Muốn Liên Xô khôi phục nguyên trạng ở Áo, trong tình thế hiện giờ, đương nhiên có thể hiểu là yêu cầu Liên Xô nhượng bộ. Với Iran, lập trường của Anh là giữ nguyên hiện trạng; còn vấn đề Thổ Nhĩ Kỳ thì dùng để đem ra trao đổi. Một thắng, một hòa, một thua, đó là mục tiêu nước Anh cần đạt được lúc này.
Cũng như lần trước, vừa đàm phán vừa ngấm ngầm dàn xếp. Lần này, Alan Wilson và Furtseva đổi địa điểm, đến khu chiếm đóng phía tây của đại Berlin. Hai người thong thả đi trên những con phố do ba nước kiểm soát. Trong mắt người qua đường, họ trông chẳng khác nào một đôi tình nhân đang dạo bước.
Nhưng thật ra, Alan Wilson đại diện cho nước Anh, còn Furtseva đại diện cho Liên Xô. Hai người vừa mới tạm gác thù địch, ngoài ra chẳng có ý nghĩ nào khác. Alan còn cho rằng quanh họ chắc chắn có mật vụ Liên Xô theo dõi. Còn vì sao không có mật vụ Anh ư? Câu hỏi hay đấy. Bởi Alan là người Anh, hắn không thể nói xấu nước mình.
Hắn tìm được một nhà hàng mới mở chưa lâu, nhưng hầu như chẳng có khách địa phương. Mang vẻ đắc ý của một kẻ tiểu tư sản, Alan mời Furtseva dùng bữa trưa.
- Thưa bà Furtseva, bà nghĩ tôi sẽ giở trò gì với thành viên phái đoàn Liên Xô sao? Thấy nàng có vẻ ngần ngại, Alan lên tiếng. Mọi cử động của bà và tôi đều có người theo dõi, dù tôi chẳng có tài cán gì để biết họ nấp ở đâu.
- Thế sao anh còn đưa tôi sang khu chiếm đóng phía tây? Furtseva lầm bầm, vẻ mặt không vui.
Trở về, nàng chắc chắn sẽ bị chất vấn một phen.
Alan hiểu rõ điều đó. Liên Xô kiểm soát người của mình rất nghiêm ngặt. Phương Tây nghi ngờ các nước theo chế độ Liên Xô, rốt cuộc cũng vì đó là một xã hội mới, người dân suy nghĩ hoàn toàn khác trước.
Còn bảo rằng chế độ của mình tốt hơn, muốn giúp đối phương trở nên tốt đẹp hơn thì thôi đi. Rõ ràng chỉ là lời dối trá.
Nếu Liên Xô thật sự yếu kém, phương Tây đã chẳng nhọc công kiếm chuyện với họ. Mỹ có bao giờ gây khó dễ cho châu Phi đâu? Toàn khen nơi ấy còn giữ được vẻ nguyên sơ.
Là một công chức Anh giàu nứt đố đổ vách, Alan chẳng bận tâm đến thiệt hơn của bản thân. Chỉ cần đạt được mục đích quốc gia, hắn sẵn lòng tự móc tiền túi, hy sinh chút lợi ích riêng.
- Mấy ngày nay, các đồng chí Liên Xô hẳn rất vui khi thấy tân Thủ tướng và Ngoại trưởng chúng tôi đến Potsdam. Ông thấy thế nào? Alan cầm dao nĩa, hỏi bằng giọng nhã nhặn.
Lễ nghi này không phải do Alan sinh ra trong gia đình quyền quý mà có. Hắn học được khi đến Ấn Độ thuộc Anh. Công chức ở đó dường như tìm thấy cảm giác mình là quý tộc của Đế quốc Anh khi đứng trước người Ấn. Những phép tắc rườm rà đôi khi còn nhiều hơn cả giới quý tộc ở chính quốc.
Alan gọi người Liên Xô là “đồng chí” không phải lỡ lời. Hắn cố ý dùng từ ấy để chỉ ra suy nghĩ trong lòng họ.
- Khi còn ở phe đối lập, Công đảng có thể chẳng bận tâm nếu bị xem là thân Liên Xô. Nhưng khi đã cầm quyền, cách cân nhắc mọi việc sẽ khác. Mong phía Liên Xô đừng đoán sai điều đó. Dù là ngài Churchill hay Thủ tướng Attlee, họ đều phục vụ Đế quốc Anh.
Alan chỉ nói vài câu, xem như mở đầu.
Hắn rót rượu cho Furtseva, rồi chủ động nâng cốc với cô gái Nga.
- Chúc mừng Hồng quân Liên Xô tiến triển thuận lợi ở Viễn Đông. Ta hãy uống mừng cho chiến tranh sớm kết thúc. Có lẽ khi chiến tranh đã chấm dứt, chúng ta sẽ chẳng còn dịp nâng cốc với nhau nữa.
Trong thời chiến, các nước còn phải đối phó với những mối đe dọa khác nên có thể nhẫn nhịn những bất hòa giữa mình. Một khi chiến tranh kết thúc, vòng đối đầu mới sẽ lập tức bắt đầu, chỉ còn chưa biết khi nào mới chính thức bùng lên.
Trước cả bài diễn văn Bức màn sắt, Mỹ và Liên Xô đã chẳng ưa gì nhau, chỉ là chưa công khai mà thôi.
Xét từ lợi ích riêng, Alan mong Liên Xô thuận lợi chiếm được Hokkaido. Như vậy, Mỹ và Liên Xô sẽ có thêm một điểm tranh chấp, giúp giảm sức ép ở châu Âu.
Đây có lẽ là một trong những lần hiếm hoi Alan và Furtseva nâng cốc với tư cách đồng minh. Cụng ly xong, Alan nêu ra ba vấn đề của tân Thủ tướng: Liên Xô phải rút khỏi toàn bộ lãnh thổ Áo; trước khi hết năm, quân đội Anh, Mỹ và Pháp sẽ tiến vào Áo; Anh và Liên Xô phải lập tức cắt giảm quân đồn trú ở Iran.
Vấn đề thứ ba là eo biển Dardanelles. Trong đó, Anh quan tâm nhất đến Iran. Suốt Thế chiến thứ hai, Liên Xô và Anh đã đưa quân vào miền bắc và miền nam Iran theo hiệp định, đúng vào những vùng vốn thuộc phạm vi ảnh hưởng truyền thống của mỗi bên.
Ngay trong chiến tranh, Liên Xô đã tiến hành thăm dò dầu mỏ ở vùng đông bắc Iran. Các mỏ dầu ấy nối liền với Azerbaijan của Liên Xô ở phía tây bắc Iran, còn phía đông bắc thì giáp Turkmenistan của Liên Xô. Nhưng muốn khai thác, họ phải đạt được thỏa thuận với chính quyền Iran.
- Theo hiệp định trước đây, hai nước chúng ta phải rút khỏi Iran trước khi hết năm. Đã đến lúc bàn chuyện rút quân rồi. Alan chủ động nêu điều kiện của Anh.
- Nếu chúng tôi không muốn thì sao? Furtseva nhấp một ngụm rượu. Gương mặt trắng trẻo của nàng hơi ửng hồng, nhưng đầu óc vẫn tỉnh táo.
- Thủ tướng Attlee sẽ bắt đầu nghi ngờ ý đồ của Liên Xô. Alan nói đầy ẩn ý. Không cần xin chỉ thị, tôi cũng đoán được chuyện tiếp theo sẽ ra sao. Đế quốc Anh sẽ cùng vương triều Pahlavi mời quân Mỹ tiến vào Iran, hợp sức gây sức ép lên Liên Xô. Kết cục có thể có ba khả năng. Thứ nhất, cả ba nước cùng rút đi, Iran trở thành nước trung lập. Thứ hai, Anh, Mỹ và Liên Xô giao tranh ngay tại Iran. Thứ ba, ba bên giằng co một thời gian, hao tổn sức lực của nhau, cuối cùng vẫn cùng rút quân. Dù kết cục nào xảy ra, người hưởng lợi cuối cùng cũng là Mỹ.
- Xem ra các ông rất sẵn lòng đem lợi ích của mình dâng cho người Mỹ. Furtseva khúc khích cười. Nước Anh từ bao giờ đã rộng rãi đến thế?
- Máu mủ còn hơn người ngoài. Xét theo lý trí, chúng tôi đương nhiên không muốn để Mỹ hưởng lợi. Nhưng nếu buộc phải chọn giữa Mỹ và Liên Xô, nhắm mắt cũng phải chọn Mỹ. Alan lạnh lùng nói, giọng đầy vẻ căm tức. Nếu giữ nguyên hiện trạng, Anh và Liên Xô vẫn còn lợi ích ở đó. Còn nếu xảy ra những chuyện tôi vừa nói, cả Liên Xô lẫn Anh đều chẳng được gì.
- Rút quân tay trắng ư? Ngài Alan chắc đang nói đùa. Vậy lấy gì bù đắp cho chúng tôi? Furtseva im lặng giây lát rồi lập tức phản công. Chính Anh chủ động tìm đến chúng tôi, ắt phải có điều kiện trao đổi.
Alan mấp máy môi, rất muốn nói rằng chẳng có gì cả. Nhưng cuối cùng, hắn vẫn lên tiếng:
- Về quyền đi lại qua eo biển Dardanelles. Nếu Liên Xô công khai cam kết tuân thủ hiệp định trước đó và rút quân khỏi Iran, Đế quốc Anh sẵn lòng giúp Liên Xô giành được quyền đi lại qua eo biển Dardanelles.