Về vấn đề Ấn Độ thuộc Anh, thực ra chỉ có hai thái độ: hoặc quyết giữ bằng được, hoặc tạm thời thu hẹp phạm vi, chờ ngày trở lại. Năm 1945, trong đầu các chính khách Anh vẫn chưa có ý nghĩ rút hẳn về quần đảo Anh, sống ngày nào hay ngày ấy.
Dù là đảng Bảo thủ hay đảng Lao động, ai nấy đều cho rằng khó khăn trước mắt chỉ là tạm thời. Nếu Ấn Độ thuộc Anh sau khi độc lập phát triển không thuận lợi, đó sẽ là cơ hội để Đế quốc Anh trở lại. Nhưng Alan Wilson biết, ý nghĩ ấy quá đỗi viển vông.
Bao chuyện trong lịch sử đã chứng minh, đất đai một khi mất đi thì gần như mất vĩnh viễn. Cơ hội trở lại mong manh vô cùng. Những lời đồn đoán của nhiều viện nghiên cứu rằng Ấn Độ độc lập rồi sẽ chia thành bảy tám nước nhỏ, sau đó van xin Anh quay lại, rốt cuộc cũng chẳng thành sự thật.
Sau khi bàn bạc một hồi với Edward Bridges, Alan Wilson chẳng mấy chốc đã được Thủ tướng Attlee triệu kiến. Dĩ nhiên, Attlee không đời nào kể cho một viên chức quèn nghe chuyện ông ta đã giải quyết thế nào với Stalin và Iran.
Đúng như Thư ký Nội các dự liệu, trong Hội nghị Potsdam có một nhà ngoại giao từng làm việc ở Ấn Độ thuộc Anh. Thủ tướng muốn hỏi hắn về tình hình cụ thể tại thuộc địa này của Đế quốc Anh.
Độc lập cho Ấn Độ thuộc Anh vốn chẳng phải chuyện mới mẻ. London đã đau đầu vì vấn đề này suốt nhiều năm.
Sau khi Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc, Anh từng vạch ra kế hoạch trao độc lập cho một “Liên bang Ấn Độ”, gồm ba thành phần: Hindustan, nơi người theo đạo Hindu chiếm đa số; Pakistan, nơi người theo đạo Hồi đông hơn; và các vương quốc phiên thuộc bản địa được giữ lại. Nhưng các bên không sao tìm được tiếng nói chung.
Chiến tranh thế giới thứ hai còn chưa kết thúc, Cripps, quan coi ấn tín kiêm thủ lĩnh phe đa số ở Hạ viện, đã sang Ấn Độ và hứa sẽ trao cho xứ này quy chế tự trị trong Khối Thịnh vượng chung sau chiến tranh. Đến nơi, ông ta đưa ra đề án của Anh về Ấn Độ, tức “Đề án Cripps”.
Sau khi tham khảo ý kiến các nhân vật cấp cao ở Ấn Độ, Anh quyết định công bố kế hoạch thành lập chính phủ tự trị cho Ấn Độ trong thời gian sớm nhất. Theo đó, một Liên bang Ấn Độ mới sẽ được lập nên và trở thành một nước tự trị trong Khối Thịnh vượng chung, có địa vị ngang hàng với chính quốc Anh và các nước tự trị khác. Về đối nội lẫn đối ngoại, nước này đều không lệ thuộc vào bất kỳ quốc gia nào.
Thế nhưng đề án lại cho phép các tiểu quốc phiên thuộc ở Ấn Độ thuộc Anh đứng ngoài liên bang mới. Như vậy, ngay trên vùng đất Ấn Độ cũ có thể hình thành hai, thậm chí nhiều thực thể chính trị. Cánh cửa chia cắt Ấn Độ cũng vì thế mà mở toang.
Theo Alan Wilson, Đề án Cripps thật ra khá ổn. Ranh giới không phân định theo tôn giáo, mà dựa vào các tỉnh trực thuộc chính quyền Anh và những tiểu quốc phiên thuộc. Cách ấy có lợi cho việc chia nhỏ Ấn Độ thuộc Anh.
Nhưng kế hoạch cũng có mặt bất lợi. Trong một thể chế thống nhất, Liên đoàn Hồi giáo do Jinnah lãnh đạo dù thế nào cũng không thể đấu lại Quốc Đại hội của Nehru. Jinnah nhìn thấy người Hồi giáo ở toàn vùng Nam Á yếu thế về số lượng, thà nội chiến còn hơn sống chung một nước với người theo đạo Hindu.
Khi Thủ tướng Attlee hỏi đến, Alan Wilson liền nói thẳng mối quan hệ căng thẳng giữa Liên đoàn Hồi giáo và Quốc Đại hội. Jinnah với Nehru vốn chẳng thể ngồi chung một mâm.
Edward Bridges, Thư ký Nội các đã chuẩn bị từ trước, kín đáo lên tiếng:
- Thật ra, thưa Thủ tướng, ngài muốn từ bỏ Ấn Độ chẳng qua vì tiền đổ vào đó nhiều hơn khoản thu về. Rút bớt chi tiêu sẽ giúp chính quốc sớm khôi phục phồn vinh.
- Dĩ nhiên rồi, Edward. Dân trong nước không thể bụng đói, thắt lưng buộc bụng chỉ để giữ thể diện cho Đế quốc Anh. Attlee thở dài. Nếu còn lựa chọn, ông ta cũng chẳng muốn để Ấn Độ độc lập. Nhưng ông ta lực bất tòng tâm. Điều quân đội sắp rút khỏi châu Âu sang Ấn Độ để đàn áp thì lấy tiền đâu ra?
- Thưa Thủ tướng, nhìn rộng hơn, vấn đề thuộc địa giành độc lập đâu chỉ riêng Đế quốc Anh phải đối mặt. Nhiều nước châu Âu cũng đang gặp cảnh tương tự. Hay là mời các quý ông ngồi lại với nhau, gạt bỏ mọi tư lợi mà bàn bạc cho thấu đáo.
Nói đến đây, Edward Bridges liếc Alan Wilson một cái.
Alan hiểu ý, nói mình cần tìm một số tài liệu rồi rời khỏi phòng Thủ tướng. Chuyện Bridges sắp bàn tiếp chính là vấn đề ông ta đã nhắc đến trước đó: ngoài Anh, còn có Pháp, Hà Lan, Bồ Đào Nha, Bỉ, thậm chí cả Tây Ban Nha. Ông ta muốn thăm dò thái độ của những nước này.
Một bóng ma đang lởn vởn trên bầu trời châu Âu, bóng ma của chủ nghĩa thực dân. Đế quốc Anh, Đệ tứ Cộng hòa Pháp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Hà Lan, Bỉ đều liên kết với nhau. Thủ tướng và nhà độc tài, tổng thống và nữ hoàng, đảng Lao động Anh cùng các tướng lĩnh Pháp, tất cả đều đứng chung một chiến tuyến.
Còn về cách nhanh chóng khôi phục nước Anh, Edward Bridges đã trình bày ý tưởng của Alan Wilson. Ông ta không quên nói thêm:
- Thật ra, xét theo một ý nghĩa nào đó, cách làm này giống với người Liên Xô hơn. Nhưng cá nhân mình không hề có thành kiến với Liên Xô. Biết học hỏi điều hay của các nước khác vốn là truyền thống tốt đẹp của Đế quốc Anh.
Churchill cũng có mặt tại cung điện Cecilienhof dưới danh nghĩa cố vấn Anh. Chẳng hiểu sao, ông ta bỗng hắt hơi một cái.
- Winston, ông bị sao vậy?
Tổng thống Mỹ Truman bật cười, vui vẻ trêu Churchill vì dáng vẻ buồn cười vừa rồi.
Một trợ lý ngoại trưởng bước nhanh đến bên Truman, đưa cho ông ta một bức điện. Nội dung rất ngắn gọn:
- Đứa bé đã chào đời bình an, tiếng khóc vang xa…
Bốn ngày trước, lúc năm giờ hai mươi bốn phút sáng ngày mười sáu tháng Bảy, Mỹ đã tiến hành vụ thử hạt nhân đầu tiên trong lịch sử loài người. Khoảng một nghìn nhà khoa học, quan chức chính phủ cùng những người khác được mời đến chứng kiến.
Trên đỉnh ngọn tháp sắt cao ba mươi mét là thành quả của Dự án Manhattan. Quả bom dùng plutonium làm chất nổ, nặng sáu phẩy một ki-lô-gam, có sức công phá tương đương hai vạn hai nghìn tấn thuốc nổ TNT. Vụ nổ hạt nhân tạo ra nhiệt độ hơn mười triệu độ và áp suất hàng chục tỷ khí quyển, nung chảy ngọn tháp thành khí, đồng thời khoét sâu một hố lớn xuống mặt đất.
Đám khói bụi cuộn lên như mây vút trời, cảnh tượng kinh hoàng. Trong bán kính bốn trăm mét, cát đá tan chảy thành một lớp thủy tinh màu vàng xanh. Trong bán kính một nghìn sáu trăm mét, mọi loài vật đều chết sạch. Quả bom nguyên tử này mạnh gần gấp hai mươi lần mức các nhà khoa học dự tính ban đầu. Một quả cầu lửa khổng lồ bốc lên cao tám nghìn mét, sáng hơn cả một nghìn mặt trời.
- Winston, hôm qua tôi nằm mơ thấy mình thống trị cả thế giới.
Là tổng thống, Truman dĩ nhiên hiểu bức điện kia có ý nghĩa gì. Ông ta không nén nổi niềm vui chiến thắng, lập tức đem chia sẻ với Churchill.
Niềm hân hoan sau vụ thử hạt nhân khiến Truman lâng lâng, trong lòng dâng lên hào khí ngút trời. Nhưng những chủ đề chính của Hội nghị Potsdam đã được bàn xong, nghĩ đến đó, ông ta cũng thấy hụt hẫng.
- Chúng ta nên để các nhà lãnh đạo Liên Xô hiểu rằng thế giới đã đổi khác rồi.
Churchill lập tức đề nghị Truman báo tin này cho Stalin.