Dương Huyền bước vào, vừa nhìn đã thấy bầu không khí khang khác.
- Ra mắt phó sứ.
Đám sĩ tử chắp tay hành lễ.
Trang Tần biết tính Lý Văn Mẫn vốn cay nghiệt, lúc này thừa dịp mách ngay:
- Vị tiên sinh này nói, nghiền ngẫm mấy bộ kinh điển ấy chẳng có ích gì.
Câu này mà lọt đến tai đám người đọc sách, e sẽ châm lên một trận bút chiến, người ta dìm Lý Văn Mẫn xuống bùn cũng nên.
Dương Huyền vừa mở miệng đã khiến cả đám sĩ tử ngơ ngác:
- Chuyện ấy nói cũng bằng thừa. Các ngươi đã tới rồi thì cứ cùng học trò ở đây trao đổi một phen.
Trang Tần sững sờ:
- Phó sứ...
Tiền Thích đến lúc này thì quả quyết, Trang Tần tới Bắc Cương là có ý đồ khác!
Dương Huyền làm như không hay biết gì:
- Sao? Muốn bàn luận học vấn một phen ư?
Trang Tần buột miệng:
- Không dám!
Nói xong, hắn mới nhận ra mình vừa tự bôi tro vào mặt.
Nhưng nhìn sắc mặt đám sĩ tử kia, rõ ràng ai cũng cho là phải.
Mấy bài thơ của Dương Huyền lan truyền bên ngoài rất rộng. Đám sĩ tử tự xét mình không có tài ấy, giờ nhảy ra cùng Dương Huyền bàn học vấn, chẳng phải tự rước nhục hay sao?
Dương Huyền gật đầu:
- Ta chỉ ghé xem qua. Các ngươi cứ thong thả mà xem.
Dạo này việc của hắn chất thành núi. Hắn vừa bước vào, ngoài cửa đã có tiểu lại tới bẩm báo.
- Phó sứ, giá lương hôm nay rớt ba đồng.
- Thu vào! Dương Huyền vừa đi ra ngoài vừa dặn: Bảo với ông Lưu, phủ Tiết độ sứ bỏ tiền ra, kéo giá lương lên. Được mùa thì phải được mùa cho trọn. Đằng này trúng mùa, đằng kia nông hộ lại chẳng kiếm được đồng nào, thế sao được?
Hắn mở miệng là định đoạt chuyện sướng khổ của bao nhiêu người ở Bắc Cương, vậy mà dáng vẻ vẫn ung dung thư thả, khiến đám sĩ tử không sao ngăn được lòng hướng về.
Bậc trượng phu, phải như thế!
Đàm Tiến đưa bọn họ vào phòng học.
- Đây là sĩ tử từ Trường An tới, hôm nay ghé châu học, cùng các trò trao đổi học vấn.
Tiền Thích nhận ra đám học trò này thân phận khác nhau. Có kẻ mặt thô đen sạm, nhìn là biết con nhà nghèo khó. Có kẻ da dẻ trắng trẻo, nhìn là biết từ nhỏ được nuông chiều...
Nhưng tất cả đều mặc áo xanh, chẳng thấy đeo đồ trang sức gì.
Bắc Cương lại cho dân thường vào châu học ư?
Đám sĩ tử sững sờ.
Trang Tần tìm một học trò nom có vẻ xuất thân bần hàn, quỳ ngồi đối diện.
- Trang Tần!
- Lâm Hòa.
Hai người chào nhau, ngồi xuống rồi, Trang Tần hỏi:
- Vừa rồi ta nghe giáo thụ giảng cái gì lực...
- Đó là học vấn phó sứ truyền dạy. Lâm Hòa đáp với vẻ hết mực cung kính.
- Xin hỏi học vấn ấy có ích gì?
- Biết được cội nguồn của trời đất.
- Cái này... Ngươi khoác lác quá rồi đấy... Trang Tần cười cười.
- Xem cái kia kìa! Lâm Hòa đứng dậy đi tới cạnh bục giảng. Ở đó có đặt một chiếc quạt gió làm bằng đất. Hắn kéo sợi dây, cánh quạt quay tít, ai nấy đều thấy gió mát phả tới.
- Đây chính là dùng học vấn phó sứ dạy mà làm ra. Còn làm được rất nhiều thứ nữa, ăn mặc ở đi lại...
- Đó chẳng phải học của thợ thuyền hay sao?
Trang Tần cười có phần vui vẻ.
Lâm Hòa quay về chỗ ngồi, mắt sáng rực:
- Nghiền ngẫm mấy bộ kinh điển để làm gì?
- Để biết cách làm người. Không học làm người thì trị thiên hạ thế nào? Phò tá quân vương thế nào?
Trang Tần nói: Năm xưa Vũ Đế từng phán, học thức của tiền nhân có thể giữ giang sơn Đại Đường vạn năm, sau đó bèn trọng kinh điển, trọng khoa cử.
- Được vạn năm chưa?
Trang Tần cứng họng.
Lâm Hòa bắt đầu phản công:
- Thế nào gọi là làm người? Lễ nghĩa liêm sỉ, phải nói rõ quy củ, giảng cho thấu.
Từ nhỏ, cha mẹ người thân đã dạy chúng ta cách làm người.
Đi học, thầy cũng dạy bằng lời nói lẫn việc làm, thế đã đủ chưa?
Còn cứ nghiền ngẫm cách làm người mãi, no cơm rửng mỡ thì được, nhưng đây là Bắc Cương.
Trang Tần cười lạnh:
- Thì đã sao?
Lâm Hòa chỉ ra ngoài:
- Ở Bắc Cương, phải sống được trước đã, rồi hẵng bàn chuyện học làm người cho sang.
Thiết kỵ Bắc Liêu cuồn cuộn kéo tới, ngươi ra mà giảng với chúng!
Cứ theo sách vở dạy, giảng hòa là quý, giảng cái họa của việc ham đánh đấm... ai thèm nghe ngươi!
Chẳng đợi Trang Tần mở miệng, Lâm Hòa bồi tiếp:
- Học làm người, học làm người, học thành lũ xu nịnh luồn cúi, học thành chỉ biết lo cho mình, học thành vứt non sông sau lưng, hạng người ấy, học để làm gì?
Mao Nam Sinh nói:
- Chẳng lẽ làm người thì không nên học?
Nay khoa cử đang thịnh, bao nhiêu người nhờ mấy bộ kinh điển ấy mà kiếm sống, ngươi dám mở miệng nói một câu không nên học, quay lưng lại đám người ấy sẽ thành kẻ thù của Bắc Cương!
- Nên học chứ!
Quả nhiên là ngoài mạnh trong yếu!
Trang Tần thầm cười khẩy.
Lâm Hòa ngồi thẳng lưng:
- Học thì học rồi, cần gì nghiền ngẫm?
- Học vấn của tiền hiền sâu rộng mênh mông, sao lại không thể nghiền ngẫm?
- Chất sách đầy nhà, quên ăn quên ngủ để nghiền ngẫm cách làm người, đó là nhà học vấn, phó sứ bảo đó là nhà triết học.
Còn những người khác nên làm gì? Nên học cách làm việc!
Lâm Hòa gõ lên mặt bàn:
- Kẻ đọc sách trong thiên hạ không chịu ngẫm chuyện làm việc, lại đi ngẫm chuyện làm người. Hạng ấy ra làm quan rồi, chúng làm việc ra sao?
Có người nói:
- Thì học dần!
- Lúc còn ngồi trong trường có cơ hội học lại không học, đợi đến khi ra làm quan rồi mới học. Lâm Hòa nổi giận: Ta phải hỏi một câu, bách tính trong thiên hạ có tội gì mà phải đem thân ra cho bầy dốt nát chẳng học hành gì ấy đem ra luyện tay!
Ơ!
Nghe ra... không cãi được!
Tiền Thích thấy lòng mình động đậy.
- Dốt nát! Mao Nam Sinh cười lạnh: Học vấn của tiền hiền sâu rộng mênh mông...
Lâm Hòa chỉ ra ngoài:
- Mấy thứ học vấn ấy có rèn được thần binh lợi khí, để con em Bắc Cương ta bớt đổ máu, chống được ngoại địch không?
- Không! Hắn chỉ xuống đất: Nhưng học vấn của phó sứ thì được!
- Mấy thứ học vấn ấy có giúp nông hộ tăng thu nhập, để quân dân Bắc Cương ta được no bụng không? Không!
- Nhưng học vấn của phó sứ thì được!
Lâm Hòa đứng dậy, nhìn đám sĩ tử, trong mắt lần đầu lộ vẻ khinh thường:
- Phó sứ từng nói, cõi đời này là một cánh rừng, một bầy dã thú kiếm ăn trong rừng.
Đó là cách nhìn của Dương Huyền, hắn vẫn luôn rót vào đầu học trò.
Hắn làm xong việc, lại quay về châu học, vừa định bước vào đã bị Lý Văn Mẫn chặn lại.
- Phó sứ.
- Ừm?
Chẳng lẽ lão Lý này lâng lâng rồi?
Lý Văn Mẫn mặt ngây ngất, chỉ vào trong:
- Phó sứ hãy nghe tiếng lòng của học trò Bắc Cương ta.
- ... Bệnh lớn nhất của Trung Nguyên ta là đặt chuyện làm người lên hàng đầu. Kể ra cũng chẳng sai, nhưng chết ở chỗ, một bầy chỉ biết làm người lại đang nắm cả Đại Đường này.
Chúng sẽ gạt bỏ mọi học vấn khác, thích đem đạo lý làm người ra xử lý hết thảy.
Nhưng lũ dã thú kia khát máu, lại tàn nhẫn. Ngươi đem đạo lý làm người giảng với dã thú, là ngu, hay là ác?
Dương Huyền hơi nheo mắt. Lời này là bản thêm bớt từ một đoạn hắn từng giảng cho học trò.
Biết thêm bớt, tức là trò này đã hiểu thấu.
- Trước khi học làm người, ngươi phải tay cầm ngang đao, có bản lĩnh khiến dị tộc không dám ức hiếp, bằng không, đó không phải học làm người, đó là... học làm thằng ngốc!
Câu ấy, lay động lòng người!
Câu ấy, chính là lòng dạ của học trò Bắc Cương.
Cõi đời này là một cánh rừng... Những điều từng học trong sử sách lướt qua trong óc, Tiền Thích chợt nhận ra, hóa ra đúng là như thế.
Dị tộc bao lần xâm phạm, bao lần giết chóc, bao lần khiến Trung Nguyên chết chóc chất chồng.
Những lúc ấy, đám nhà học vấn chuyên dạy người ta làm người ở đâu?
Hoặc uổng mạng vô ích, vợ con bị làm nhục. Hoặc bám theo quyền quý bỏ chạy, chạy mãi, chạy mãi! Bao nhiêu đại nghĩa học được vứt sạch sành sanh.
Tiền Thích buột miệng:
- Muốn học làm người, phải no bụng trước, phải giữ được nhà! Nếu không, chính là trèo cao, tự tìm đường chết!
Một vị giáo thụ đi tới:
- Phó sứ.
Dương Huyền hỏi:
- Có việc gì?
- Đến giờ thao luyện rồi.
Dương Huyền gật đầu, bước vào trong.
- Ra mắt phó sứ.
Đám sĩ tử mặt mày xám xịt, học trò châu học lại khí thế hăng hái.
Dương Huyền cười:
- Kho lẫm đầy thì biết lễ tiết, áo cơm đủ thì biết vinh nhục.
Làm người thì nên học, nhưng giặc mạnh kề bên mà triều đình lấy người vẫn lấy đạo lý làm người làm đầu, thế là đang gieo vào đầu thiên hạ điều gì?
Là đang bảo với thiên hạ, Đại Đường mất cũng chẳng sao, miễn chúng ta biết làm người.
Làm người với sống làm người, đằng nào trọng hơn?
Trang Tần nói:
- Dương phó sứ, đương kim là đời thịnh trị!
- Thịnh trị? Các ngươi một đường lên bắc, thấy bao nhiêu bách tính tha hương? Chúng áo quần rách nát, bụng đói meo, vì một bữa cơm mà cam lòng bán cả con cái. Đó là thịnh trị ư?
Dương Huyền cần đám người này về quảng cáo sống cho Bắc Cương và cho hắn, nhưng trước hết phải thu phục chúng.
Trang Tần, Cẩm Y Vệ đã báo về, kẻ này lai lịch phức tạp, có dây dưa với Kính Đài.
Hắn tới để bôi xấu Bắc Cương, Hách Liên Yến đề nghị giết quách đi, Dương Huyền bảo cứ giữ lại, vả mặt mới sướng!
- Nay Đại Đường ngoài có Bắc Liêu, Nam Chu làm địch.
- Phó sứ, Bắc Liêu chẳng phải vừa đại bại sao?
Dương Huyền lắc đầu:
- Các ngươi phải biết, chuyến ngự giá thân chinh của Hách Liên Phong, bên trong có bao nhiêu ràng buộc, đến nỗi hắn phải giữ đội quân tinh nhuệ nhất lại Ninh Hưng.
Nếu không, chân trước xuất chinh, chân sau đám thần tử ấy có thể bưng cả sào huyệt của hắn.
Nếu Hách Liên Xuân gỡ được mối mâu thuẫn trong nội bộ Bắc Liêu, Bắc Liêu sẽ nhanh chóng phình to.
Đến lúc ấy, cả Đại Đường sẽ nghe thấy tiếng gầm khát máu từ phương bắc!
- Hóa ra là thế!
Dương Huyền nói một hồi, đám sĩ tử mới biết, những điều mình nghe bấy lâu chỉ là lớp vỏ. Dưới lớp vỏ ấy ẩn biết bao dòng ngầm không ai hay.
- Bên trong, nay Đại Đường thôn tính đất đai khắp nơi, các vị trong triều lại coi như không thấy. Dân lưu tán các ngươi trông thấy sẽ ngày một đông. Khi rất nhiều bách tính bấp bênh giữa chết đói và làm phản, Đại Đường này nguy mất.
Dương Huyền không muốn nói quá sâu với chúng:
- Lúc như thế nên làm gì?
Lâm Hòa đứng dậy, mặt đỏ bừng:
- Bắc Cương ta cũng có dân lưu tán mất đất, phó sứ dẫn quân phá Nam Quy thành, khiến Bắc Liêu khiếp vía, sau đó sai dân lên phương bắc đồn điền, đồn điền. Đó gọi là đem mâu thuẫn trong nhà ra ngoài mà gỡ.
Trong nhà hết ruộng, ta ra ngoài mà tìm.
Gầm trời này rộng lắm! Không thiếu đất!
- Ra ngoài tìm lối gỡ? Tiền Thích nắm chặt hai tay, máu nóng cuộn trào.
Hắn nhìn đám sĩ tử kia, phần đông cũng vậy.
Người Đại Đường không thiếu máu nóng, chỉ là đám kẻ ăn trên ngồi trốc làm hỏng thói đời, đến nỗi ai cũng lấy đọc sách làm vinh, lấy tòng quân làm nhục.
Dương Huyền mỉm cười nhìn Lâm Hòa, ngoài cửa Hàn Kỷ khẽ bảo:
- Ghi tên trò này lại.
Khương Hạc Nhi gật đầu, tìm giáo thụ hỏi chuyện.
Bên trong, Dương Huyền nói:
- Châu học đúng lúc thao luyện, các ngươi cũng ra xem.
Buổi thao luyện sau đó cứ theo điều lệnh trong quân mà làm.
Tiền Thích xin đi đầu:
- Phó sứ, chúng tôi có thể theo thao luyện cùng không?
- Các ngươi? Dương Huyền cười: Cũng được.
Trước hết chạy vòng.
Mới bắt đầu chưa bao lâu, Tiền Thích đã thấy đuối.
Chạy được nửa chặng, đám sĩ tử phần đông rớt lại.
Nhìn sang học trò châu học, chúng vẫn chạy thong dong.
Tiếp đó là luyện đội hình, cùng tập đao thương.
Xong việc, học trò vội vã về lớp học tiếp.
Đám sĩ tử không một ai đứng nổi, mặc kệ giữ ý, ngồi bệt xuống đất thở như trâu. Nếu không phải giữ thể diện, chắc đã nằm lăn ra giả chết cả rồi.
- Này!
Tiền Thích gọi Lâm Hòa lại:
- Các ngươi không nghỉ ư?
Lâm Hòa đáp:
- Địch nào cho ngươi nghỉ!
Tiền Thích sững người:
- Các ngươi là học trò mà!
Lâm Hòa nói:
- Trước mặt dị tộc, ta là đấng nam nhi!
Tiền Thích đứng chết trân.
Có kẻ lẩm bẩm:
- Nhưng Dương phó sứ đâu nghe lệnh bệ hạ!
Lâm Hòa quay lại nhìn hắn:
- Lệnh bệ hạ? Lần trước bệ hạ sai Trương Sở Mậu tới Bắc Cương, muốn hắn nắm Bắc Cương.
Kẻ ấy dẫn đại quân đánh ra, gặp tiền phong quân địch mà tan vỡ trong một trận.
Xin hỏi, nếu nghe lệnh bệ hạ, hôm nay Bắc Cương thuộc về ai?
Bệ hạ một lòng muốn rửa sạch Bắc Cương, ai mà không biết?
Ngươi cứ ra hỏi bách tính Bắc Cương, ai chẳng biết năm xưa Bùi Cửu chết oan?
Vậy mà bệ hạ vẫn một lòng muốn rửa sạch Bắc Cương.
Dương phó sứ dốc hết tâm sức giữ yên Bắc Cương, vậy mà trong mắt Trường An, chẳng gì sánh được với chữ rửa!
Nếu cứ theo lệnh bệ hạ, Dương phó sứ phải rời Bắc Cương.
Vậy ta hỏi một câu, ai gánh nổi Bắc Cương? Ai chống nổi đại quân Bắc Liêu? Ngươi tìm cho ta một người xem.
- Đại tướng Trường An nhiều vô kể!
- Đại tướng ngươi nói đã từng chém giết chưa? Đã từng đánh bại cường địch chưa?
Ơ!
Đại Đường này quanh năm chém giết chỉ có Bắc Cương và Nam Cương.
Nam Cương kém Bắc Cương, đó là điều ai cũng nhận.
Tiết độ sứ Nam Cương là Trương Sở Mậu, bị quân dân Bắc Cương coi là thằng ngốc đánh trận thua.
Vậy còn ai tới gánh Bắc Cương?
- Lần trước bệ hạ còn muốn cho Khanh Đại Lý tự tới nhận chức phó Tiết độ sứ, vậy hắn sẽ phái ai tới nhận chức Tiết độ sứ? Cho vị Khanh cả đời chưa từng giết người kia nhận, hay cho một tên tâm phúc nào?
- Lâm Hòa!
Giáo thụ trong cửa chau mày.
- Tới ngay! Lâm Hòa nói nốt: Phó sứ từng nói, quan phủ làm tốt hay không, bách tính mới có quyền lên tiếng.
Bắc Cương ta thấy phó sứ tốt, hắn lại thấy không tốt.
Người hắn thấy tốt đã làm gì? Làm cho gầm trời này dân không sống nổi, dân lưu tán khắp nơi.
Đó là gì...
Là hôn quân!
- Lâm Hòa! Giáo thụ quát lên nghiêm