Trong phòng có hai người đàn ông trung niên. Người ngồi bên trái vẻ mặt ung dung, khóe môi thoáng nét cười, nom như chẳng bận lòng chuyện gì. Nhưng đuôi môi hơi nhếch lên, khiến vẻ mặt y có phần cay nghiệt.
Người ấy là Hoàng Cảnh Du, giáo thụ Quốc Tử Giám. Người ngồi đối diện chừng bốn mươi tuổi, râu tóc phất phơ, phong thái nhã nhặn. Dù đang kinh ngạc, hắn vẫn không quên vuốt râu.
Đó là Chung Hội, cũng là giáo thụ Quốc Tử Giám. Nhân lúc chưa đến giờ dạy, hai người ngồi tranh luận trong phòng trực. Họ bàn về một đề tài ai cũng từng nghe, suýt nữa đã động tay động chân.
Một người cho rằng sức mạnh là nền móng của đế quốc. Người kia nói đạo đức là sinh khí của Đại Đường. Nào ngờ cậu thiếu niên ngoài cửa lại nhắc đến lương thực, nói rộng ra là cơm áo.
Chung Hội chợt thấy đầu óc sáng bừng, như vừa được dội một gáo nước mát. Nỗi băn khoăn bấy lâu về vấn đề này bỗng tan biến. Mắt hắn ánh lên vẻ tán thưởng, bèn vẫy tay gọi:
- Thiếu niên kia là con nhà nào? Theo học với ai?
Hoàng Cảnh Du khẽ cười. Y cũng có cảm tình với thiếu niên này, nhưng lại chẳng ưa vẻ làm bộ của Chung Hội, bèn mỉa mai:
- Sao nào? Ông định nhận nó làm học trò ư? Nhìn quần áo nó xem, rồi nhìn làn da rám nắng kia nữa. Rõ là người của phái khổ học bên Trần Nghĩa. Ông mà dám giành học trò, coi chừng bị đám điên ấy đánh cho một trận nên thân.
Phái khổ học ư?
Dương Huyền nghe vậy, lòng chợt xao động. Đúng lúc ấy, người đàn ông áo xanh tỉnh lại, vẻ mặt ngơ ngác đứng lên hành lễ:
- Bái kiến hai vị giáo thụ.
Hắn lấy thư ra:
- Đây là thư của Vương thị, tiến cử thiếu niên này vào học.
Từ ngày Quốc Tử Giám được giới học giả玄学 tiếp quản, nơi này chẳng mấy mặn mà với con em quyền quý. Nhưng thanh cao đâu thể lấp bụng. Sau vài phen bị đời vùi dập, các bậc học giả đành đổi đường, bắt đầu nhận con em nhà quyền thế. Quả nhiên, cảnh ngộ của Quốc Tử Giám khá lên hẳn. Dẫu vậy, thầy trò bình thường ở đây vẫn lạnh nhạt với đám con cháu quyền quý.
Người áo xanh cười thầm, cho rằng thư tiến cử của Vương thị chẳng khác nào thuốc độc. Dương Huyền tám phần sẽ chẳng có ai nhận, cuối cùng chỉ có thể để Tư nghiệp ra mặt, miễn cưỡng xếp hắn vào một lớp.
Nào ngờ y thấy mắt Hoàng Cảnh Du và Chung Hội cùng lúc sáng lên. Hai người lướt đi nhanh đến mức chỉ còn bóng mờ. Ngay sau đó, Chung Hội đã nắm lấy tay Dương Huyền, kéo hắn chạy xuống lầu.
- Hoàng Cảnh Du, ông chậm một bước rồi. Thiếu niên này đã là học trò của lão phu! Ha ha ha!
Chung Hội kéo Dương Huyền lao xuống tầng hai. Trên lầu, Hoàng Cảnh Du giậm chân, rồi lại lập tức trở về vẻ bình thản. Y phe phẩy cây phất trần đuôi hươu, thản nhiên nói:
- Ông mừng sớm quá đấy. Người của Vương thị đã có sắp xếp riêng, đâu chịu để Quốc Tử Giám dạy bảo?
Người áo xanh đứng ngây ra đó, bụng nghĩ mình chỉ ngất đi một lát, sao thiếu niên kia đã thành món tranh giành của hai vị giáo thụ rồi? Trời đất, mình vẫn đang nằm mơ đấy ư?
Chung Hội kéo Dương Huyền đến dưới gốc cây gần đó. Một tay hắn cầm phất trần, tay kia chắp sau lưng, mỉm cười hỏi:
- Ngươi có quan hệ thế nào với Vương thị?
Năm họ lớn đều có phép tu tập riêng, cùng cả một hệ thống giáo dục của gia tộc. Vì thế, con em họ hiếm khi vào Quốc Tử Giám. Dương Huyền nom chẳng giống người nhà giàu, Chung Hội thấy có cơ hội nên mới ra tay giành lấy.
Dương Huyền thành thật đáp:
- Tôi là nông dân ở Nguyên Châu, theo đoàn xe Vương thị đến Trường An.
- Thôi, không cần nói nữa. Hóa ra ngươi không phải người học rộng. Nhưng câu vừa rồi thật có ý, lão phu vẫn không hối hận vì đã giành ngươi về làm học trò.
Chung Hội khoát tay, dáng vẻ ung dung:
- Chỉ cần ngươi không phải con cháu trực hệ của Vương thị là được. Những chuyện khác, lão phu chẳng bận tâm.
Nông dân Nguyên Châu… Nhị lang quân Vương Đậu Hương của Vương thị chuyến này cũng đi qua Nguyên Châu. Ý nghĩ ấy thoáng qua trong đầu Chung Hội. Hắn yên bụng, nhớ lại lời Dương Huyền vừa nói, khẽ gật gù, vuốt râu hỏi:
- Ngươi đã đọc sách chưa?
Dương Huyền vốn định đáp là chưa. Nhưng từ nhỏ, Dương Lược đã dạy hắn đọc sách biết chữ; thiếu nữ trong cuộn giấy cũng cách dăm bữa nửa tháng lại dạy hắn một lúc. Chữ “chưa” vì thế mắc lại nơi đầu lưỡi. Nhưng thân thế của hắn chẳng khó điều tra. Nếu nhận là từng đọc sách, đến khi người ta phát hiện hắn chỉ là một thợ săn thì biết ăn nói thế nào?
Lưng Dương Huyền nóng ran. Hắn thấy nói dối thật khó chịu, bèn đáp:
- Trước kia tôi từng nghe lén ở cạnh trường học một thời gian. Sau đó dùng con mồi đổi với người ta, lén học được một ít…
Ra là vậy. Nghe lén vì nhà nghèo thì còn hiểu được. Nhưng lén học để làm gì, Chung Hội thật khó nghĩ ra. Hắn xoay người, dáng vẻ phóng khoáng:
- Sao không đường đường chính chính mà học?
Dương Huyền ngẩng lên. Hắn nhớ lại năm năm tuổi, khi mình gom hết can đảm đến tìm vợ chồng Dương Định, nói rằng muốn đi học.
Dương Định bảo: “Học hành gì? Nhìn cái mặt ngươi xem, có giống đứa đọc nổi sách không? Trông đã thấy ngu đần.”
Vương thị nói: “Ngươi nhìn đám học trò kia đi, ai chẳng có bạc vạn trong nhà? Có giỏi thì kiếm đủ bạc vạn mang về đây, ta sẽ cho ngươi đi học.”
Dương Lược nghe tin thì giận dữ không thôi, nhưng cuối cùng cũng chỉ biết thở dài. Ông đành tự mình dạy Dương Huyền. Ông không thể trở mặt với vợ chồng Dương Định, nếu không Dương Huyền còn biết trú chân nơi nào?
Về sau, Dương Huyền lén nghe giảng thì bị phát hiện. Dương Định đường hoàng đánh hắn một trận, còn dọa rằng nếu dám ăn trộm lần nữa thì sẽ đánh chết.
Khi ấy, Dương Lược đã biến mất mấy tháng. Dương Huyền chẳng khác nào một hồn ma vất vưởng. Nếu không vác đao ngang cùng cung tên vào núi săn bắn, e rằng hắn chẳng sống nổi thêm mấy năm.
Chuyện xưa thoáng qua trong đầu. Dương Huyền cười đáp:
- Cha mẹ tôi không cho.
Chung Hội khẽ thở dài:
- Cha mẹ ngu muội.
Rồi hắn dẫn Dương Huyền đi ghi danh.
Dương Huyền khai quê quán, tên tuổi và những thông tin cơ bản khác. Biết hắn mới đến Trường An, Chung Hội cho hắn nghỉ ba ngày, bảo hắn tranh thủ làm quen với thành.
Dương Huyền rầu rĩ đi khỏi. Chung Hội mỉm cười nói:
- Thiếu niên này vừa nhìn đã biết là người ham học.
Ra khỏi Quốc Tử Giám, Dương Huyền mừng thì có mừng, nhưng cũng lo. Hắn nghĩ bụng, nếu hôm nay được đi học ngay thì đã tiết kiệm được tiền ăn, tốt biết bao!
Nghỉ ba ngày nghĩa là phải tốn tiền ăn ba ngày.
Dương Huyền xoa bụng, quyết định tối nay ăn ít đi. Hắn vừa định ra chợ thì thấy một người áo xanh bước khỏi cổng Quốc Tử Giám. Mấy hôm nay mưa xuân rả rích, mặt đất có chỗ trơn trượt. Người áo xanh vội chạy sang bên, chẳng may giẫm phải rêu.
Dương Huyền thấy hắn chới với, hai tay quơ loạn trong không trung, mặt đầy vẻ hoảng hốt… Nhưng ngay sau đó, hắn lại bình tĩnh hẳn, còn phảng phất vẻ ung dung.
Ủa?
Chẳng lẽ hắn còn tự cứu được mình?
Người áo xanh trông còn trẻ, rõ là học trò mới nhập học chưa lâu, hẳn chẳng luyện tập được bao nhiêu.
Bịch!
Hắn ngã sấp xuống đất, nhưng nhanh tay chống bàn tay phải xuống, đỡ lấy cằm. Nhìn qua cứ như đang nằm phục dưới đất suy ngẫm.
Thế này là sao?
Dương Huyền còn đang ngạc nhiên không hiểu vì sao người kia lại làm thế, đã nghe phía sau có người khen:
- Hay! Ngã đẹp lắm!
Khỉ thật!
Dương Huyền ngoảnh lại. Không chỉ người đàn ông kia khen, ngay cả người gác cổng cũng nhìn với vẻ tán thưởng.
- Quả không hổ là học trò Quốc Tử Giám. Đến ngã cũng ngã phóng khoáng thế kia.
Dương Huyền thấy cảnh này thật khó hiểu, bèn bước tới, cười hỏi:
- Xin hỏi… ngã phóng khoáng là thế nào?
Người gác cổng khinh khỉnh nhìn hắn:
- Hôm nay ngươi mới đến, thầy còn chưa kịp dạy phải không? Hôm nay ta chỉ cho ngươi một điều. Học vấn của chúng ta là bậc nhất thiên hạ. Dù có chết, cũng phải chết cho thật ung dung.
Ra là vậy?
Dương Huyền ngẩn người. Hắn nghĩ chết thì chết thôi, sao còn có ung dung hay không nữa?
Sau đó hắn đi dạo hai khu chợ Đông, Tây. So giá khắp nơi rồi, hắn mua vài món đồ dùng sinh hoạt. Về đến nhà, nhìn số tiền đồng còn lại, hắn đau lòng khôn xiết:
- Cuộc sống vẫn phải tiếp tục. Biết kiếm tiền ở đâu đây?
Quốc Tử Giám lo cơm ăn, thậm chí nếu không có chỗ ở còn cho vào ở miễn phí. Nhưng đâu thể chẳng tiêu một đồng nào?
- Còn một trăm chín mươi ba đồng. Nếu dè sẻn, chắc đủ dùng hết năm nay.
Tính toán xong, Dương Huyền vui vẻ gói ghém số tiền đồng, đào một cái hố dưới đáy chum nước trong bếp rồi bỏ tiền vào. Hắn kéo chum đặt lên che kín, sau đó đổ đầy nước.
Thử kéo chum, thấy không dễ xê dịch, hắn lại lo trộm sẽ đập vỡ chum. Cứ thế phân vân một hồi.
Đến trưa, hắn đã đói bụng. Để khỏi nghĩ đến chuyện ấy, Dương Huyền ra ngoài đi dạo.
Trường An rộng lớn, đường sá thênh thang đến mức khiến người ta choáng ngợp. Dương Huyền nhìn đâu cũng thấy lạ, đi loanh quanh hồi lâu. Đang định đến hồ Khúc Giang ngắm cảnh, hắn chợt thấy một đám đàn ông ăn mặc sang trọng đứng phía trước, lạnh lùng nhìn sau lưng mình.
Dương Huyền theo bản năng nghiêng người tránh sang bên, rồi ngoái lại quan sát.
Một viên quan ngoài bốn mươi tuổi đang dắt ngựa chậm rãi đi tới. Mặt ông hơi đen, thân hình gầy gò, trông như một cơn gió cũng có thể thổi bay. Nhưng vẻ mặt kiên nghị, rõ là người có ý chí vững vàng.
Trong đám đàn ông kia, có kẻ quát lên:
- Yến Thành, ông ở triều đình gièm pha chia rẽ, khiến Trường An hôm nay sóng ngầm cuộn dữ. Tất cả đều do ông mà ra. Kẻ lòng dạ khó lường như ông, sao còn chưa chết đi?
Dương Huyền nghe được nỗi căm hận khắc cốt ghi tâm trong câu nói ấy, chẳng hiểu vì sao lại thành ra thế.
Yến Thành trầm giọng đáp:
- Mỗi năm triều đình nhờ ân ấm mà thu nhận bao con em nhà quyền quý? Việc ấy đã khiến Bộ Hộ khổ sở từ lâu. Lại có những kẻ ăn chơi trác táng làm hại nước hại dân, khiến dân chúng các nơi phải chịu khổ. Ân ấm trăm hại chẳng một lợi, đáng lẽ phải bỏ từ lâu rồi.
Kẻ đứng đầu đám người âm trầm nhìn ông, cười nhạt:
- Dân chúng phần lớn ngu muội. Không đọc sách thì chẳng hiểu lẽ phải, không đọc sách thì làm sao làm quan? Nếu không dùng con em chúng ta, chẳng lẽ dùng đám dân ngu kia?
Trên gương mặt đen sạm của Yến Thành hiện rõ vẻ giận dữ:
- Nhưng còn Quốc Tử Giám, còn trường học. Học trò ở đó ra cũng có thể làm quan!
Đề tài này có liên quan đến Quốc Tử Giám. Dương Huyền nghĩ kỹ, lòng không khỏi rộn lên… Nếu mình cũng có thể làm quan, sau này được về Nguyên Châu làm quan thì chẳng phải nở mày nở mặt trở về quê hay sao?
Kẻ kia cười khinh bỉ, nhìn Yến Thành như thần linh cúi xuống nhìn loài sâu bọ:
- Đám học trò ấy sao sánh được với con em chúng ta? Nếu khôn ngoan, ông nên dừng tay. Còn dâng sớ lên triều đình nữa thì…
Ánh mắt hắn lộ vẻ hung ác. Nhưng đây là giữa phố lớn, hắn đương nhiên không thể thẳng miệng đe dọa. Chính lời bỏ lửng ấy lại càng khiến người ta lạnh sống lưng.
Ở Nguyên Châu, Dương Huyền chưa hiểu rõ quyền quý là hạng người nào. Sau khi vào đoàn xe Vương thị, dọc đường nghe nhìn đủ chuyện, hắn mới có đôi chút hình dung. Vương thị làm việc có chừng mực, chẳng bao giờ ngang ngược giữa đường mà đe dọa người khác. Dương Huyền bất giác thấy lòng se lại. Hóa ra kẻ quyền quý cũng có đủ bộ mặt, khi thì ôn hòa, lúc lại hung tợn.
Hắn nghĩ Yến Thành nên dừng lại. Với thói ngang ngược của đám quyền quý, không chừng chúng còn có thể chụp bao lên đầu rồi đánh ông một trận.
Yến Thành đứng thẳng người, từng chữ rành rọt:
- Yến mỗ nói thay dân chúng thiên hạ, nói thay Đại Đường. Trừ phi phải bỏ xác giữa phố, bằng không miệng Yến mỗ sẽ không khép lại, mãi mãi không!
Dương Huyền đứng lặng tại chỗ. Những điều hắn học từ Dương Lược, nhưng nhiều hơn cả là từ cuộn giấy, đang dần dần dội lên trong tâm trí…
Có người phía sau khẽ hỏi:
- Ngươi đang lẩm bẩm gì vậy?
Dương Huyền đáp:
- Đạo ở đâu, ta theo đến đó. Dẫu chết cũng không lui!