đoàn đại biểu Anh, Pháp, Bỉ, Hà Lan, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha lần lượt bước vào hội trường. Ngoại trưởng Anh Ernest Bevin đọc bài diễn văn khai mạc:
- Đây là thời đại của hòa giải. Chúng ta phải hướng mắt về tương lai, tìm điểm chung trong những khác biệt. Nhìn lại quá khứ, sở dĩ châu Âu phải trải qua hai cuộc đại chiến đẫm máu là vì các quốc gia nơi đây thiếu tinh thần đoàn kết, khi giải quyết mâu thuẫn thường nghiêng về việc dùng vũ lực. Tôi hy vọng hội nghị Bruxelles lần này sẽ là bước khởi đầu để các nước châu Âu tiến tới đoàn kết.
Không cần nói cũng biết, xã hội hiện đại do châu Âu gây dựng nên. Ngoại trưởng Anh vẫn còn tỏ ra khá khiêm nhường, không nói rằng tất cả đều do nước mình tạo dựng, mà lần lượt nhắc đến đóng góp của các quốc gia khác. Còn đối với hai nước trên bán đảo Iberia, ông ta chỉ có thể nhắc tới những đóng góp của họ trong thời đại hàng hải.
Lần này, Tây Ban Nha được mời đến cũng là vì xét trên đại cục, cần duy trì sự đoàn kết giữa các đế quốc thuộc địa.
Sau khi Đế quốc Tây Ban Nha trở thành bàn đạp để nước Mỹ bước lên sân khấu thế giới với diện mạo mới trong cuộc chiến tranh Mỹ Tây Ban Nha, hầu như toàn bộ thuộc địa của Tây Ban Nha đã mất sạch. Đến nay, họ chỉ còn một số thuộc địa ít ỏi ở Tây Sahara và Guinea Xích Đạo.
Trong số sáu nước dự hội nghị Bruxelles, thuộc địa của Tây Ban Nha hiện đứng chót, không thể tranh cãi. Đừng nói so với Anh và Pháp, ngay cả Bỉ và Hà Lan cũng hơn xa họ, thậm chí còn kém rất nhiều so với nước láng giềng Bồ Đào Nha.
Thuộc địa mà Bồ Đào Nha đang nắm giữ chủ yếu nằm ở miền Nam châu Phi. Xét về diện tích, chúng còn lớn hơn cả Congo thuộc Bỉ và Đông Ấn thuộc Hà Lan.
Chưa kể nhà cầm quyền Tây Ban Nha hiện nay vẫn là Franco, kẻ từng có thái độ mập mờ với nước Đức trong những năm chiến tranh.
Nói cho đúng, Franco của Tây Ban Nha và Salazar của Bồ Đào Nha đáng lẽ đều phải bị thanh toán với tư cách đồng minh của phe Đức Ý. Nhưng lúc này nước Đức đã bại trận. Xét đến việc nước Anh vẫn cần hai nước ấy lên tiếng ủng hộ trong vấn đề thuộc địa, London mới gửi lời mời họ tới hội nghị Bruxelles.
Đế quốc Anh hiện vẫn còn sức mạnh, quan hệ với Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha cũng khá êm đẹp. Điều ấy không thay đổi, dù Gibraltar của Tây Ban Nha vẫn đang nằm trong tay người Anh, mà nước Anh chưa từng có ý định trả lại.
Quả thật, nước Đức từng lập kế hoạch tấn công Gibraltar. Nhưng Franco lão luyện sẽ không đem vận mệnh quốc gia đặt cược vào một cuộc chiến mà thắng bại còn chưa rõ. Hơn nữa, sau nhiều năm chinh chiến, Tây Ban Nha suy kiệt trên mọi phương diện, thực lực yếu ớt, quả thật không thích hợp bị cuốn vào một cuộc chiến tranh toàn châu Âu.
Trong lần gặp Hitler, Franco thậm chí còn khiến nhà hùng biện nổi tiếng này phải bó tay.
Franco và Salazar, hai cậu em nhỏ của phe phát xít, dù sao cũng còn trẻ. Những sai lầm họ phạm phải chưa đến mức không thể tha thứ. Đó chính là thái độ hiện nay của Đế quốc Anh đối với Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Biết đâu đến một ngày nào đó, khi nước Anh không thể tự mình lo liệu mọi việc, họ còn phải trông cậy vào hai nước ấy ra tay thay mình.
Thật ra, xét về bản chất, hội nghị Bruxelles lần này chẳng khác hội nghị Berlin năm 1884 là bao. Hơn sáu mươi năm trước, hội nghị Berlin là nơi các quốc gia châu Âu phân chia và chiếm giữ thuộc địa.
Còn hội nghị Bruxelles lần này diễn ra vào thời điểm tương lai chưa rõ ràng, khi các nước ngồi lại bàn bạc cách giữ lấy những lợi ích đã nằm trong tay. Đế quốc thuộc địa hùng mạnh nhất từ trước đến nay là Đế quốc Anh cũng phải gạt bỏ vẻ kiêu ngạo, bằng lòng ngồi xuống thương lượng với những nước thực dân khác. Đó tuyệt nhiên không phải chuyện dễ dàng.
Về nguyên tắc, lãnh đạo các nước đều bày tỏ sự đoàn kết với nhau trong vấn đề thuộc địa, lĩnh vực dễ tìm được tiếng nói chung nhất.
Lãnh đạo chỉ cần động môi, còn các nhà ngoại giao thì phải chạy đến mỏi chân. Sau khi các nguyên thủ đặt ra nguyên tắc đoàn kết, giới ngoại giao bắt đầu tiến hành thương lượng trên cơ sở ấy, xoay quanh mục tiêu bảo toàn trật tự của thời đại cũ.
Khi phát biểu, Alan Wilson chủ động chào hỏi và lấy lòng đại diện Bồ Đào Nha:
- Ông Olivia, rất vui được gặp ông. Tôi từng đến Goa, say mê mãi cảnh đẹp nơi ấy. Quả thật đó là một vùng đất tuyệt vời. Tôi có quan hệ rất tốt với Pedro, viên chuyên viên địa phương khi ấy.
- Xin cảm ơn Đế quốc Anh đã tôn trọng chủ quyền của Goa.
Olivia đáp lời đầy thiện chí:
- Ai cũng biết, với sức mạnh quân sự của Goa thuộc Bồ Đào Nha, nếu không có sự công nhận thiện chí từ Đế quốc Anh, nơi ấy không thể tồn tại đến ngày nay.
- Đế quốc Anh trước nay vẫn tôn trọng những quyền lợi chính đáng của Bồ Đào Nha. Chúng ta là những quý ông trong thế giới văn minh mà.
Alan Wilson giữ vẻ dè dặt, lên tiếng bày tỏ thiện ý. Rồi hắn đổi giọng:
- Có điều, một số người e rằng không được dễ nói chuyện như chúng ta. Người ở những vùng lạc hậu ấy quả thật khiến người ta chẳng sao hiểu nổi.
Alan Wilson không ngờ vấn đề đầu tiên được đem ra bàn tại hội nghị Bruxelles lần này lại là Goa thuộc Bồ Đào Nha. Không phải người Hà Lan đang sốt ruột tìm kiếm sự ủng hộ lên tiếng trước, cũng chẳng phải người Pháp đang hăm hở quay lại châu Á đứng ra diễn thuyết.
Nhưng chuyện này lại đúng sở trường của Alan Wilson. Có thể nói, nó vừa hay mở ra cơ hội để hắn trổ tài.