Những sai khác nhỏ trong dòng chảy lịch sử vốn là chuyện bình thường. Cũng như trong lịch sử, phe chống Tito từng bị quét sạch, vậy mà giờ đây lại vẫn sống khỏe. Sai lệch hiện tại vẫn nằm trong phạm vi có thể chấp nhận.
Trước khi Alan Wilson trở lại Potsdam, vị thủ tướng Anh đại diện cho Đế quốc Anh tham dự hội nghị đã đổi người.
Churchill bị tân Thủ tướng Attlee thay thế. Sau đó, ông được bổ nhiệm làm cố vấn, nhờ vậy vẫn có quyền ở lại dự thính hội nghị Potsdam.
Cùng đến đây với tân Thủ tướng Attlee còn có Ngoại trưởng mới Ernest Bevin. Ông xuất thân từ giới lãnh đạo công đoàn, từng tổ chức và dẫn đầu cuộc tổng đình công toàn quốc năm 1926.
Cũng như nhiều đảng phái được công nhân ủng hộ trong thời đại ấy, Ernest Bevin từng chủ trương nước Anh phải ra tay trước, chống lại mối đe dọa từ Đức và Italy khi Hitler bắt đầu trỗi dậy.
Suốt một thời gian dài, những đảng phái gắn bó mật thiết với công nhân, theo cách phân loại của hậu thế, đều là những đảng chủ trương chiến tranh.
Chẳng hạn như Đảng Dân chủ Mỹ trước thời Kennedy, thuần túy là một đảng của người da trắng.
Đảng Lao động Australia là lực lượng đầu tiên thi hành chính sách Nước Australia da trắng. Các đảng xã hội ở châu Âu trong thời kỳ Chiến tranh thế giới thứ nhất cũng kiên quyết ủng hộ việc khai chiến.
Những đảng phái thân cận với công nhân thường là lực lượng quyết định việc một quốc gia có tham chiến hay không. Đặt trong một châu Âu về sau bị tư tưởng cánh tả da trắng phủ kín, chuyện ấy quả thật khó mà hình dung.
Sau khi tân Thủ tướng Attlee và Ngoại trưởng mới Ernest Bevin đến Potsdam, Truman bắt đầu thấy không vui. Trái lại, tâm trạng Stalin lại tốt lên trông thấy.
Bởi trong mắt nhiều người, cả tân Thủ tướng lẫn tân Ngoại trưởng đều là những kẻ thân Liên Xô rõ rành rành. Khi nước Anh tham gia can thiệp vào cuộc cách mạng Nga, Ernest Bevin từng xúi giục công nhân bến cảng London dẫn đầu hành động. Ông tuyên bố rằng nếu không dỡ số quân nhu chở sang Ba Lan khỏi con tàu mang tên “George Ngốc nghếch”, công nhân sẽ từ chối bốc hàng lên tàu, gây sức ép rất lớn lên chính phủ.
Hai nhân vật đứng đầu chính phủ Anh mới, một người số một, một người số hai, lại mang theo khuynh hướng thân Liên Xô rõ rệt như vậy đến Potsdam. Truman nghĩ gì, chỉ cần nhìn tình hình là hiểu. Đó chính là cục diện tại Cung Cecilienhof khi Alan Wilson trở lại Potsdam.
Việc đầu tiên hắn làm là báo cáo công việc với Thư ký Bộ Ngoại giao và Thư ký Nội các. Đối diện Edward Bridges, hắn hỏi:
- Thưa ngài Edward, công việc của tôi có cần giấu Thủ tướng không?
Edward Bridges trầm ngâm giây lát rồi chậm rãi lắc đầu.
- Không được. Đây không phải việc trong nước. Hội nghị quốc tế vẫn đang tiếp diễn, những giao dịch riêng giữa chúng ta với người Liên Xô không thể giấu tân Thủ tướng. Hội nghị chưa kết thúc, việc thu xếp trong bóng tối vẫn phải tiếp tục. Vào lúc này, chúng ta phải tỏ ra thành thật với Thủ tướng mới.
- Nhưng vị Thủ tướng tiền nhiệm vẫn còn ở đây.
Alan Wilson gãi đầu. Hắn vẫn chưa đoán được làm thế sẽ dẫn đến hậu quả gì.
Alexander Cadogan đứng bên cạnh lên tiếng:
- Công chức phải giữ thái độ thân thiện và trung lập trước việc các đảng phái thay nhau cầm quyền. Còn chuyện ông Churchill bàn giao công việc cho Thủ tướng mới, đó là việc riêng của họ.
- Tốt lắm!
Edward Bridges chỉ buông ra một câu, nhưng ý nghĩa trong đó đã quá rõ.
À… ông Churchill!
Alan Wilson lập tức hiểu ra. Đến lúc này mà còn chưa hiểu thì chỉ có thể là kẻ ngu. Hắn bèn hỏi tiếp:
- Không biết Thủ tướng và Ngoại trưởng mới có thái độ thế nào đối với hội nghị lần này?
- Nói thật thì họ ôn hòa với Liên Xô hơn ông Churchill rất nhiều. Ngoại trưởng của chúng ta có quan hệ khá tốt với Molotov, thành kiến giữa hai bên đã giảm đi đáng kể.
Edward Bridges đổi giọng, nói tiếp:
- Kỳ thực, chúng ta hoàn toàn không có xung đột với Liên Xô. Chỉ là một số chính trị gia cứ ôm mối thù địch chẳng hiểu từ đâu mà có đối với họ.
- Đúng vậy, không có xung đột gì cả.
Alexander Cadogan vội vàng phủi sạch quan hệ:
- Chúng ta chỉ thi hành chính sách của ông Churchill, chứ đâu có nghĩa là chúng ta đồng ý với chủ trương của ông ta.
Thì ra là các ông sao?
Alan Wilson nghĩ vậy, nhưng ngoài mặt vẫn tỏ vẻ muốn đứng cùng một phe với cấp trên.
- Thật ra, nếu Thủ tướng trực tiếp tham gia đàm phán thay vì để ông Churchill ở đây, biết đâu mọi việc đã được giải quyết xong rồi.
- Khả năng ấy rất lớn.
Alexander Cadogan lên tiếng tán thành, chẳng hề để tâm đến sự ngượng ngập khi bản thân vừa phản bác chính mình.
Alan Wilson chuẩn bị đi báo cáo chuyện giao dịch riêng với Liên Xô thì Alexander Cadogan bước theo ra ngoài, gọi hắn lại.
- Thưa Thứ trưởng thường trực, có chuyện gì vậy?
Alan Wilson ngơ ngác. Hắn lục lại cuộc trao đổi vừa rồi trong đầu, nhưng chẳng thấy mình nói sai điều gì.
Alexander Cadogan hạ giọng:
- Ngài Edward không tán thành một số nhận định của Thủ tướng. Cậu từng làm công chức ở Ấn Độ thuộc Anh. Nếu Thủ tướng và Ngoại trưởng hỏi về tình hình Ấn Độ thuộc Anh, cậu phải báo cho chúng tôi biết.
Thấy Alan Wilson vẫn chưa hiểu hết, ông ta nói nhỏ hơn nữa:
- Chuyện Liên Xô, suy cho cùng cũng chẳng liên quan đến chúng ta. Nhưng Ấn Độ thuộc Anh lại dính đến cuộc sống của một trăm nghìn công chức cùng gia đình họ. Cậu hiểu chứ?
- Tôi hiểu rồi!
Sắc mặt Alan Wilson nghiêm lại. Xem ra Thư ký Nội các và tân Thủ tướng đã nảy sinh bất đồng về vấn đề Ấn Độ thuộc Anh. Edward Bridges là Thư ký Nội các, cũng là người đứng đầu giới công chức. Trong mắt ông, chuyện Liên Xô còn lâu mới quan trọng bằng Ấn Độ thuộc Anh.
Người đứng đầu giới công chức quan tâm nhất đến quy mô và ngân sách. Một trăm nghìn công chức ở Ấn Độ thuộc Anh là một bộ phận quan trọng trong hệ thống công chức của Đế quốc Anh, quân số gần bằng một nửa công chức tại chính quốc. Nếu tân Thủ tướng không định tiếp tục đổ công sức vào Ấn Độ thuộc Anh nữa, vậy số công chức ấy sẽ ra sao?
Alan Wilson đã nhìn thấy vấn đề, nhưng vẫn chưa nghĩ ra cách giải quyết. Hắn chỉ có thể cầu mong mình là một kẻ nhỏ bé, để Thủ tướng và Ngoại trưởng đừng nhớ đến việc hỏi ý kiến một nhân vật chẳng đáng kể như hắn.
- Đúng là tác phong của Đảng Bảo thủ, việc gì cũng giấu giếm trong bóng tối.
Ernest Bevin, người vừa trở thành Ngoại trưởng, lạnh lùng nhận xét sau khi nghe Alan Wilson báo cáo:
- Bảo sao Molotov lại niềm nở đến vậy. Hắn đã dồn hết sự chú ý vào loại chuyện này, còn vấn đề thật sự thì chẳng giải quyết được gì. Còn chuyện Áo sẽ thuộc về ai? Liên Xô đã phong tỏa biên giới giữa Áo và Nam Tư, lại tuyên bố trong thời gian ngắn chưa thích hợp để thay đổi hiện trạng. Chúng ta phải làm sao?
- Thưa ngài Ngoại trưởng, chuyện này kỳ thực là vấn đề giữa Hoa Kỳ và người Liên Xô.
Alan Wilson vẫn giữ nguyên cách nói ban đầu. Người Nam Tư đã chạy sang khu vực do quân Mỹ chiếm đóng, chuyện ấy không liên quan đến Đế quốc Anh.
Lúc này hắn buộc phải lên tiếng, kẻo hai vị quan lớn mới đến không còn chuyện gì để bàn rồi chợt nhớ ra mà hỏi về tình hình Ấn Độ thuộc Anh.
Đúng lúc Alan Wilson đang bước đi trên băng mỏng, Alexander Cadogan, Thư ký Bộ Ngoại giao, đẩy cửa bước vào:
- Thưa ngài Ngoại trưởng, người Liên Xô vừa chính thức thông báo với chúng ta rằng họ sẽ tuyên chiến với Nhật Bản. Đó là tin đoàn đại biểu Liên Xô vừa chuyển đến. Liên Xô và Nhật Bản đã bước vào tình trạng chiến tranh.