Bài thơ ấy do Phí Nguyên Lộc, vị sơn trưởng của thư viện Hàm Châu, sáng tác trong lần du ngoạn chùa Thiên Nhũ cách đây hai năm.
Chùa nằm dưới chân núi Cửu Dương, phía bắc trấn Hà Khẩu. Chùa dựng từ niên hiệu Vạn Lịch. Các chi họ Phí đều góp tiền tu sửa, chẳng nhà nào chịu kém nhà nào.
Mùng tám tháng tư là ngày Phật đản, tương truyền cũng là ngày sinh của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni.
Trai gái thiện tâm trong vùng rủ nhau đến chùa Thiên Nhũ tắm Phật. Tiếc rằng Ngụy Kiếm Hùng đã được phái đến huyện Thái Hòa tìm sách, bỏ lỡ dịp may lớn. Nếu không, hẳn hắn đã nhân cơ hội ấy hẹn hò riêng với Trần thị.
Kỳ thi phủ ở phủ Quảng Tín cuối cùng cũng mở màn.
Thí sinh quá đông, trường thi không sao chứa nổi. Vì thế, quan trường chia theo từng huyện, lần lượt gọi học trò vào thi. Ở hai tỉnh Giang Tây và Chiết Giang, đó vốn là lệ thường.
Với các tú tài, đây lại là dịp kiếm tiền béo bở!
Mỗi thí sinh không những phải nhờ một học trò đã đỗ trong huyện đứng ra bảo lãnh, mà khi dự thi phủ còn cần thêm một sinh đồ hưởng lương bảo lãnh nữa.
Sinh đồ hưởng lương là tú tài được triều đình cấp tiền ăn học, thuộc hạng tú tài chính thức. Mỗi kỳ thi phủ, một người có thể đứng tên bảo lãnh cho hơn chục thí sinh. Chỉ khoản tiền ấy thôi cũng đủ trang trải sinh hoạt cả năm.
Mùng tám tháng tư, ngày sinh của Đức Phật, cũng là ngày trường thi trong phủ mở cửa. Triệu Hãn vừa tròn mười một tuổi.
Thật khéo, hắn sinh cùng ngày với Đức Phật Thích Ca.
Cả thư viện được nghỉ. Học trò đi thi rất đông. Nhiều thầy giáo cũng kéo nhau lên phủ thành, mượn danh sinh đồ hưởng lương để kiếm tiền bảo lãnh.
Trong rừng trúc.
Từ Dĩnh đang lẩm nhẩm học thuộc sách Mạnh Tử.
Bàng Xuân Lai chống gậy, ngồi xếp bằng giữa bãi đất. Ông giảng:
- Phép dựng trại chẳng qua chỉ nhằm hai việc: giữ vững mình và chặn đánh quân địch. Nói cho cùng vẫn là chuyện công thủ. Chọn đánh hay chọn giữ thì phải xem tình hình thực tế mà định.
- Thông thường hành quân, có thể dựng trại trên núi cao. Dù đóng dưới chân núi, cũng phải sai người chiếm giữ các ngọn núi xung quanh để đề phòng quân địch tập kích. Tốt nhất là dựa vào chỗ hiểm sau lưng, trước mặt lại có đất bằng dễ tiến lui, như vậy mới công thủ vẹn toàn.
- Nếu có quân lệnh đặc biệt, lấy việc chặn đường quân địch làm trọng, nơi dựng trại phải đặt ở chỗ hiểm yếu của đường thủy đường bộ. Chẳng khác nào đóng một cái đinh ngay sau lưng kẻ địch.
- Dựng trại phải tránh nước, tránh lửa. Nhất là mùa hạ, không được chọn chỗ thấp và ẩm ướt, bằng không rất dễ gặp cảnh nước dâng cuốn sạch cả đoàn quân. Nơi gai góc cỏ rậm thì quân địch dễ lén lút ẩn nấp, cũng tiện phóng hỏa. Nếu thật sự không còn chỗ nào khác, phải phát quang hết gai góc cỏ dại bên ngoài doanh trại.
- Đã phải đề phòng nước lũ, nhưng không có nước cũng không xong. Người ăn, ngựa uống, tất thảy đều cần nước. Muốn tìm nguồn nước, cứ nhìn chim thú mà đoán. Chỗ nào có ngựa hoang, dê vàng lui tới, hoặc chim chóc tụ tập, gần đó phần lớn sẽ có nước.
Triệu Hãn, Phí Như Hạc, Phí Thuần và Phí Nguyên Giám đều ngồi bệt dưới đất, chăm chú lắng nghe. Những điều này thú vị hơn Tứ thư Ngũ kinh nhiều.
Giảng xong cách chọn nơi đóng trại, Bàng Xuân Lai chợt nói:
- Hôm nay dừng ở chuyện chọn đất. Ngày mai ta sẽ giảng cách dựng trại. Trước hết, ta kiểm tra xem các ngươi học toán đến đâu rồi.
- Á!
Ngoại trừ Triệu Hãn, ba cậu họ Phí đồng loạt rên rỉ.
Thật ra cũng chẳng có gì đáng sợ, chỉ là mấy phép cộng trừ nhân chia lẫn lộn với nhau.
Ba cậu họ Phí đành cúi đầu làm bài. Đứa vò đầu, đứa bứt tai, ngồi không yên một chỗ.
Bàng Xuân Lai mặc kệ đám học trò, tự mình lấy sách cổ ra đọc. Ông thích nhất bài Luận về Trương Lương của Tô Đông Pha, bèn lắc lư đầu đọc thành tiếng:
- Bậc hào kiệt đời xưa ắt có khí tiết hơn người. Gặp chuyện mà người thường không thể nhẫn nhịn, kẻ thất phu vừa bị làm nhục đã rút kiếm xông lên, ưỡn ngực đánh nhau. Đó chưa đáng gọi là dũng.
Từ Dĩnh vẫn cúi đầu lẩm nhẩm sách Mạnh Tử. Trí nhớ của hắn rất tốt, nhiều nhất chỉ cần đọc thầm bốn năm lượt là nhớ được. Sau đó, mỗi ngày ôn lại một lần để khắc sâu vào trí óc, khỏi lâu ngày lại quên.
Triệu Hãn không có việc gì làm, bèn cầm cây giáo tre đặt bên cạnh lên.
Động tác đâm hắn đã luyện đi luyện lại chẳng biết bao nhiêu lần. Cách đây không lâu, Ngụy Kiếm Hùng còn dạy hắn cách đỡ đòn.
Đỡ đòn phức tạp hơn nhiều. Lúc đỡ cũng phải chuẩn bị sẵn thế phản công, bất cứ lúc nào cũng có thể đổi chiêu đánh trả.
Triệu Hãn luyện chừng một khắc, tức mười lăm phút, rồi quay đầu nhìn sang. Ba cậu họ Phí vẫn đang cặm cụi làm toán. Xem ra mấy bài toán đố dành cho trẻ nhỏ quả thật đã làm khó chúng.
Cuối cùng, Phí Nguyên Giám cầm xấp giấy cỏ lên:
- Thưa thầy, con làm xong rồi.
Bàng Xuân Lai nhận lấy xem qua, gật đầu khen:
- Làm rất tốt. Con tiến bộ nhanh đấy.
Phí Nguyên Giám lập tức vui ra mặt. Hắn học thuộc sách không bằng Từ Dĩnh, đánh nhau lại chẳng bằng Phí Như Hạc, đành chăm chỉ học toán để tìm lấy chút cảm giác mình cũng có ích.
Triệu Hãn cũng mừng thay cho hắn, gọi lớn:
- Mau lại đây đấu với ta!
Luyện cách đỡ đòn thì không thể tự mình múa may một mình, nhất định phải có người cùng giao đấu.
Phí Nguyên Giám vốn là kẻ vô dụng, trước kia đánh nhau toàn dựa vào đông người. Dạo này hắn theo Phí Như Hạc học võ, tay cầm một cây gậy tre, đánh ra chiêu nào cũng hở sườn. Triệu Hãn nhẹ nhàng gạt vũ khí của hắn sang bên, rồi nện ngay một cú vào vai.
- Làm lại. Trọng tâm của ngươi chưa vững, bước chân trước đừng sải rộng quá, Triệu Hãn sửa.
Phí Nguyên Giám tiến bộ khá nhanh. Hai người cứ giao đấu rồi sửa từng lỗi, chẳng có những chiêu thức hoa hòe hoa sói. Sau khi chỉnh lại bước chân, thế đánh của hắn quả nhiên vững hơn nhiều. Nhưng vũ khí vẫn bị Triệu Hãn gạt ra, tiếp đó một cú phản kích nện trúng thắt lưng.
Phí Như Hạc vừa làm bài, vừa liếc về phía hai người giao đấu. Hắn chỉ hận không thể lập tức bỏ bài mà lao vào.
Bàng Xuân Lai cười hỏi:
- Không làm được à?
Phí Như Hạc gãi đầu:
- Thưa thầy, bài này khó quá.
- Nói bậy!
Bàng Xuân Lai dùng gậy vẽ hai đoạn thẳng trên mặt đất:
- Chủ lực quân ta đã đi được ba trăm dặm, mỗi ngày hành quân năm mươi dặm. Quân cứu viện mỗi ngày đi gấp tám mươi dặm…
Phí Như Hạc nhìn hai đoạn thẳng dưới đất, lẩm bẩm:
- Thầy vẽ hình sớm hơn thì con đã làm xong từ lâu rồi.
- Ngươi không biết tự vẽ à? Ta chưa từng dạy ngươi cách vẽ hình sao?
Bàng Xuân Lai mắng một câu.
Phí Như Hạc nóng lòng muốn đi đánh nhau, vội nói:
- Thưa thầy, thầy ra thêm một bài tương tự đi. Lần này nhất định con làm được.
Bàng Xuân Lai tùy ý sửa lại nội dung bài toán, ném tờ giấy cho hắn:
- Cầm lấy mà làm.
Có lẽ sức hấp dẫn của việc luyện võ quá lớn, Phí Như Hạc bỗng như được khai sáng. Hắn tự bẻ một cành trúc, vẽ đoạn thẳng xuống đất, chẳng mấy chốc đã giải xong bài toán đuổi bắt.
Hắn quẳng giấy bút sang bên, chộp lấy binh khí của mình, cười vang:
- Ta đến đây!
Phí Thuần cuối cùng cũng làm xong bài. Hắn xách gậy gia nhập cuộc đấu. Bốn người chia thành hai nhóm, đánh nhau loạn cả lên.
Còn Từ Dĩnh vẫn nhìn thẳng phía trước, tiếp tục lẩm nhẩm sách Mạnh Tử.
Bàng Xuân Lai lặng lẽ đứng xem. Mắt ông đã kém, dù ở khoảng cách gần cũng chỉ trông thấy vài bóng người lờ mờ. Thế nhưng tâm trạng ông lại vui khôn tả. Ông vuốt râu, miệng cứ mỉm cười, như thể đã nhìn thấy ngày cuộc khởi nghĩa thành công.
Lão già này quả thật chẳng phải hạng tử tế. Mỗi khi ở riêng với Phí Nguyên Giám, ông lại ra sức gieo vào đầu hắn những ý nghĩ u tối, xúi hắn căm ghét chính gia tộc của mình.
Mẹ Phí Nguyên Giám tự vẫn, bản thân hắn vốn đã hận đám người trong họ đến tận xương. Bị Bàng Xuân Lai dẫn dắt như vậy, tâm tính hắn dần dần đổi khác, suốt ngày chỉ nghĩ đến chuyện tìm người trong họ để báo thù.
Đánh nhau một hồi, cả bọn đều mệt lả.
Phí Như Hạc phịch xuống đất, thở hổn hển:
- Đợi sau này lớn lên, chi bằng chúng ta dựng một sơn trại trên núi Nga Hồ. Ta làm trại chủ, Triệu Hãn làm nhị trại chủ, Nguyên Giám làm tam trại chủ, còn Từ Dĩnh làm quân sư.
Phí Thuần vội chen lời:
- Thiếu gia, còn con thì sao?
- Ngươi làm quản việc trong trại. Chuyện ăn mặc, chi tiêu, rèn đúc binh khí đều giao cho ngươi.
Phí Như Hạc nói vậy.
Phí Thuần lập tức vui mừng:
- Vậy con làm quản việc.
Rồi hắn lại ngờ vực:
- Chân núi phía bắc Nga Hồ là đất nhà ta. Những nơi khác trên núi phần lớn cũng thuộc các chi họ khác của họ Phí. Chúng ta định cướp của ai?
Phí Nguyên Giám chợt nói:
- Cứ cướp nhà họ Phí, lấy của nhà giàu chia cho người nghèo!
- Đúng đấy. Họ Phí giàu nứt đố đổ vách, cướp vài chuyến cũng chẳng đáng là bao.
Phí Như Hạc ngây ngô phụ họa.
Phí Thuần hiến kế:
- Theo con thấy, trước hết cứ cướp trấn Thạch Đường. Xưởng làm giấy ở đó kiếm được rất nhiều tiền!
- Cướp hết, nhà nào cũng cướp!
Phí Như Hạc vỗ cái bụng phệ, nói.
Các loại giấy ở huyện Diên Sơn rất phong phú, có đến mấy chục thứ. Trấn Thạch Đường chỉ nổi tiếng vì loại giấy dùng để viết tấu chương là tốt nhất, ngoài đó ra còn vài nơi khác cũng có xưởng giấy lớn.
Huyện này còn có những vùng chuyên trồng và chế biến trà. Hồng trà Diên Sơn được buôn bán đi khắp thiên hạ.
Triệu Hãn nói bằng giọng đùa cợt:
- Cướp của nhà giàu chia cho người nghèo thì có gì thú vị? Chi bằng kéo cờ khởi nghĩa luôn.
Phí Như Hạc giật nảy mình, thè lưỡi:
- Không được đâu, sẽ mất đầu đấy. Bao nhiêu hảo hán Lương Sơn như thế, chẳng phải cuối cùng cũng bị triều đình chiêu an hay sao?
- Ta chỉ nói đùa thôi, ha ha!
Triệu Hãn cười.
Phí Thuần hạ giọng:
- Ca ca, chuyện này không thể nói lung tung. Con nghe nói mưu phản sẽ bị giết sạch cả chín họ.
- Giết sạch chín họ cái con khỉ! Năm xưa Ninh vương làm loạn, nếu quả thật bị tru di chín họ thì nhà ngoại của mẹ ta đã chẳng còn ai. Thế ta còn ngồi đây nói chuyện với các ngươi được sao?
Phí Như Hạc khinh khỉnh đáp.
Mẹ của Phí Như Hạc xuất thân từ họ Lâu ở Cửu Giang, chính là nhà ngoại của Ninh vương.
Phí Thuần vỗ ngực, thở phào:
- Không giết sạch chín họ là tốt rồi.
Phí Như Hạc quát:
- Ngươi nói gì vậy? Chẳng lẽ ngươi thật sự muốn làm phản?
Phí Thuần bấy giờ mới sực tỉnh:
- Đúng ha! Con có làm phản đâu, triều đình giết mấy họ thì liên quan gì đến con.
Mấy đứa trẻ con cứ ngồi nói nhăng nói cuội. Triệu Hãn bật cười, rồi ngồi xuống bên cạnh thầy Bàng.
Bàng Xuân Lai hạ giọng:
- Hôm qua ta đã xem tờ công báo tháng giêng. Hoàng đế đã quyết định xử vụ Ngụy Trung Hiền mưu phản, xem chừng sắp mở những cuộc bắt bớ, xét hỏi khắp nơi. Trong thì loạn lạc, ngoài thì giặc giã, triều đình lại nổi cuộc tranh giành. Thiên hạ e rằng thật sự sắp loạn rồi.
Triệu Hãn lắc đầu:
- Giang Tây muốn loạn thì phải gặp thiên tai lớn liên tiếp nhiều năm mới được.
- Đúng là như vậy. Giang Tây e rằng chưa loạn nổi đâu.
Bàng Xuân Lai nói:
- Đợi thêm vài năm nữa, khi ngươi lớn hơn một chút, có lẽ chúng ta nên đi phương bắc.
- Đến lúc ấy hẵng tính.
Triệu Hãn chẳng vội.
Hắn vừa tròn mười một tuổi, theo cách tính tuổi mụ thời này cũng chỉ mới mười hai.
Chỉ là một đứa trẻ con thì làm được gì?
Việc trước mắt vẫn là chăm chỉ rèn luyện bản lĩnh, tiện thể kết giao thêm vài người bạn.