Lại nói thành phố nơi Ôn Cố sống đã bị chiến tranh đánh thành một đống gạch vụn. Đồ điện tử cùng mạng lưới liên lạc đều sập hẳn. Nhà cửa san sát ngày nào, giờ chỉ còn là phế tích hoang tàn.
Những mái ngói cong cong mang hồn vía của cả thành phố, những ngôi nhà cổ truyền lại mấy trăm năm, cùng với viện bảo tàng, đều nát bét không còn hình dạng.
Cảnh ấy không chỉ ở một nơi. Khắp thế gian, đâu đâu cũng như vậy.
Ôn Cố cùng người nhà buộc phải rời quê, tìm đến một thành phố có quân đội trấn giữ, còn giữ được chút trật tự mà nương thân.
Một nhà lặn lội qua bao nơi, cuối cùng mới dừng chân ở thành phố mới mà ở lại.
Cha mẹ hắn gia nhập tổ chức bảo vệ văn vật ở địa phương, làm những việc như tu sửa, giám định. Học vấn cả đời của hai ông bà, đến đây mới coi như tìm được chốn dùng đúng chỗ.
Ôn Cố thì cắp sách đến trường trở lại.
Năm này qua năm khác, khói lửa dần lắng xuống, trật tự mới đang gầy dựng lại. Ngày càng nhiều thành phố có quân đội về đóng.
Bên trên lại bắt đầu nhắc nhiều đến chuyện giữ gìn di sản văn hóa. Cha mẹ Ôn Cố được đưa vào một tổ chức cấp cao hơn, quanh năm bôn ba bên ngoài làm việc. Còn Ôn Cố ở lại quê hương thứ hai này, tiếp tục học cho hết chữ.
Năm hai mươi hai tuổi, hắn học xong. Cha mẹ đã sắp cho hắn một chỗ làm an nhàn chắc chắn, hắn lại không chịu. Hắn xin vào một đội chuyên đi tìm cổ vật, lặn lội tới những thành phố hay làng mạc đã thành phế tích vì loạn lạc, những nơi từng có bảo tàng, từng có nhà sưu tầm hay di tích cũ, để bới tìm những món văn vật còn sót.
Cũng là do ảnh hưởng từ cha mẹ mà hắn đem lòng thích nghề này.
Bên ngoài vẫn chưa thật yên. Mỗi chuyến đi xa đều có thể gặp nguy. Ôn Cố cũng có chút sức tự giữ mình, lại thêm anh em trong đội đỡ đần, cùng vài món đồ nghề mới, nên chuyện an toàn cũng coi như được bảo đảm.
Lần này lại là một chuyến đi xa trở về.
Cửa nẻo trong nhà đều bị lưới chống trộm bít kín. Ôn Cố gõ cửa nhà bên cạnh.
Một lát sau, cửa nhà bên mở ra. Một cô gái chạc tuổi hắn thò đầu nhìn sang. Thấy là Ôn Cố, cô cười nói:
- Về rồi đấy à!
Người hàng xóm này cũng là bạn học đại học với Ôn Cố. Tốt nghiệp xong, cô ở lại làm việc cho khu phố. Những lúc Ôn Cố đi vắng, cô ngó chừng nhà giúp hắn, kẻo có kẻ sinh lòng xấu lẻn vào.
Thành phố này tuy có quân đóng, khu phố cũng có phòng giữ an ninh, nhưng cũng chỉ dám nói không có bạo loạn lớn. Trong chỗ tối vẫn còn bao nhiêu xáo động rình rập. Có người để mắt tới vẫn yên tâm hơn.
Ôn Cố cười đáp:
- Ừ, lại một lần về nguyên vẹn đây.
- Xem ra chuyến này thu hoạch khá chứ?
- Cũng tạm được.
Đang nói, cô gái đưa chìa khóa vẫn giữ hộ sang.
Ôn Cố đón lấy chìa khóa, lại gọi cô lại:
- Cảm ơn nhé! À này, Yến Đãi!
Hắn lấy ra một gói nhỏ bọc nhung. Mở ra, bên trong là một miếng ngọc bội. Chất ngọc mịn màng ấm tay, hai mặt đều khắc hoa văn mây kiểu cổ.
Hắn đưa sang.
- Một trong những món tìm được chuyến này. Đồ thời nay bắt chước kiểu xưa, còn khá nguyên lành.
Tuy là đồ nay phỏng chế, nhưng bao năm loạn lạc đã phá nát quá nhiều thứ. Phần lớn những món gặp phải trong khói lửa, đến mẩu vụn cũng chẳng còn. Tìm được một miếng ngọc lành lặn thế này, kiểu dáng cổ kính, chất liệu lại không tệ, đã là hiếm lắm rồi. Đem ra chợ bán cũng được giá cao.
Yến Đãi đón lấy miếng ngọc, nụ cười nở trên mặt. Cô lại bảo Ôn Cố chờ một lát.
Cô vào nhà lấy ra một chiếc hộp gỗ.
- Ông cụ mê tranh chữ ở khu mình chuyển sang thành phố khác, để lại mấy món cho bọn mình. Em giành được cái này!
Hộp gỗ mở ra.
- Bút, mực, giấy, nghiên! Tặng anh đấy, em nhớ anh cũng từng học thư họa mà!
Ôn Cố mừng rỡ, nâng niu đón lấy.
Thứ này bây giờ khó tìm lắm!
Lần cuối hắn động tới bút mực giấy nghiên vẫn là hồi bé.
Hắn nói:
- Lâu lắm không động vào, tay nghề lụt cả rồi. Đợi em luyện lại cho thạo, em tặng anh một bức thủy mặc.
Yến Đãi đầy mong chờ hỏi:
- Vậy bao lâu anh mới luyện thạo?
- Với tư chất của anh thì nhanh thôi! Ừm, chừng hai ba năm.
- …
- Ha ha ha, em làm quen tay trước đã, vài hôm nữa vẽ thử một bức xem sao.
Ôn Cố ôm chiếc hộp gỗ đựng bút mực giấy nghiên, mở lớp cửa chống trộm đi vào nhà, rẽ vào thư phòng.
Trong thư phòng có cả một mặt tường là giá sách, cùng một bộ bàn ghế bằng gỗ.
Đều là hắn góp nhặt vật liệu rồi tự đóng lấy, theo kiểu dáng xưa.
Ôn Cố mở hộp gỗ, lặng lẽ ngắm bộ bút mực giấy nghiên hồi lâu.
- Nỡ nào đem ra dùng!
Loạn lạc chưa yên, trăm thứ còn dang dở, chẳng biết đến bao giờ mới lại có xưởng làm ra những thứ này, tay nghề xưa còn giữ được hay không?
Bao năm trôi qua, trật tự đang trở lại, kinh tế rồi cũng sẽ phồn thịnh như xưa.
Nghệ thuật và văn hóa sẽ lại hưng khởi, thành phố sẽ mọc lên trên phế tích.
Nhưng có những thứ, mất đi là không trở lại nữa. Sau này có thấy lại, e cũng chỉ là đồ giả.
Những cuốn sách vỡ lòng về văn hóa cổ từng đọc hồi nhỏ, những bài giảng chọn lọc từng học trên máy tính, những món đồ vẽ từng dùng, cùng những bản in tranh xưa tranh nay từng cất kỹ… tất cả những thứ ấy đều theo thành phố mà thành gạch vụn trong chiến tranh.
Bây giờ muốn học lại thư họa, chỉ còn cách chờ. Chờ xã hội có nề nếp, chờ chợ búa hồi sinh, chờ những họa sĩ còn sống sót truyền lại ngón nghề. Hai ba năm, đã là tính lạc quan lắm rồi.
Ôn Cố đặt cây bút lông xuống, lại lục trong ba lô ra một chiếc chén sứ.
Đây cũng là thứ nhặt được chuyến này, đồ cổ thật sự.
Thân chén mang một màu xanh nhạt tựa sắc trời, óng ánh hiền hòa. Đáy chén có khắc chữ, chỉ tiếc hai vết nứt lớn phá mất vẻ vẹn nguyên.
Nhưng thế này đã coi như là sứt mẻ ít lắm rồi.
Ôn Cố đặt chiếc chén cẩn thận, đợi cha mẹ về nghỉ sẽ sửa lại.
Trong ba lô còn vài mảnh cổ vật vỡ. Vết xước chằng chịt, hoa văn mờ không nhận ra. Dù cha mẹ hắn có đứng đây cũng chẳng sửa nổi, chỉ lập được hồ sơ lưu lại. Cũng chẳng biết xưa kia chúng vốn ra hình thù gì.
Kho dữ liệu mất mát nặng, hồ sơ của nhiều món văn vật cổ không sao tìm lại.
Trong lửa khói, điều đáng tiếc quá nhiều, báu vật văn hóa cũng chỉ là một trong số đó.
Trên vùng đất hoang, gió thổi hun hút qua bãi vắng, cuốn cát bụi lên, nghe như than như oán.
Trong nhà, Ôn Cố sắp xếp xong những thứ mang về chuyến này, rồi rút trên giá xuống một cuốn sách.
Mép sách có vết xước, nhưng chữ in bên trong còn đọc được. Đó là sách vẽ kiến trúc cổ.
Toàn chữ giải thích dày đặc, thêm vài hình minh họa đen trắng. Chỉ nhìn vào đó, rất khó hình dung đồ thật vốn tỉ mỉ rực rỡ ra sao.
Những ngón nghề khiến người ta kinh ngạc cùng gu thẩm mỹ ấy, chính là cốt cách của một nền nghệ thuật văn hóa từng hùng mạnh.
Mỗi lần xem, Ôn Cố lại tiếc mà thở dài.
- Chẳng được thấy nữa rồi!
Hắn lại lật thêm vài trang.
Trong sách kẹp một chiếc lá. Lá do chính tay Ôn Cố ép làm tiêu bản, kẹp vào làm dấu sách.
Gân lá hiện rõ. Từ cuống lá vươn về phía trước, gốc lá tỏa ra từng đường gân.
Gân chính, gân bên, gân nhánh, cùng những đường gân nhìn kỹ mới thấy song song, giao nhau, to nhỏ khác nhau, chằng như lưới. Những đường sống tinh xảo tựa gân cốt mạch máu ấy nâng đỡ phiến lá xòe ra giữa khoảng không.
Hắn khép sách lại, đặt lên giá.
Ôn Cố ngả lưng vào ghế, nhìn những sách vở đồ đạc góp nhặt bao năm, để mặc suy nghĩ trôi đi.
Những báu vật lịch sử để lại đã dần nát theo hết trận loạn này đến trận loạn khác.
Lúc đầu còn biết giận, biết xót. Trải qua nhiều rồi, gần như chai lì.
Đồ điện tử hỏng, bao nhiêu hình ảnh mất. Biết bao sách vở cùng đồ vật quý hóa tan nát trong loạn lạc.
Những di sản được bao thế hệ truyền tay, gửi gắm tình cảm sâu nặng, đã mất đi từng mảng lớn.
Những hình ảnh từng thấy hồi bé ngày càng nhòe đi.
Những năm trước, còn có thể qua đôi ba ghi chép rời rạc mà nhòm được dáng vẻ con người mấy trăm mấy nghìn năm trước.
Dựa vào tin tức ít ỏi, vào sức nặng mà văn vật mang theo, lần theo mạch thời gian mà ngược lên tìm dấu chân con người từng sống trên tinh cầu này.
Từ một vảy một móng may mắn lọt lại sau mấy chục triệu năm dằng dặc, mà đoán xem con thú khổng lồ năm xưa ra sao.
Sau bao năm loạn lạc, hy vọng càng mỏng manh.
Hắn mơ cũng muốn được ngắm mái cong đấu củng, đình đài lầu gác từng chép trong sách. Muốn ngắm cầu đá khói nước, vườn hoa bóng chiều. Muốn ngắm giáo gươm ngựa sắt nơi ải quan, ngắm nhà tranh dâu biếc bên khe làng… Lần theo dấu lịch sử mà ngắm đèn lửa muôn nhà của thời xa.
Những điều vĩ đại cùng bí ẩn giấu trong dòng thời gian lịch sử, hẳn phải rực rỡ muôn màu và hùng tráng vô cùng!
Ôn Cố vừa ước ao, vừa tiếc sâu sắc.
Nếu đến chút văn vật còn sót cũng mất nốt, vài chục năm hay trăm năm sau, dù may còn chữ nghĩa ghi lại, khó tránh có người ngờ vực. Những thứ ấy có thật từng tồn tại hay không?
Nhìn nắng chiều ngoài cửa sổ, Ôn Cố lặng đi hồi lâu.
Nếu thật có thế giới song song, có đa vũ trụ, những thứ đã mất ở đây, ở một thế giới khác hẳn vẫn còn đó chứ?
Buổi tối, trước khi ngủ, trong đầu Ôn Cố bỗng hiện lên chiếc lá trong sách. Chiếc lá chưa dài tới nửa thước ấy.
Trên phiến lá, những đường gân song song, giao nhau, chằng chịt lại hiện ra rõ rệt trước mắt.
Thế giới có thể vì một chuyện xảy ra mà rẽ ra những kết quả khác nhau. Trên dòng thời gian, cùng tồn tại, mà đi về những ngả khác nhau.
Như trên phiến lá, từ một gốc tỏa ra những nhánh gân khác nhau.
Dưới nửa thước, ngoài bốn chiều.
Những đường gân song song, giao nhau, quanh co to nhỏ chẳng đều, tựa vô vàn đường hầm thời gian trải ra trước mắt.
Ý thức như bị cuốn vào một khoảng không kỳ diệu, men theo những đường thời gian ấy mà ngược dòng, trong chớp mắt đã vượt qua quãng đường dài hàng ức vạn năm ánh sáng!
Bao nhiêu quy tắc kết thành tin tức, qua ý thức mà truyền đi trong một sát na, hơn cả nghìn lời vạn tiếng, huyền diệu khôn lường!
Trong vũ trụ, từng phút từng giây đều có phép lạ chào đời.
Vấn đề chỉ ở chỗ, ngươi có gặp được hay không.
Gặp được, ấy là may.
Ôn Cố cảm thấy mình đã xuyên qua thời không, tìm được một “mình” khác trong đa vũ trụ!
Như nhòm thấy kẽ hở của quy tắc, lại như đã làm một cuộc đổi chác khiến cả hai bên đều vừa lòng.
Linh tính mách rằng ước nguyện sắp thành, Ôn Cố đầy mong chờ ngược dòng thời không mà đến một vùng đất xa xôi.
Cánh cửa thế giới mới sắp mở ra vì ta!
Nơi ấy hẳn là hết sức… hết sức…
Ý thức lao đi vùn vụt cuối cùng cũng đứng lại.
Ngay sau đó, từ tinh thần đến thân thể đều rã rời yếu ớt, dường như kề sau là có thể đi đời.
Năm giác quan dần tỉnh lại.
Theo hơi thở, mũi hắn ngửi thấy mùi gì lạ lạ, như mùi thuốc trộn gia vị, lại ủ lên men thật kỹ, rồi theo gió mà tỏa ra…
Kỳ quặc, khó tả, mà mơ hồ khiến người ta yên lòng?
Đầu óc còn mụ mị, hắn ngẩng mắt nhìn sang.
Trước mặt có một người, vóc dáng vạm vỡ chắc nịch, đang ngồi xổm dưới đất, nước mắt nước mũi dàn dụa.
Phả thẳng vào mặt Ôn Cố là tiếng gào khóc vang rền, đầy kích động, khản cả giọng:
- Cha ơi…
Ôn Cố vừa hoàn hồn: ???
Khoan đã!!!
Ngươi gọi ai đấy?!!
Giờ phút này, hắn muốn từ chối cả thế giới này.