Chuyển giao công nghiệp chẳng phải điều gì cấm kỵ, không thể đụng đến. Thực ra chuyện ấy đã từng xảy ra một lần. Sang thế kỷ mười chín, nước Mỹ chính là xưởng lao động giá rẻ của châu Âu. Mức độ tư bản Anh thâm nhập vào nước Mỹ khi ấy, về sau chẳng có thời kỳ nào sánh kịp.
Không riêng gì tư bản Anh, trong nước Mỹ còn có thể tìm thấy vốn đầu tư của mọi quốc gia châu Âu. Phải nhờ đến cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất, nước Mỹ mới thoát khỏi sự khống chế của nguồn vốn ngoại quốc.
Lần chuyển giao kế tiếp sắp diễn ra trong vài năm tới. Khi ấy, Nhật Bản sẽ tiếp nhận vị trí của nước Mỹ, đứng ra gánh lấy ngành sản xuất toàn cầu.
Trước Chiến tranh thế giới thứ hai, Nhật Bản đã là một trong mười cường quốc công nghiệp hàng đầu thế giới. Dĩ nhiên, cái gọi là hàng đầu ấy chỉ ngang trình độ Tiệp Khắc và Ý, còn cách rất xa những nước mạnh ở châu Âu.
Sau khi chiến tranh kết thúc, Nhật Bản trở thành nước bại trận và bị riêng nước Mỹ chiếm đóng. Khi ấy, phần lớn cơ sở công nghiệp của Nhật đã bị chiến tranh tàn phá. Xét đến việc khôi phục nền công nghiệp Nhật Bản, nước Mỹ quyết định cải tạo nơi này thành xưởng sản xuất của phương Tây tại châu Á.
Bây giờ, rất có thể Liên Xô sẽ cắt lấy một phần lãnh thổ Nhật Bản. Alan Wilson tự hỏi, liệu như vậy nước Mỹ có từ bỏ kế hoạch chuyển giao công nghiệp hay không. Hắn cho rằng không đến mức ấy. Hokkaido tuy diện tích không nhỏ, nhưng dân cư lại quá thưa thớt. Đối với phần lãnh thổ còn lại của Nhật Bản do Mỹ kiểm soát, riêng Hokkaido chẳng thể gây ra ảnh hưởng đáng kể nào.
Đã nước Mỹ làm được như vậy, châu Âu đương nhiên cũng có thể làm. Vả lại, mãi đến thập niên năm mươi, nước Mỹ mới bắt đầu chuyển giao công nghiệp. Đến lúc ấy, các quốc gia châu Âu hẳn đã khôi phục xong, thậm chí còn có thể đi trước người Mỹ một bước.
Dân số Malaya thuộc Anh ít hơn Nhật Bản rất nhiều. Châu Âu hoàn toàn gánh nổi nơi này, không thể bị rút ruột đến cạn kiệt.
Thật ra không phải Alan Wilson tự chọn Malaya thuộc Anh. Chính phủ London mới là kẻ chọn nơi ấy. Gần như ngay lúc Ấn Độ thuộc Anh giành được độc lập, chính phủ Công đảng đã điều năm vạn quân Anh đến Malaya thuộc Anh, vung dao đàn áp. Trong cuộc chiến tranh Đông Ấn Hà Lan, quân Anh cũng có tham chiến.
Dĩ nhiên, điều khiến Harold Wilson hứng thú nhất vẫn là ví dụ một chiếc máy bay đổi lấy hơn một triệu chiếc áo sơ mi. Cách ví von ấy quả thật vô cùng hình tượng.
- Alan, như cậu nói, thời đại đang tiến lên, khoa học kỹ thuật cũng phát triển. Nhưng những ngành như dệt may đã nuôi sống biết bao người lao động.
- Thưa Thư ký Quốc hội, giá trị gia tăng của ngành dệt may quá thấp. Chẳng lẽ chúng ta lại xuất khẩu một chiếc áo sơ mi với giá một trăm bảng Anh? Ai chịu mua chứ?
Alan Wilson nhún vai, gương mặt đầy vẻ bất lực, như thể chuyện này vượt quá khả năng của hắn.
Thực ra vẫn có quốc gia làm được. Chỉ cần phủ thêm màu sắc xa xỉ lên sản phẩm là xong. Tiếc rằng nước Anh lại không làm nổi chuyện ấy. Trong số các nước châu Âu, Pháp và Ý có thể làm được. Người Pháp vốn đã nổi danh về thời trang, còn nước Ý lại được hào quang của Đế quốc La Mã tô điểm.
Một vài quốc gia châu Á rất thích chứng minh rằng nước Ý chẳng liên quan gì đến Đế quốc La Mã. Nhưng Alan Wilson biết các nước châu Âu thừa nhận lịch sử của nước Ý. Những lời lẽ kiểu người Đức man rợ chẳng có đất sống ở nơi này.
- Trò chuyện với cậu thật vui. Tôi tin chuyến đi đến khu vực do Anh chiếm đóng lần này sẽ trở thành một trải nghiệm đáng nhớ.
Harold Wilson nhận ra viên công chức trẻ trước mặt mình rất giỏi chuyện trò.
Hắn cũng không tỏ vẻ xa cách với ông. Harold Wilson từng làm công chức, làm sao không hiểu được sự lạnh nhạt mình phải chịu khi đến Hannover hôm nay? Chỉ vài tháng trước, ông vẫn còn là một thành viên trong giới công chức. Bây giờ ông đã trở thành nghị sĩ Hạ viện, đứng ở phía đối lập. Đám công chức trong khu vực chiếm đóng của Anh rõ ràng muốn ra oai phủ đầu với ông.
Bởi vậy, sự niềm nở mà Alan Wilson thể hiện trong lúc tiếp đón khiến Harold Wilson thấy an ủi vô cùng.
Buổi chiều, Harold Wilson gặp các thành viên Ủy ban Thương mại khu vực chiếm đóng của Anh. Ông tham dự một cuộc họp khô khan, tẻ nhạt đến mức buồn ngủ. Khi còn là công chức, Harold Wilson chưa từng nhận ra những cuộc họp mình thường dự lại nhàm chán đến thế.
Đổi sang thân phận khác, những cuộc họp trước kia ông vẫn thường tham dự giờ đã mang một mùi vị hoàn toàn khác.
Sau khi cuộc họp kết thúc, Harold Wilson quyết định tự mình đi một chuyến qua khu vực chiếm đóng của Anh. Ông muốn tận mắt xem tình hình nơi ấy ra sao, sau đó trở về báo cáo với Thủ tướng.
- Ông Harold quả là người ưa hành động.
Nghe xong, Alan Wilson lộ vẻ tán thưởng.
- Thật đáng kính phục. Hay là các chính khách Công đảng đều thích gần gũi dân chúng?
Gần gũi dân chúng.
Harold Wilson rất thích cách nói ấy. Sau khi trở thành chính khách, ông nhanh chóng thay đổi lối suy nghĩ. Chuyện gì cũng gắn với phiếu bầu. Người Đức trong khu vực chiếm đóng của Anh tuy không có quyền tham gia bầu cử tại Anh, nhưng chuyến đi này vẫn là một dịp rèn luyện khá tốt.
- Điều đó chủ yếu thể hiện ở chỗ Đế quốc Anh không có ác ý với người Đức.
Trong bụng Harold Wilson đang tính toán tiền đồ của mình, nhưng khi mở miệng, ông vẫn đặt hình ảnh quốc gia của Đế quốc Anh lên trước.
- Đúng vậy. Biết đâu đây lại là cơ hội hòa giải. Chúng ta cần xây dựng một hình ảnh thân thiện, gần gũi với dân chúng, không tách rời những người ở tầng lớp thấp nhất.
Alan Wilson thuận theo lời Harold Wilson, thao thao nói tiếp:
- Phải để người Đức hiểu rằng nghị sĩ Anh cũng giống như người dân Đức bình thường. Có vậy mới tạo được cảm giác gần gũi.
Nói trắng ra, đó cũng chẳng khác gì việc dựng hình tượng trong những năm về sau. Ngôi sao giải trí tạo cho công chúng một hình ảnh tích cực, sáng sủa và dễ mến. Hình tượng đối với ngôi sao cũng như bao bì đối với món hàng, đều giúp sản phẩm dễ thu hút người hâm mộ hơn. Nào là hình tượng người mê ăn uống, hình tượng kẻ thẳng tính, hình tượng học giỏi…
Nghĩ kỹ thì những chính khách phải chạy đua tranh cử quanh năm cũng chẳng khác các minh tinh màn bạc là bao.
Tất cả đều giả dối như nhau. Bề ngoài, họ buộc phải làm những chuyện trái với bản tính, chỉ để giành lấy thiện cảm của người khác.
Harold Wilson gật đầu tán thành. Ông rất hài lòng với những lời Alan Wilson vừa nói. Chuyến đến khu vực chiếm đóng của Anh từng đem lại cho ông một phen khó chịu, nhưng xem ra cũng không phải hoàn toàn vô ích.
Thực ra, vị nghị sĩ Hạ viện thuộc đảng cầm quyền đáng kính ấy đã chuẩn bị sẵn một bài diễn văn. Dù chưa chắc có dịp sử dụng, nếu phải dùng đến, nó sẽ trở thành một lần rèn luyện kể từ khi ông bước chân vào chính trường.
Cũng vì mới tham gia chính trường, Harold Wilson còn rất nhiều điều phải học. Diễn thuyết là một trong số đó.
Kinh nghiệm chưa đủ, ông cần thời gian chuẩn bị. Trong diễn thuyết, rút gọn câu chữ là việc khó nhất. Xét về chiến thuật, bài diễn văn của một chính khách chẳng qua gồm bốn bước.
Giai đoạn đầu tiên là nói cho hết bài.
Giai đoạn thứ hai là kéo một bài ngắn thành bài dài, chứng tỏ vốn hiểu biết đã đủ.
Giai đoạn thứ ba là rút một bài dài thành bài ngắn, cho thấy người nói đã nắm được trọng tâm.
Đến giai đoạn thứ tư, muốn nói dài thì nói dài, muốn nói ngắn thì nói ngắn, hoàn toàn làm chủ hội trường. Khi ấy, người diễn thuyết đã hiểu rõ quy luật, biết nhằm đúng đối tượng mà lựa lời, khiến hiệu quả đạt mức cao nhất.
Harold Wilson mới hai mươi chín tuổi. Alan Wilson, trên danh nghĩa cũng đã ngoài hai mươi. Cả hai cùng chuẩn bị cho chuyến đi của Thư ký Quốc hội đến khu vực chiếm đóng của Anh, chỉ có điều mỗi người chuẩn bị ở một nơi khác nhau.
Công bằng mà nói, Alan Wilson không có kinh nghiệm về chuyện này. Hắn cũng biết Harold Wilson thật ra chẳng hơn gì mình. Cặp đôi Wilson đều đang ở giai đoạn tập sự, vừa bước chân lên đường.
Từ ngày hôm sau, hai người bắt đầu chuyến đi qua khu vực chiếm đóng của Anh. Nói đơn giản, đó là hành trình đi từ đống đổ nát này sang đống đổ nát khác.
Khi còn ở trong nước, Harold Wilson chỉ nghe người ta kể về cảnh thê thảm tại khu vực chiếm đóng. Theo ông tưởng tượng, nơi ấy chắc cũng chỉ giống London sau những trận ném bom của quân Đức.
Nhưng tận mắt nhìn thấy rồi, ông mới hiểu hai cảnh ấy hoàn toàn không thể đặt cạnh nhau. Chiến tranh đã kết thúc ba tháng, vậy mà phóng mắt nhìn đâu cũng là đổ nát. Thỉnh thoảng, người ta vẫn đào được hài cốt từ trong những đống gạch vụn.
Dẫu vậy, nơi đây vẫn có điều khiến người ta ấm lòng. Chẳng hạn, bản báo cáo của Ủy ban Thương mại khu vực chiếm đóng có nhắc đến tinh thần hăng hái của phụ nữ Đức trong công cuộc tái thiết. Điều ấy hoàn toàn không phải lời nói dối.
Sau khi khẩu phần lương thực được gắn với ngày công lao động, mức độ cần cù của người Đức khiến ai nấy kinh ngạc. Giờ đây, Harold Wilson đã tận mắt chứng thực điều đó.
Từ Hannover đến Hamburg, từ Cologne đến Essen, Harold Wilson bước vào trạng thái của một chính khách. Sức lực bùng lên từ người ông khiến Alan Wilson sửng sốt. Có lúc hắn tưởng mình đang theo chân Harold Wilson đi vận động tranh cử.
Có ngày, họ chạy qua hai thành phố, chuyện ấy vốn chẳng cần thiết. Harold Wilson còn siêng năng hơn cả Alan Wilson trong những ngày bôn ba khắp vùng Ruhr trước đây. Từ khoảnh khắc ấy, Alan Wilson đã có nhận thức mới về việc một chính khách có thể làm đến mức nào để giành lấy sự ủng hộ.
Cuối tháng tám, Alan Wilson và Harold Wilson đến chặng cuối theo kế hoạch, thành phố Bonn.
Bonn cuối cùng cũng đã có đôi nét của một thành phố. Ít nhất, so với những đô thị bị tàn phá nặng nề khác trong vùng Ruhr, nơi này vẫn còn tạm coi được.
Isabella Pokina, người phụ trách Sở Lao động Phụ nữ thành phố Bonn, dẫn những phụ nữ do cơ quan tổ chức đến chào đón Harold Wilson. Cảnh đứng thành hàng nghênh đón ấy khiến Alan Wilson hơi cau mày. Những màn tương tự dường như thường xuất hiện ở các quốc gia có quan hệ gần gũi với Liên Xô.
Nhưng nghĩ đến thời kỳ Đế chế thứ ba, những tổ chức kiểu này hẳn cũng thường xuyên đứng ra nghênh đón người khác. Vậy nên chuyện ấy chẳng có gì đáng ngạc nhiên.
Nếu Harold Wilson là người Đức, biết đâu ông còn được phong danh hiệu bạn của phụ nữ. Dĩ nhiên, hiện giờ tình hình cũng chẳng khác bao nhiêu.
Được đón tiếp nồng nhiệt, Harold Wilson dường như có phần bối rối vì quá bất ngờ. Bài diễn văn ông dày công chuẩn bị cuối cùng cũng có dịp dùng đến. Những thành phố khác bị tàn phá quá nặng, phụ nữ địa phương còn chẳng có thời gian nghe một người Anh nói dai.
Bonn thì khác. Thành phố này về cơ bản đã khôi phục được những điều kiện tối thiểu để sinh hoạt. Vừa hay có thể lấy nơi đây làm hình mẫu, chứng minh những nỗ lực của Đế quốc Anh trong công cuộc tái thiết khu vực chiếm đóng.
- Bonn là quê hương của Beethoven…
Đứng trước người dân Bonn đang nhiệt liệt chào đón mình, Harold Wilson bắt đầu bài diễn văn đã chuẩn bị từ lâu nhưng chưa từng có dịp sử dụng.
Alan Wilson thì nhìn chằm chằm Isabella Pokina, để mặc những lời diễn thuyết của Harold Wilson lọt tai này rồi trôi sang tai kia.
Mái tóc đã cắt ngắn, khí chất cũng đổi khác.
Nàng rất giống người vợ của tay đấm Liên Xô trong bộ phim Rocky, nhân vật do Brigitte Nielsen thủ vai. Mái tóc ngắn làm nổi bật vẻ tháo vát, đồng thời phảng phất khí chất của một nữ cường nhân.