Bạn đọc nào không hứng thú với luật thì cứ bỏ qua bài viết này, không cần mất thời gian đọc. Nội dung không ảnh hưởng đến mạch truyện.
Nhưng nếu bạn đã đọc đến đây trước ngày 12 tháng 2, có lẽ nên quay lại xem chương 13, chương 27 và chương 29. Tôi đã chỉnh nhẹ một vài chỗ ở các chương trước để tránh gây hiểu lầm.
Mấy hôm nay, tôi nhận ra ở chương 13 và chương “Quả nhiên có người tự đâm đầu vào họng súng” đăng hôm qua, một số bạn đọc hiểu khác nhau về cách dùng điều khoản quyền ưu tiên bằng sáng chế để giăng bẫy. Nghĩ kỹ lại, tôi thấy ý kiến của hai bạn cũng có phần hợp lý.
Lúc viết, tôi đã cố rút gọn quá mức, lại không phân tích từng trường hợp nên trình bày chưa rõ. Ban đầu chỉ định viết gọn cho khỏi dài dòng, ai ngờ viết trước quên sau, để sót một lỗi nhỏ.
Vậy nên nhân lúc truyện vẫn còn miễn phí, tôi xin viết thêm bài này, phân tích kỹ từng trường hợp trong cách vận dụng luật ở truyện. Dù sao cũng không mất tiền.
Nếu không giải thích rõ, tôi e rằng về sau một số bạn đọc sẽ khó theo dõi những màn đấu luật.
Sau đây là phần giải thích.
Trước hết, Điều 29 của Luật Sáng chế nước ta có hai khoản, lần lượt quy định về “quyền ưu tiên ở nước ngoài” và “quyền ưu tiên trong nước”.
Quyền ưu tiên ở nước ngoài áp dụng khi người ta đã nộp đơn ở nước ngoài, rồi trong vòng một năm nộp lại y nguyên nội dung ấy trong nước. Nếu làm theo quy trình của Hiệp ước PCT thì có thể được hưởng quyền ưu tiên. Bạn nào thấy khoản này khó hiểu thì có thể bỏ qua. Hiện giờ, theo tôi thấy, các bạn đọc am hiểu luật đều không hiểu lầm, mà tình tiết trong truyện cũng không liên quan, nên tôi không giải thích thêm.
Chỉ cần nhớ rằng quyền ưu tiên ở nước ngoài không nhằm giúp nhà phát minh cải tiến sản phẩm qua từng đợt. Nó chỉ giải quyết chuyện không thể nộp đơn đồng thời ở nhiều nước, nên cần cho người nộp đơn một khoảng thời gian xoay xở. Nhớ điều này là đủ.
Khoản hai Điều 29 nói về “quyền ưu tiên trong nước”. Đây mới là điều khoản quan trọng liên quan đến tình tiết trong truyện.
Quyền ưu tiên trong nước được đặt ra để người phát minh có thể tự sửa đổi, hoàn thiện sáng chế trong một chừng mực nhất định. Nói cách khác, nếu trong vòng một năm, bạn điều chỉnh đôi chút rồi nộp đơn lần nữa, bạn có thể yêu cầu hưởng quyền ưu tiên theo đơn đã nộp trước đó. Nhưng quyền này chỉ được yêu cầu một lần. Không thể đến lần nộp đơn thứ ba lại đòi hưởng quyền ưu tiên của lần nộp thứ hai.
Có lẽ những chỗ bạn đọc chưa thống nhất ý kiến chỉ nằm ở mấy câu trên. Giờ tôi đã làm rõ điều đó.
Phần chi tiết hơn xin không bàn đến, vì còn liên quan tới Hướng dẫn thẩm định đơn sáng chế, nói ra sẽ rất dài. Chắc cũng không còn chỗ nào dễ gây hiểu lầm nữa.
Vấn đề chính do cách viết rút gọn, thiếu rõ ràng ở các chương trước là có thể khiến một số bạn đọc tưởng rằng quyền ưu tiên sáng chế có thể được dùng để tăng số lượng bằng sáng chế trong vòng một năm. Chỗ này tôi cần nói rõ, tránh chuyện giải thích luật mà lại giải thích sai, khiến mọi người hiểu nhầm.
Thực ra cần tách việc này thành hai phần. Một là nộp thêm các đơn sáng chế cải tiến để tăng số lượng bằng sáng chế. Hai là yêu cầu hưởng quyền ưu tiên của đơn đã nộp trước đó. Hai cách này không được dùng đồng thời, mà phải tùy tình hình để chọn một.
Tình hình cụ thể chủ yếu phụ thuộc vào việc sau khi nhân vật chính nộp đơn lần đầu, nhưng trước lần nộp đơn thứ hai hay thứ ba, có ai tìm cách chen ngang, phá rối hay không. Đây là yếu tố quyết định phải chọn cách nào.
Nếu viết theo kiểu “nếu… thì… nếu không thì…” như trong lập trình, các chương trước đã chặt chẽ hơn nhiều.
Nếu không ai để ý đến đơn đầu tiên của nhân vật chính, cũng không có ai chen ngang, hắn cứ việc không yêu cầu quyền ưu tiên. Lần nộp thứ hai có thể được xem là một bằng sáng chế độc lập, và trên đơn cũng không cần ghi yêu cầu hưởng quyền ưu tiên.
Nếu cách làm ấy thành công, nhân vật chính sẽ được cấp hai bằng sáng chế. Đến lúc cần tô đẹp số liệu, hắn có thể bán cả hai lần. Dù một bằng đã chẳng còn giá trị thương mại, vì giá trị của nó bị bằng sau lấn át, nhưng nó vẫn giúp công ty mua bằng có thể công bố với bên ngoài rằng số bằng sáng chế của mình tăng thêm một.
Còn nếu có người để mắt đến đơn đầu tiên của hắn, rồi tìm cách chen ngang, thì đơn thứ hai phải ghi rõ yêu cầu hưởng quyền ưu tiên ngay từ lúc nộp. Nếu không, đơn ấy rất có thể bị bác vì “không có tính mới”.
Trong tình huống đó, hắn buộc phải yêu cầu hưởng quyền ưu tiên khi nộp đơn. Kết quả là đơn chen ngang, được nộp sau đơn đầu tiên nhưng trước đơn thứ hai của hắn, sẽ mất tính mới. Bù lại, đơn đầu tiên của hắn cũng bị chính đơn thứ hai lấn át.
Nói cách khác, xét về số lượng, cuối cùng hắn chỉ được cấp một bằng sáng chế, tức bằng mới nhất. Bằng cũ chẳng khác nào “mới nộp được một nửa đã rút lại, bị bằng mới thay thế”.
Cục Sở hữu trí tuệ quốc gia làm vậy để tránh cấp bằng trùng lặp, đồng thời khuyến khích người nộp đơn hoàn thiện nhiều hơn ngay từ đầu, thay vì cứ nhỏ giọt từng phần.
Tóm lại:
Không ai chen ngang, cứ lặng lẽ nộp đơn mà không yêu cầu quyền ưu tiên, giả như đó là sáng chế hoàn toàn mới. Kết quả lý tưởng là được cấp hai bằng.
Có người chen ngang, đành phải yêu cầu quyền ưu tiên. Quyền ưu tiên được bảo đảm, nhưng số bằng sáng chế chỉ còn một. Hai tình huống ấy không thể cùng xảy ra. Vì thế, dù là năm 2002, điều khoản “quyền ưu tiên trong nước” cũng không thể bị dùng để tăng khống số bằng sáng chế. Nó chỉ là điều khoản bảo vệ, ngăn kẻ cứ nộp nhỏ giọt bị người khác chen ngang.
Nói nôm na, lúc tôi học Intel và Hoàng Đao Khách, cứ nhỏ giọt từng chút một, nếu không ai trông thấy thì tôi lén nộp một phần, lần sau nộp thêm một phần nữa, rồi bảo đó là hai đoạn sáng chế riêng.
Nhưng nếu có người nhìn thấy, nhăm nhe chen ngang, tôi vẫn có điều luật bảo vệ để phân bua rằng: “Hai phần ấy thực ra là một thể thống nhất. Phần sau là cấu thành hữu cơ của phần trước, cả hai đều mới được sáng chế, tuyệt đối không có vi khuẩn.”
Ví dụ này chưa thật chính xác, nhưng cốt để giải thích cho dễ hiểu, giúp những độc giả không học luật nắm được ý. Các độc giả am hiểu luật xin đừng bắt bẻ quá.
Ban đầu tôi không chia ra từng trường hợp, vì sợ bài dài quá, mọi người mất kiên nhẫn. Trong dàn ý lúc ấy, tôi chỉ định để nhân vật chính gặp một trong hai tình huống; tình huống còn lại vốn chẳng định nói kỹ, dù sao trong truyện cũng không dùng đến.
Không ngờ cách viết “tiện miệng nhắc qua chuyện không dùng đến” lại gây tranh cãi. Có lẽ một số độc giả không chuyên sẽ hiểu lẫn hai trường hợp, tưởng rằng có thể “được cả đôi đường”.
Hôm nay tôi vừa sửa lại phần trước, vừa chỉnh dàn ý những chương sau. Chi bằng để nhân vật chính gặp cả hai tình huống ở chương tới:
“Muôi hớt dầu khỏi canh gà” bị người ta tìm cách chen ngang. Nhân vật chính phát hiện chuyện đó ngay trong kỳ nghỉ hè, nên yêu cầu quyền ưu tiên cho sáng chế này. Hắn mất số lượng bằng, nhưng giữ được phần cải tiến. Về sau, dĩ nhiên hắn sẽ tìm đối phương tính sổ, bắt họ phải trả giá.
Còn “ống nhỏ giọt pha cocktail” thì chẳng ai định chen ngang, cũng chẳng ai nghĩ ra cách cải tiến ấy. Trước khi nộp đơn lần hai trong kỳ nghỉ hè, nhân vật chính đã tra cứu kỹ, xác nhận không có ai chen ngang. Vì vậy, ngay từ đầu hắn không yêu cầu quyền ưu tiên, cứ lặng lẽ nộp như một bằng sáng chế mới.
Như thế cũng có thể làm rõ hai tình huống.
Cuối cùng, xin cảm ơn độc giả “Truy Hồn Đao” và những người khác đã chỉ ra vấn đề. Quả nhiên có những chuyện tác giả biết rõ về sau không dùng đến, nhưng độc giả đâu biết. Để lâu quá, mạch trước sau dễ khiến người đọc không hiểu. Viết vẫn nên cẩn thận hơn.
Về sau, chuyện này có thể khiến những chương liên quan đến kiện tụng phải dành thêm đôi chút dung lượng để phân tích pháp luật. Tôi sẽ cố chỉ viết dài như vậy ở những chương đăng miễn phí. Khi truyện lên kệ, bắt đầu thu tiền, phần pháp lý sẽ bớt đi, còn các tình tiết công nghệ thì tăng lên.