Dầu mỏ Trung Đông có ý nghĩa sống còn với Đế quốc Anh. Thủ tướng Attlee quan tâm đến nơi này cũng là lẽ đương nhiên. Nếu Liên Xô có thể cam kết bảo đảm an ninh cho Iran, thì với Đế quốc Anh lúc này, đó hẳn là chuyện có lợi.
Một khi Liên Xô chịu yên ổn, nước Anh sẽ chẳng còn lý do gì phải cầu viện Mỹ, rồi từng bước nhường hết lợi ích ở Trung Đông cho người ta. Alan Wilson hoàn toàn hiểu được điều đó. Còn chuyện Thổ Nhĩ Kỳ, xét mối thù truyền kiếp giữa nước này với Liên Xô, quan hệ đôi bên vốn chẳng thể tốt đẹp.
Cách hành xử của Liên Xô cũng phần nào chứng minh điều ấy. Dù có giành được một căn cứ quân sự ở Thổ Nhĩ Kỳ, họ cũng không thể khiến nước này ngả hẳn về phía mình. Nói cho cùng, chỉ một căn cứ thì chẳng thấm vào đâu.
Nhiều người đã phóng đại tác dụng của một căn cứ quân sự riêng lẻ. Sau này, Erdogan vẫn khiến Mỹ tức điên lên, dù trong lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ có căn cứ quân sự của Mỹ. Điều đó cho thấy ảnh hưởng của một căn cứ đơn độc có hạn đến mức nào.
Còn Nhật Bản và Đức lại là chuyện khác. Nhật Bản bị Mỹ siết chặt trong tay. Xét đến cùng, trên đảo Honshu, nơi Tokyo là trung tâm, có rất nhiều căn cứ quân sự Mỹ. Vấn đề không nằm ở Okinawa. Nếu Mỹ chỉ có căn cứ quân sự tại Okinawa, sợi dây xích trói người Nhật hẳn đã bị họ giật đứt từ lâu.
Trường hợp nước Đức cũng đủ chứng minh điều đó. Tây Đức được lập nên từ các khu chiếm đóng của Anh, Mỹ và Pháp. Nhiều nước NATO đóng quân trên đất Đức. Trong tình cảnh ấy, Đức không sao giành được độc lập thật sự.
Hiệp định Plaza thực ra nhắm vào hai nước, một là Nhật Bản, hai là Đức. Theo lẽ thường, Đức đáng ra cũng phải suy sụp như Nhật, chẳng thể ngóc đầu lên được nữa. Nhưng sự sụp đổ của Liên Xô đã cứu Đức.
Liên Xô tan rã, để lại thị trường Đông Âu; nước Đức nhờ đó cũng có cơ hội giành lại quyền tự chủ. Quân Liên Xô rút khỏi Đông Đức, khiến cả vùng đất này không còn bóng dáng quân đội nước ngoài. Đức chớp lấy thời cơ, mặc cho kinh tế Đông Đức còn yếu kém, vẫn dời thủ đô về Berlin. Từ đó, trung tâm quyền lực của nước Đức nằm xa vòng kìm kẹp của quân đội nước ngoài đóng ở miền Tây.
Kể từ ấy, Đức và Nhật Bản rẽ sang hai con đường hoàn toàn khác nhau. Đức vươn lên thành trung tâm của Liên minh châu Âu, còn Nhật Bản vẫn là con rối trong tay Mỹ. Nhìn bản đồ bố trí quân đội nước ngoài ở Đức là thấy ngay: lãnh thổ Đông Đức trước kia không có căn cứ quân sự nước ngoài nào.
Khi Liên Xô lâm nguy, Anh và Pháp đã nhận ra Đức có thể giành lại quyền tự chủ. Hai nước gần như mang tiền đến tận cửa, khẩn khoản cầu xin Liên Xô. Kinh tế gặp khó chẳng sao, Anh Pháp sẵn lòng bỏ tiền giúp Liên Xô vượt qua khốn khó. Rốt cuộc, họ vẫn không ngăn nổi Gorbachev tự đẩy mình vào đường cùng.
Mấy chục năm sau, Anh Pháp muốn cứu Liên Xô cũng vì nỗi lo giống như ngay sau Thế chiến thứ hai, khi họ tìm cách kiềm chế Mỹ. Liên Xô dĩ nhiên là kẻ thù, nhưng Mỹ tuyệt nhiên chẳng phải bạn tốt. Một khi kẻ thù biến mất, cái gọi là đồng minh thân thiết chỉ chực leo lên đầu mình mà đổ bẩn xuống.
Sau khi Liên Xô sụp đổ, vị thế của Anh Pháp trong mắt Mỹ chẳng những không tăng mà còn tụt xuống. Chẳng bao lâu, Anh đã hứng chịu đòn tấn công tài chính từ Mỹ; còn Pháp bị xếp làm đối thủ cạnh tranh thứ hai sau Liên Xô.
Mỹ sắp sửa giở trò với Pháp. Những năm quanh thời điểm chuyển giao thế kỷ, người Pháp quả thật đã sống những ngày chẳng dễ dàng gì.
Trước mắt, Thủ tướng Attlee và Ngoại trưởng Ernest Bevin cho rằng cựu Thủ tướng Churchill cùng cựu Ngoại trưởng Robert Eden đã không làm tròn trách nhiệm. Trái lại, họ còn đem Đông Âu bán đi mà chẳng đổi được lợi lộc gì.
Trong căn phòng, cuộc bàn bạc vẫn tiếp diễn. Họ bàn cách giành lại Áo, rồi làm thế nào gây sức ép lên Liên Xô. Cả hai đều tin rằng Mỹ cũng sẽ bất bình trước những việc Liên Xô đang làm.
Nhưng chưa chắc đã vậy. Tại Potsdam, Alan Wilson đã nhận ra năng lực của Truman chỉ ở mức thường thường. Sở dĩ ông ta tỏ ra chủ động hơn Churchill, hoàn toàn là nhờ sức mạnh quốc gia của Mỹ chống lưng.
Nếu Truman làm thủ tướng nước Anh lúc này, có khi ông ta đã bị Stalin xoay như chong chóng, còn chẳng bằng Churchill. Churchill ít ra cũng có thể than rằng mình muốn giết giặc mà sức chẳng đủ, đành chịu bất lực.
Là người trực tiếp thực hiện những cuộc mặc cả sau cánh cửa đóng kín, Alan Wilson may mắn biết được kỳ vọng của tân Thủ tướng và tân Ngoại trưởng đối với Hội nghị Potsdam. Họ muốn tìm cách liên kết với Mỹ để giành lại Áo, đồng thời bảo đảm Iran không còn bị Liên Xô đe dọa. Khi cần thiết, họ có thể nhượng bộ về quyền qua lại eo biển Dardanelles.
Nói cho cùng, Thủ tướng Attlee vừa mới trách Đảng Bảo thủ bán đứng Đông Âu, giờ vẫn phải âm thầm mặc cả để bảo vệ lợi ích Đế quốc Anh. Chỉ có điều, điều họ đặt lên hàng đầu đã khác.
Alan Wilson dĩ nhiên phải tận tâm tận lực vì lợi ích của Đế quốc Anh. So với Thổ Nhĩ Kỳ, hắn cũng cho rằng Iran quan trọng hơn. Còn chuyện Áo, nếu không khôi phục nguyên trạng, e rằng Hội nghị Potsdam sẽ chẳng thể kết thúc.
Hai đời thủ tướng nhìn nhận vấn đề khác nhau cũng là chuyện bình thường. Ngay cả một người đôi khi còn tự mâu thuẫn với chính mình. Trước khi Đức tấn công Pháp, Churchill từng nghĩ rằng nếu Liên Xô và Đức đánh nhau mà Đức không chiếm được ưu thế, nước Anh nên giúp Đức.
Nhưng Đức đã tấn công Pháp trước. Churchill chỉ còn cách gạt lương tâm đế quốc sang một bên, vét máu vét sức viện trợ cho Liên Xô.
Tân thủ tướng đột ngột nhậm chức khiến Hội nghị Potsdam có một vài thay đổi. Ảnh hưởng của những thay đổi ấy sẽ dần lộ rõ trong những ngày tới.
Nói thật, Hội nghị Potsdam đã tiến triển nhanh hơn lịch sử rất nhiều. Chính những cuộc mặc cả trong bóng tối đã tạo nên khác biệt ấy.
Nhận nhiệm vụ mới, Alan Wilson theo thư ký Bộ Ngoại giao Alexander Cadogan rời khỏi phòng thủ tướng.
Cadogan hỏi:
- Cậu thấy tân thủ tướng khác ông Churchill ở điểm nào?
Alan im lặng một lát rồi đáp:
- Nếu ông Churchill làm thủ tướng, Anh còn có thể tham chiến chống Nhật, ít nhất trên lý thuyết là vậy. Còn dưới thời Thủ tướng Attlee, ngay cả lý thuyết cũng chẳng có. Chúng ta tuyệt đối sẽ không tham chiến. Tân thủ tướng rõ ràng coi trọng những vấn đề trước mắt hơn ông Churchill. Không biết sau này Ấn Độ thuộc Anh có xảy ra biến động gì không.
- Đó cũng là điều ngài Edward lo ngại. Thủ tướng Churchill có lẽ sẽ xử lý vấn đề Ấn Độ thuộc Anh theo cách chúng ta mong đợi hơn.
Có lẽ thôi! Alan Wilson thầm nghĩ. Hắn chỉ còn cách tiếp tục chuẩn bị gặp Furtseva.
Thật lòng mà nói, hắn chẳng muốn tiếp tục đem lợi ích ra đổi chác. Trước đó, hắn đã khuấy lên chuyện người tị nạn, khiến Liên Xô vốn bất lợi về địa thế lại càng thêm khó khăn. Còn Nam Tư thì gần như chắc chắn sẽ ngả theo Liên Xô, do có đông đảo lực lượng đối lập từ nước ngoài đứng sau. Hắn nghĩ như vậy là đủ rồi.
Nếu Liên Xô còn giành được quyền kiểm soát đường ra vào Biển Đen, sau này liệu họ có càng khó đối phó hơn không? Hắn chỉ còn biết cầu mong Liên Xô tham chiến chống Nhật thuận lợi, rồi giành được một hải cảng tốt ở Nhật Bản, để họ chuyển sự chú ý khỏi châu Âu. Nói cho cùng, hắn không ngờ chuyện người tị nạn lại bị thổi phồng đến mức này, cuối cùng còn để Liên Xô nắm được cớ gây sức ép.
Áo, Thổ Nhĩ Kỳ và Iran là những việc chính Alan Wilson phải âm thầm thu xếp lần này. Nhưng khác với trước, hắn không định để Furtseva dễ dàng chiếm lợi nữa. Dẫu là cô gái Nga xinh đẹp cũng không ngoại lệ.