Phí Thuần đứng chờ bên ngoài trường thi, thấy hắn liền chạy tới hỏi:
- Huynh thi xong rồi ư?
- Xong rồi. Ngươi chờ lâu hẳn đã đói, cầm lấy miếng bánh này mà lót dạ.
Triệu Hãn mở hộp thức ăn, đưa cho y một miếng bánh.
Phí Thuần vừa ăn vừa an ủi:
- Huynh đừng sốt ruột. Năm nay không đỗ thì sang năm thi lại.
Triệu Hãn bật cười:
- Ta đỗ rồi.
Phí Thuần vẫn tiếp lời:
- Thiếu gia nhà ta e rằng phải mất hai ba năm. Sang năm chúng ta lại cùng nhau đến đây.
- Ta đỗ rồi mà.
Triệu Hãn nhắc lại.
- Ta biết huynh thi đỗ… Ủa?
Phí Thuần đang nói chợt sững ra.
- Huynh được chọn đỗ thật sao?
- Đỗ rồi.
Triệu Hãn gật đầu.
Một tay Phí Thuần cầm bánh, tay kia giúp hắn xách hòm sách. Y bán tín bán nghi:
- Huynh đùa ta đấy thôi, muốn làm ta vui chứ gì. Mới có bao lâu đâu! Đại thiếu gia nhà ta e còn chưa rời giường.
- Vậy thì về khách điếm tìm đại thiếu gia.
Triệu Hãn lười giải thích thêm.
Phí Thuần nói:
- Ta còn phải chờ tiểu thiếu gia nữa.
Lúc này, Phí Như Hạc cũng đã nộp bài, đang được huyện lệnh Phùng Tốn gọi vào hỏi chuyện.
Phùng Tốn nhìn hai bài văn trong tay, sắc mặt hết sức kỳ quặc.
Bài thứ nhất mở đề rằng: “Ấy, ư, vậy, thay, lời Thánh nhân nói ra, không nghe thì không được, đã không được thì càng không thể không nghe.”
Ừm, miễn cưỡng còn xem như bình thường. Kỳ thi huyện vốn chẳng đòi hỏi văn chương quá cao.
Nhưng bài thứ hai lại mở đề rằng: “Ăn chẳng nên nhiều, ăn nhiều ắt béo.”
Cái quái gì thế này?
Phùng Tốn cố nén cười, hỏi:
- Ngươi cũng là con cháu họ Phí ở Nga Hồ?
Phí Như Hạc gật đầu:
- Vâng.
Phùng Tốn lại hỏi:
- Phí Đại Chiêu cũng là cha ngươi?
Phí Như Hạc tiếp tục gật đầu:
- Vâng.
- Ha ha ha ha!
Cuối cùng Phùng Tốn không nhịn nổi nữa. Hắn ngồi đó ôm bụng cười ngặt nghẽo, khiến bao thí sinh đều tò mò lén liếc sang.
Thấy huyện lệnh có vẻ rất vui, Phí Như Hạc lập tức đắc ý:
- Huyện tôn, có phải bài của con làm rất hay không?
- Hay lắm, quả là tuyệt diệu!
Phùng Tốn cười đến suýt tắt thở, phải cắn môi cố nén. Hắn phất tay:
- Đi đi.
Phí Như Hạc vui vẻ rời khỏi trường thi. Đi ngang qua một lều thi ở hàng trước, hắn nghe một thí sinh khẽ hỏi:
- Được huyện tôn coi trọng như vậy, bài của huynh chắc hẳn rất tuyệt. Xin hỏi câu “ăn chẳng nên nhiều” phải mở đề thế nào?
Phí Như Hạc tính tình hào sảng, chẳng ngại chia sẻ kinh nghiệm thành công. Hắn bèn lớn tiếng đáp:
- Ăn chẳng nên nhiều, ăn nhiều ắt béo!
- Lập tức rời trường thi, không được ồn ào!
Sai dịch coi thi vội quát ngăn.
Nghe câu trả lời của Phí Như Hạc, kẻ thì che miệng cười trộm, người lại như vừa nghe được lời vàng ngọc.
Đến giữa trưa, thí sinh lần lượt nộp bài. Nhiều bài cứ dính dáng đến chuyện ăn uống, khiến hai má Phùng huyện lệnh cười đến cứng đờ.
Bấy giờ sư gia đến thay ca. Phùng Tốn vẫn chưa đi ngay, còn lấy bài của Triệu Hãn ra đưa cho ông ta:
- Hiền đệ xem thử, đây là một áng văn hùng hồn.
Sư gia liếc qua, vẻ mặt hơi kỳ lạ, chỉ nói:
- Quả nhiên là bài văn hay.
Phùng Tốn hăm hở:
- Bài này đủ làm khuôn mẫu. Nên đem dán lên bảng cho đám học trò trong huyện học theo.
Sư gia cố nén cười:
- Đúng là nên làm như vậy.
Đề thi hôm nay vốn do chính vị sư gia này ra. Tối qua Phùng huyện lệnh đi uống rượu ở lầu xanh, chẳng buồn ngó ngàng đến công việc.
Nhìn Phùng Tốn chạy đi ăn trưa, vẻ nịnh nọt trên mặt sư gia lập tức biến mất, chỉ còn lại vẻ khinh bỉ.
Lại nói Phí Như Hạc rời trường thi, lập tức gọi:
- Đi thôi! Về khách điếm. Cha ta chắc chắn còn chưa đi.
Phí Thuần đón lấy hòm sách, hỏi:
- Thiếu gia làm bài có tốt không?
Phí Như Hạc hớn hở đáp:
- Tuy toàn là viết bừa, nhưng thiếu gia đây nhanh trí. Huyện tôn xem xong cười vang, còn khen ta ngay tại chỗ.
Phí Thuần vừa mừng vừa kinh ngạc, liên miệng chúc:
- Chúc mừng thiếu gia, chúc mừng thiếu gia! Chúng ta mau về khách điếm báo tin vui cho đại thiếu gia.
- Còn không mau đi!
Phí Như Hạc đã nóng lòng không đợi nổi.
Ba người trở về khách điếm. Quả nhiên Phí Ánh Hoàn vẫn chưa rời giường. Ngụy Kiếm Hùng đã ra bờ sông chuẩn bị thuyền từ sớm.
Cầm Tâm, Kiếm Đảm và Tửu Phách cũng chưa tỉnh ngủ. Đêm qua cả ba cùng Phí Ánh Hoàn đánh mạt chược đến khuya.
Phí Như Hạc phấn khởi chạy đến gõ cửa:
- Cha, cha ơi! Con đến báo tin vui đây!
Phí Ánh Hoàn mơ màng bò dậy, vừa ngáp vừa mở cửa. Cơn ngái ngủ khiến giọng hắn nghe chẳng vui vẻ gì:
- Còn sớm thế này, sao con đã nộp bài rồi?
Phí Thuần giành nói trước:
- Lão gia, thiếu gia thi tốt lắm. Huyện tôn còn khen thiếu gia nữa.
Phí Ánh Hoàn vừa mặc áo vừa hỏi:
- Con viết bài gì?
- Bài thứ nhất còn tạm được.
Phí Như Hạc vênh váo kể:
- Đến bài thứ hai, huyện tôn vừa xem đã cười vang. Đề là “Ăn chẳng nên nhiều”. Con dùng câu “Ăn chẳng nên nhiều, ăn nhiều ắt béo” để mở đề, chắc hẳn rất hợp ý huyện tôn… Cha, cha lấy ghế làm gì vậy?
“Vút!”
Một chiếc ghế bay thẳng tới.
Phí Như Hạc vội né sang bên, hoảng hốt kêu:
- Cha đánh con làm gì? Lần này con thi tốt thật mà!
Phí Ánh Hoàn nhắm mắt, cố bình tâm lại. Xem ra hắn không muốn nhìn đứa con ngốc của mình thêm nữa, bèn dặn Triệu Hãn:
- Giúp ta dạy dỗ thằng ranh này!
- Được thôi!
Triệu Hãn lập tức tung một cú đá.
Phí Như Hạc hoàn toàn không đề phòng, bị đá trúng mông, ngã sấp mặt xuống nền nhà. Hắn lồm cồm bò dậy, quay sang trừng Triệu Hãn:
- Ngươi dám đánh lén ta!
Triệu Hãn chỉ vào Phí Ánh Hoàn, ra hiệu rằng mình phụng mệnh làm việc.
Phí Như Hạc tức tối ngồi xuống. Nghĩ đi nghĩ lại, hắn cũng hiểu ra đầu đuôi, lẩm bẩm:
- Phen này mất mặt thật rồi. Huyện tôn chắc chắn đang cười ta.
Phí Ánh Hoàn cuối cùng cũng mặc xong quần áo, quay sang hỏi Triệu Hãn:
- Sao ngươi cũng nộp bài sớm vậy?
Triệu Hãn đáp:
- Cháu viết bừa hai bài văn, huyện tôn bảo cháu về nhà chuẩn bị thi phủ.
- Được chọn ngay tại trường thi ư?
Phí Ánh Hoàn hơi kinh ngạc.
- Được chọn rồi.
Triệu Hãn gật đầu.
Phí Như Hạc và Phí Thuần nhìn nhau, cả chủ lẫn tớ đều thấy Triệu Hãn quả thật quá giỏi.
Phí Ánh Hoàn hỏi:
- Ngươi đỗ bằng cách nào?
Triệu Hãn giải thích:
- Bài thứ nhất, cháu chép một đoạn văn của Tô Đông Pha. Không ngờ huyện tôn vỗ án khen hay.
- Cũng là một kẻ chẳng học hành gì cho ra hồn.
Phí Ánh Hoàn không nhịn được, buông lời châm chọc. Chẳng rõ hắn đang chê Triệu Hãn hay chê Phùng huyện lệnh. Hắn hỏi tiếp:
- Chép bài nào?
Triệu Hãn đáp:
- Cháu chưa chép hết. Những câu phía sau không nhớ, đành viết bừa cho đủ số chữ. Đề là “Khổng Tử nói rằng”, cháu dùng câu “Kẻ dân thường mà làm thầy thiên hạ, một lời nói ra mà thành phép tắc cho thiên hạ” để mở đề.
- Câu ấy cũng là của Tô Đông Pha…
Phí Ánh Hoàn đang nói chợt khựng lại, rồi sửa giọng:
- Chép hay lắm!
Triệu Hãn ngơ ngác.
Chẳng lẽ… chẳng lẽ Phí Ánh Hoàn tự nhận văn chương cao siêu mà cũng giống Phùng huyện lệnh, chưa từng đọc văn của Tô Đông Pha?
Đúng là hắn chưa đọc thật.
Triều Minh chịu sự trói buộc nặng nề của Tống Nho. Những năm đầu, văn chương trong thiên hạ gần như chỉ xoay quanh đạo đức khuôn phép. Ngay cả thơ điếu vợ, người ta cũng không được viết tình cảm nam nữ, chỉ có thể ca ngợi người vợ hiền thục đảm đang.
Đến hai triều Hoằng Trị và Chính Đức, Vương Dương Minh cùng Trạm Nhược Thủy bắt đầu sửa đổi phép học Tâm. Một loạt học giả kinh học cũng lần lượt tìm cách làm mới Tống Nho. Bảy nhà văn phái Tiền Thất Tử lại khởi xướng phong trào phục cổ, giúp tư tưởng học thuật và không khí văn đàn Đại Minh dần phá bỏ xiềng xích.
Về sau, học Tâm dần mất đi sức sống, còn lối học thực tế lại theo đó nổi lên.
Phong trào phục cổ vẫn tiếp tục kéo dài đến cuối triều. Chỉ tiếc rằng khi nhà Minh sắp tàn, nó đã đi chệch hướng hoàn toàn: văn phải theo Tần Hán, thơ phải theo thời Thịnh Đường!
Văn chương cuối đời Minh thi nhau bắt chước văn cổ Tần Hán, thậm chí còn chạy đi nghiên cứu các học phái thời Tiên Tần. Có người từng đọc sách Mặc Tử, Hàn Phi Tử, nhưng lại chưa hề đọc tản văn của Bát đại gia đời Đường Tống. Đó quả là một không khí văn đàn hết sức kỳ quặc.
Bây giờ, Tiền Khiêm Ích đang khởi xướng một cuộc đổi mới văn chương. Ông hết lời đề cao Bát đại gia Đường Tống, kêu gọi thơ văn trở về với bản chất vốn có, có thể xem là người cầm cờ đầu trong phong trào phục cổ văn học cuối đời Minh.
Phí Ánh Hoàn cũng vậy. Hắn đương nhiên biết Tô Thức, thậm chí còn thuộc nhiều thơ từ của Tô Đông Pha, nhưng riêng tản văn của ông thì chưa từng đọc.
“Kẻ dân thường mà làm thầy thiên hạ, một lời nói ra mà thành phép tắc cho thiên hạ.”
Hai câu ấy, Phí Ánh Hoàn chỉ nhớ được vì thuở trẻ từng học thuộc những bài văn khuôn mẫu dùng trong khoa cử.
Phí Ánh Hoàn nở nụ cười, cố làm ra vẻ bình thản:
- Ngươi từng học tản văn của Tô Đông Pha à?
- Đọc qua loa vài bài.
Triệu Hãn đáp.
- Tản văn của cả Bát đại gia Đường Tống, ngươi đều đọc rồi?
Vào giữa và cuối triều Minh, phong trào phục cổ nổi lên. Đường Thuận Chi và Mao Khôn thuộc phái Đường Tống, từng biên soạn sách Tuyển văn Bát đại gia Đường Tống. Từ đó mới dần hình thành cách gọi “Bát đại gia Đường Tống”.
Cuốn sách này gây ảnh hưởng rất lớn vào thời Gia Tĩnh. Nhưng sau thời Vạn Lịch, nó dần thất thế. Nhiều sĩ tử chỉ nghe danh chứ lười bỏ thời gian tìm đọc.
Triệu Hãn nói:
- Cháu chỉ đọc vài bài.
Phí Ánh Hoàn bèn khảo hỏi:
- Ngươi thích bài nào nhất?
- Bài Ký lầu Nhạc Dương.
- Có thuộc không?
- Có lẽ quên mất vài câu rồi.
Triệu Hãn bắt đầu đọc:
- Mùa xuân năm Khánh Lịch thứ tư, Đằng Tử Kinh bị giáng chức, đến trấn nhậm quận Ba Lăng. Sang năm sau, chính sự thông suốt, dân chúng hòa thuận, mọi việc bỏ bê đều được khôi phục…
Phí Ánh Hoàn càng nghe càng kinh hãi. Bài văn này hay đến thế mà hắn lại chưa từng đọc, chỉ biết vài câu nổi tiếng trong đó.
- Hay! Hay lắm!
Phí Ánh Hoàn liên tục khen ngợi.
Triệu Hãn thì càng đọc càng thấy kinh ngạc. Hắn chăm chú quan sát vẻ mặt Phí Ánh Hoàn. Vị huynh đài này chẳng lẽ chưa từng biết đến bài Ký lầu Nhạc Dương?
Sĩ nhân đỗ cử nhân cuối đời Minh chẳng lẽ lại kém cỏi đến vậy?
Nói thế cũng không đúng. Phí Ánh Hoàn đọc kỹ sách của trăm nhà, trong nhà còn cất giữ rất nhiều văn chương thời Tần Hán.
- Đi thôi, đi thôi!
Phí Ánh Hoàn che giấu vẻ lúng túng trong lòng, gọi bọn trẻ xuống thuyền du ngoạn. Đi được nửa đường, hắn lén nói với Cầm Tâm:
- Mua cho ta một quyển Tuyển văn Bát đại gia Đường Tống. Đi nhanh về nhanh, ta chờ ngươi trên thuyền.
Mọi người xuống thuyền được một lúc lâu, Cầm Tâm cuối cùng cũng mua sách trở về.
- Lão gia, tôi chạy qua mấy hiệu sách mới mua được một quyển.
Hai tay Cầm Tâm đầy bụi đất. Chẳng biết quyển sách này đã bị người ta bỏ xó bao nhiêu năm rồi.
Thuyền nhổ neo, xuôi về trấn Thạch Đường.
Phí Ánh Hoàn ngồi một mình trong khoang thuyền, đọc liền mấy áng văn hùng hồn. Bỗng nàng nước mắt tuôn trào, nghẹn ngào thốt lên:
- Đến hôm nay ta mới hiểu được cái hay của văn chương. Nửa đời trước, ta đã uổng phí mất rồi!
Thật ra vẫn chưa muộn. Tiền Khiêm Ích, ngọn cờ trong phong trào văn hóa mới, cũng mãi sau tuổi bốn mươi mới đọc Tuyển văn Bát đại gia Đường Tống.
Triệu Hãn ngồi ở mũi thuyền, ngắm cảnh hai bờ, tâm trạng rối bời.
Đại Minh này chẳng những phải lo cho dân chúng đủ ăn, mà còn phải nuôi dưỡng tinh thần cho sĩ tử khắp thiên hạ.
Một vị cử nhân vốn có tiếng tài hoa, vậy mà đến cả thiên «Nhạc Dương lâu ký» cũng chưa từng đọc!