Chương 90: Sửa lò gốm
Buổi trưa, trong ngõ Thúy Vân.
Một con ngựa trắng chậm rãi dừng trước cửa phủ họ Trần. Trần Vấn Tông nhẹ nhàng nhảy xuống yên. Gia nhân trong phủ đã chạy ra đón, nhận lấy dây cương và roi ngựa từ tay hắn.
Hắn khẽ vén vạt áo, bước qua ngưỡng cửa cao, đi sâu vào trong cánh cổng son.
Một gia nhân khỏe mạnh bưng chậu đồng sáng loáng đến gần:
- Công tử, người lau mặt cho tỉnh táo.
Trong chậu đã có nước nóng, bên mép chậu vắt một chiếc khăn trắng. Trần Vấn Tông nhúng khăn vào nước, lau từ trán xuống cằm hai lượt, lúc này mới thấy khoan khoái hơn đôi chút.
Hắn gấp khăn lại, đặt lên mép chậu rồi khẽ hỏi:
- Cha ta đâu?
Gia nhân hạ giọng đáp:
- Lão gia sai đánh chết tên tiểu đồng ăn chặn tiền, rồi cho chuẩn bị xe đến nha môn. Nghe nói còn công vụ cần xử lý.
- Mẹ ta đâu?
- Phu nhân hẹn với Trương phu nhân đến Cục May Chỉ chọn vải lụa.
- Vấn Hiếu đâu?
Gia nhân đáp tiếp:
- Nhị công tử ra ngoài với bạn, nói là đến chợ phía đông dạo chơi.
Trần Vấn Tông thoáng ngẩn ngơ. Hôm nay trong nhà có một tiểu đồng mất mạng, vậy mà dường như chẳng ai bị ảnh hưởng. Mọi chuyện vẫn diễn ra như thường.
- Quản gia đâu?
- Quản gia bị đánh mười trượng, chúng tôi đã dìu về phòng nghỉ rồi.
- Ta đến thăm ông ấy.
Trần Vấn Tông đi qua dãy hành lang sơn son hun hút, đến khu nhà phía sau dành cho gia nhân.
Vừa vào sân, hắn đã nghe tiếng quản gia chửi rủa:
- Thằng nhãi ấy giờ dựa được vào Vương phủ, cứng cánh rồi, dám cả gan mách lẻo với lão gia… Ái da, bôi thuốc nhẹ tay thôi!
Trong phòng vang lên một tiếng bốp giòn tan, như thể ai vừa bị tát. Ngay sau đó, một tiểu đồng cuống quýt nói:
- Tiểu nhân sẽ nhẹ tay hơn.
Trần Vấn Tông cau mày. Giọng điệu của quản gia lúc này khác hẳn mọi khi hắn từng nghe, cứ như hai người hoàn toàn khác nhau.
Hắn bước tới, vén rèm vải bông. Quản gia đang nằm sấp trên giường, để trần mông. Một tiểu đồng bôi thuốc cho ông ta. Bên cạnh giường còn bày đĩa mứt quả và bánh ngọt.
Quản gia liếc thấy Trần Vấn Tông bước vào, lập tức ngồi dậy kéo quần lên, cảm kích nói:
- Công tử, sao người lại đến tận hậu viện thăm tôi? Nơi ở bẩn thỉu của đám gia nhân chúng tôi đâu phải chỗ người nên tới.
Trần Vấn Tông chậm rãi nói:
- Mười trượng ông chịu không nhẹ đâu, phải nghỉ ngơi cho tử tế. Vừa rồi ta đi tìm Trần Tích, nhưng không đưa đệ ấy về được.
Quản gia trầm giọng:
- Công tử tìm hắn làm gì? Đừng thấy hắn giả vờ cứng cỏi lúc này. Chẳng qua hắn khổ nhục kế, mong lão gia xót thương thôi. Chỉ cần công tử và lão gia mặc kệ hắn, chẳng bao lâu hắn sẽ tự tìm cách quay về phủ.
- Vì sao?
Quản gia quả quyết:
- Cậu đừng thấy bây giờ hắn làm bộ không muốn về phủ. Chẳng lẽ hắn thật sự nỡ bỏ hết vinh hoa phú quý nhà họ Trần sao?
Đúng vậy. Nhà họ Trần mấy đời làm quan lớn, gia chủ hiện nay là Trần Lộc Trì, Thượng thư Bộ Hộ đương triều. Có mấy ai buông bỏ được gia thế như thế?
Nhưng khi nhớ lại Trần Tích vừa gặp, Trần Vấn Tông cảm thấy vẻ mặt đối phương bình thản, kiên quyết. Rõ ràng hắn thật lòng muốn đoạn tuyệt với phủ họ Trần.
Im lặng hồi lâu, Trần Vấn Tông mới nói:
- Quản gia cứ nghỉ ngơi cho tốt. Ta về đọc sách đây. Dặn nhà bếp tối nay khỏi chuẩn bị cơm cho ta.
- Vâng.
Trần Vấn Tông ra khỏi phòng, băng qua sân sâu hun hút rồi trở về gian nhà của mình. Hắn ngồi trước án, định ôn lại kinh nghĩa, nhưng lật sách mấy lần vẫn chẳng đọc vào đầu.
Ngày kia là kỳ thi mùa thu. Hắn lấy chiếc chặn giấy bằng ngọc đen vuốt phẳng tờ giấy tuyên, định viết một bài bàn việc nước. Cọ đã thấm đầy mực, nhưng hắn mãi không đặt bút.
Trong đầu Trần Vấn Tông cứ văng vẳng lời chất vấn của quận chúa và tiếng cười nói vui vẻ trên xe bò, mãi chẳng tan.
Một lát sau, hắn bỗng đứng dậy đi ra ngoài, bảo tiểu đồng đang chờ ở cửa:
- Chuẩn bị ngựa.
Trần Vấn Tông vội ra cổng, nhảy lên lưng ngựa. Hắn khẽ thúc hai chân vào bụng ngựa, phóng về phía nam thành.
Hắn muốn nghiêm túc xin lỗi Trần Tích. Đệ đệ bị thương mà hắn chẳng hề hỏi han, làm anh như hắn quả thật hổ thẹn với lời dạy của thánh hiền.
…
Sau khi tuyết tan, đường quan lầy lội gập ghềnh. Càng đến gần thôn Lưu Gia, mặt đường càng đen; khắp nơi đều là xỉ than rơi khỏi xe bò.
Thôn Lưu Gia chẳng vắng vẻ như người ta tưởng. Ngoài đầu thôn, lái buôn và xe bò qua lại không ngớt. Có xe chở đất sét đi vào, cũng có xe chở đồ sứ đi ra.
Trong thôn dựng lên từng dãy ống khói, liên tục phun khói trắng lên trời. Giữa ngày đầu tuyết, những người khuân vác chỉ mặc áo mỏng, xỏ chân vào đôi dép rơm thủng, tất bật bốc dỡ hàng hóa.
Cả thôn Lưu Gia chẳng khác nào một xưởng gốm sứ khổng lồ.
Trần Vấn Tông ngồi trên ngựa, vẫy tay gọi một người khuân vác, ôn tồn hỏi:
- Xin hỏi, anh có thấy thế tử và quận chúa không?
Người kia ngơ ngác:
- Thế tử với quận chúa sao lại đến chỗ chúng tôi? Công tử đi nhầm đường rồi chăng?
Trần Vấn Tông lặng thinh một lát. Hắn cũng tưởng mình đã đi nhầm, nhưng trước hiệu thuốc, Trần Tích rõ ràng nói là đến thôn Lưu Gia.
Hắn hỏi tiếp:
- Anh có thấy một nhóm tám người đến đây không? Trong đó còn có một vị hòa thượng.
Người khuân vác chợt hiểu ra:
- À, mấy vị ấy! Họ vừa dùng một cây trâm vàng mua lại lò gốm bỏ hoang của nhà họ Chu. Công tử rẽ trái, đi đến căn thứ ba là thấy.
- Đa tạ.
Trần Vấn Tông ném cho anh ta hai đồng tiền, rồi thúc ngựa đi tiếp trên con đường bùn lầy. Những người khuân vác thấy hắn cưỡi ngựa cao lớn, dáng vẻ đường hoàng, liền tránh sang hai bên nhường lối.
Chẳng đi được mấy bước, hắn đã nghe tiếng Trần Tích vọng tới:
- Mọi người lấy vải che kín mũi miệng nhé. Hít phải bụi là khó chịu cả buổi đấy.
Trần Vấn Tông ghìm ngựa dừng trước cổng lò gốm. Hắn cúi nhìn con đường nhão nhoẹt sau khi tuyết tan, rồi lại nhìn đôi giày đen sạch sẽ của mình, do dự không biết có nên xuống ngựa không.
Hắn ngẩng lên. Cổng lò gốm mở rộng, bụi xám mù mịt trong sân. Trần Tích và mọi người lấm lem bụi đất, ai nấy lấy vải che kín mũi miệng, cùng đẩy chiếc cối đá khổng lồ, nghiền từng mảnh sành vỡ thành bột.
Cảnh tượng trước mắt hoàn toàn khác với điều Trần Vấn Tông hình dung. Hắn tưởng thế tử và quận chúa vui vẻ đến đây ngắm tuyết thưởng mai, nào ngờ họ lại tụ tập trong một lò gốm đổ nát, làm những việc vừa bẩn vừa nặng nhọc.
Lò gốm nhà họ Chu rộng chừng hai mẫu. Bên trái là dãy nhà đất thấp lè tè, mái ngói vỡ gần hết. Chính giữa có một lò nung lớn, lúc này chưa nhóm lửa. Bên phải chất những món đồ sứ hỏng cao như núi, cạnh đó là chiếc cối đá khổng lồ.
Lương Cẩu Nhi nằm ngủ ngon lành dưới mái hiên nhà đất, mặt phủ một chiếc lá thuốc lá đã phơi khô. Tiểu hòa thượng ngồi xếp bằng dưới đất, nhắm mắt tụng kinh. Trần Tích và mọi người cùng đẩy chiếc cối đá nặng nề, nghiền từng mảnh sành vỡ thành vụn.
Bạch Lý cầm chiếc chổi ngắn, không ngừng quét bột vừa nghiền vào giỏ tre để dành dùng sau.
Đúng lúc ấy, một nắm bụi tung lên, phủ một lớp xám lên mặt quận chúa Bạch Lý.
Thế tử đang đẩy cối đá, xót xa nói:
- Mau lại đây, anh lau mặt cho em.
Bạch Lý nghe vậy ngẩng khuôn mặt nhỏ lên. Nhưng thế tử không lau cho nàng, trái lại còn viết chữ “Vương” lên trán nàng.
Thế tử cười ha hả:
- Thế này càng giống hổ con hơn rồi!
Bạch Lý tức tối, cầm chổi đuổi đánh hắn. Hai người chạy vòng quanh cối đá, kẻ đuổi người chạy. Những người còn lại cùng đẩy cối, cười vang.
Lưu Khúc Tinh nhìn Xa Đăng Khoa:
- Để ta lau mặt cho ngươi nhé?
Xa Đăng Khoa cười lạnh:
- Cút sang một bên mà làm trò ghê tởm ấy đi. Tưởng ta không biết ngươi lại giở trò xấu bụng à? Đúng là thâm như mực!
Trần Vấn Tông ngồi trên ngựa, lặng lẽ nhìn cảnh ấy. Hắn không hiểu vì sao mọi người mặt mũi lấm lem, đẩy một chiếc cối đá mà vẫn vui vẻ đến thế.
Vui trong cảnh khổ chăng?
Nhưng thân phận thế tử và quận chúa Bạch Lý cao quý đến vậy, sao lại phải làm những việc của phu phen khuân vác?
Do dự hồi lâu, rốt cuộc Trần Vấn Tông cũng nhảy xuống ngựa. Giày đen vừa chạm đất đã bắn lên mấy giọt bùn. Hắn không lên tiếng, chỉ lặng lẽ bước vào sân lò gốm, âm thầm quan sát.
Chợt nghe Trần Tích nói:
- Được rồi, trước mắt nghiền đến đây thôi. Ta phải xem kết quả ra sao rồi mới biết nên điều chỉnh thế nào. Lần này chúng ta phải chuẩn bị đánh lâu dài.
Trần Tích hiểu về xi măng nhờ bí quyết “nghiền hai lần, nung một lần” được truyền miệng rộng rãi.
Nói thì đơn giản: nung vôi và đất sét thành nguyên liệu, rồi trộn đều theo tỷ lệ bảy mươi lăm phần vôi, hai mươi lăm phần đất sét. Dù không bằng loại xi măng đặc chủng, dùng trong thời đại này đã quá đủ.
Trong lò gốm chất đầy sành sứ vỡ. Đó là những món đồ hỏng bị loại từ các mẻ nung trước, có thể dùng ngay làm đất sét đã nung. Còn vôi tôi, thời Ninh triều gọi là vôi trắng, từ lâu đã được dùng rộng rãi vào nhiều việc. Mua sẵn là được.
Nguyên liệu đã có đủ, xem ra chỉ còn nghiền nhỏ rồi trộn đều.
Nhưng Trần Tích biết, cũng như cách dùng nước đường để tẩy màu đất vàng, có những việc nghe thì đơn giản mà bắt tay vào làm mới thấy khó. Làm ra xi măng không khó, nhưng làm được xi măng đạt chuẩn lại chẳng dễ dàng.
Lúc này chưa ai để ý Trần Vấn Tông đã đến. Hắn chỉ lặng lẽ nhìn, muốn xem thế tử và mọi người định làm gì.
Trần Tích đổ vôi trắng và bột sành đã nghiền xuống khoảng đất trống trong lò, rồi đong lượng nước theo đúng tỷ lệ, trộn đống bột thành một thứ hồ sền sệt.
Trộn đều xong, hắn trát xi măng lên một viên gạch xanh rồi để khô. Cả nhóm lấm lem ngồi xổm bên cạnh chờ đợi.
Thế tử ôm gối ngồi chồm hổm, khẽ hỏi:
- Trần Tích, phải đợi bao lâu?
Trần Tích nghĩ một lát rồi đáp:
- Bắt đầu se phải mất hơn ba khắc, khô hẳn trong vòng ba canh giờ thì mới đạt.
- Ba canh giờ lâu thế sao?
Trần Tích nghiêm giọng:
- Kiên nhẫn đi. Làm việc lớn phải biết chờ đợi!
- Ồ… thế ta đánh bài cửu một lúc nhé?
- Ngươi mang bài cửu theo à?
- Không. Mai quay lại thì mang theo.
- Được.
Bạch Lý cười nói:
- Ta không biết thứ gọi là xi măng này làm xong có cứng như lời Trần Tích nói không, nhưng làm việc ở đây vui hơn ngồi đọc sách trong thư viện nhiều. Cũng thấy mình làm được việc gì đó.
Trần Tích cười:
- Quận chúa, các người chỉ thấy mới lạ nhất thời thôi. Bảo các người làm như những người khuân vác kia, chắc gì đã chịu.
Nói đến đây, Bạch Lý chợt buồn bã:
- Trước kia ta thường hỏi Hỷ Bính, Hỷ Đường về cuộc sống bên ngoài phủ, muốn biết dân chúng sống ra sao. Nghe họ kể, ta đã thấy dân chúng khổ lắm rồi. Nhưng hôm nay tận mắt trông thấy các bác khuân vác giữa mùa đông vẫn đi dép rơm, ta mới hiểu cái khổ ấy không thể chỉ dựa vào lời người khác mà tưởng tượng ra được.
Trần Tích im lặng một lát rồi nói:
- Quận chúa và thế tử sinh ra trong nhà quyền quý, dĩ nhiên khó hiểu nỗi nhọc nhằn của người dân kiếm sống. Nhưng hai người chịu tìm hiểu những điều ấy, đã là đáng quý lắm rồi.
Thế tử bĩu môi:
- Nên gọi cả đám quan lớn trên triều đến đây xem dân chúng dưới quyền họ sống thế nào mới phải.
Nghe đến đó, Trần Vấn Tông lên tiếng sau lưng mọi người:
- Các quan lớn trên triều cũng một lòng lo cho giang sơn xã tắc. Ngày ngày họ tận tụy nghĩ cách đặt ra chính sách, cứu dân khỏi cảnh lầm than. Nếu muốn trách, chỉ có thể trách Cảnh triều và Ninh triều năm nào cũng chinh chiến, khiến dân chúng khốn cùng. Thế tử và quận chúa thân phận cao quý, vốn không nên lăn lộn nơi thôn dã mà phí thời gian, càng không nên nói sau lưng các quan trong triều.
Những người đang ngồi xổm đồng loạt quay lại nhìn hắn:
- Ủa, sao ngươi lại đến đây?
Trần Vấn Tông không trả lời, chỉ thành khẩn nói:
- Thế tử, quận chúa, hai người nên về đọc sách thánh hiền cho tử tế, sau này mới có thể giúp ích cho dân chúng một phương.
Thế tử vẫn ngồi xổm, thoải mái đáp:
- Bọn ta đang làm chuyện lớn liên quan đến việc dụng binh. Đồ mọt sách như ngươi không hiểu đâu!
Trần Vấn Tông nghẹn lời:
- Ở cái thôn Lưu Gia bẩn thỉu này, các người làm sao có thể làm nên chuyện lớn liên quan đến việc dụng binh?
Thế tử vui vẻ cười:
- Có nói ngươi cũng chẳng hiểu.
Trần Vấn Tông nghiêm giọng:
- Ngươi không nói thì làm sao ta hiểu?
Thế tử ngập ngừng:
- … Chủ yếu là chính ta cũng không hiểu.
Trần Vấn Tông lẩm bẩm:
- Thế tử cũng thành thật đấy.
Trần Tích liếc hắn:
- Huynh muốn xem thì cứ đứng một bên mà xem, đừng chen vào lải nhải. Huynh cũng đừng coi thường việc chúng ta đang làm. Học vấn rốt cuộc là để đem ra giúp đời, giúp dân. Chỉ biết nói suông sẽ làm hại đất nước.
Nghe vậy, Trần Vấn Tông suýt nổi giận. Nho gia coi trọng tình nghĩa anh em, anh phải thương em, em phải kính anh. Nhưng Trần Tích chẳng buồn để ý lễ nghĩa ấy, dường như cũng chẳng xem hắn là anh.
Song nhớ lại mục đích chuyến đi này, rốt cuộc hắn vẫn nhịn xuống. Hắn không muốn ngồi xổm dưới đất như đám người kia, làm mất phong thái nho nhã, bèn đứng sang một bên chờ đợi, muốn xem họ định bày ra chuyện gì.
Chỉ là…
Trần Vấn Tông nghi hoặc hỏi:
- Ta nghe mọi người nói chuyện, dường như Trần Tích đang làm chủ ở đây?
Mọi người nhìn nhau, chẳng hiểu câu hỏi ấy có gì lạ. Thế tử nghĩ một lát rồi hỏi ngược lại:
- Chứ còn ai?
Trần Vấn Tông sững sờ. Quản gia cứ nói Trần Tích khúm núm lấy lòng, dựa vào thế tử và quận chúa. Nhưng xem ra lời quản gia nói hoàn toàn sai!
Bạch Lý kéo tay áo thế tử:
- Anh, đừng để ý đến hắn. Mình không chơi với hắn nữa.
Trần Vấn Tông cạn lời.
Không biết đã đợi bao lâu, có lẽ hai canh giờ, cũng có lẽ ba canh giờ. Mọi người ngồi xổm đến tê chân, bèn vào nhà khiêng ghế gỗ ra ngồi chờ tiếp.
Đến khi mặt trời lặn, Trần Tích mới lên tiếng:
- Chắc được rồi. Thời gian se và khô hẳn đều tạm đạt, chỉ chưa biết có đủ cứng hay không.
Thế tử ghé tới xem. Thứ hồ vừa trát lên viên gạch lúc nãy đã đông cứng, dính chặt vào gạch xanh.
Mắt thế tử sáng lên, hắn nhìn Trần Tích hỏi:
- Vữa gạo nếp thường mất bao lâu mới khô cứng?
Trần Tích đáp:
- Mười ngày.
Thế tử lại hỏi:
- Nếu thứ này thật sự thay được vữa gạo nếp, phụ thân sẽ chẳng còn phải lo nữa. Tro vôi với đất sét đâu đâu cũng có, bao nhiêu dân chúng sẽ không phải nhịn đói vì triều đình trưng thu gạo nếp!
Trần Tích cầm viên gạch xanh lên, chăm chú xem kết cấu của lớp hồ đã đông cứng. Bỗng hắn nói:
- Đừng mừng vội.
Nói rồi, hắn đưa ngón cái khẽ miết. Lớp hồ xi măng vốn tưởng đã chắc cứng, nào ngờ lại vụn ra như bã đậu hũ.
Nếu đem thứ xi măng này xây thành ở biên trấn, e rằng chưa đợi Cảnh triều kéo quân tới, tường thành đã đổ sập. Đến lúc ấy, thế tử và Bạch Lý có lẽ còn bình yên, còn Trần Tích chỉ sợ khó giữ được đầu trên cổ…
Rốt cuộc sai ở đâu?
Trần Tích thích đọc sách khoa học thường thức nên hiểu biết rộng. Nhưng hiểu biết rộng thường đồng nghĩa mỗi thứ chỉ biết sơ qua, không thể đào sâu đến tận gốc.
Lý lẽ thì nói đâu ra đấy, đến khi bắt tay làm lại phải vấp hết khúc quanh này tới khúc quanh khác.
Trần Tích thở dài:
- Làm thế này chắc chắn chưa dùng được.
Thế tử hỏi:
- Vậy phải làm sao?
Trần Tích ngẫm nghĩ một lát rồi nói:
- Bột sứ nghiền ra phải rây mịn hơn nữa. Quận chúa, nàng dẫn Thư Đăng Khoa với anh Mèo về trong thôn tìm xem có loại rây mắt nhỏ hơn không. Thế tử, lát nữa ngài cùng sư huynh Lưu và tiểu hòa thượng đi mua thêm tro vôi…
Trần Tích vẫn cảm thấy có điều gì đó chưa ổn. Hình như hắn đã bỏ sót một bước cực kỳ quan trọng.
Trần Vấn Tông nhìn dáng vẻ chăm chú suy nghĩ của Trần Tích, chỉ thấy người em này xa lạ đến lạ lùng.
Trước kia ở Trần phủ, Trần Tích ở riêng một viện, ăn riêng, ngủ riêng. Ngay cả trường học hắn theo cũng khác với nơi Vấn Tông và Vấn Hiếu đến. Mẫu thân luôn vin vào cớ Trần Tích nghịch ngợm để ngăn họ gần gũi nhau.
Rõ là anh em ruột, sống chung trong một phủ, vậy mà cứ như thuộc về hai thế giới khác nhau.
Mãi đến lúc này, Trần Vấn Tông mới nhận ra mình chưa bao giờ thật sự hiểu người em ấy.
Đúng lúc đó, Trần Tích chợt ngẩng đầu nhìn chiếc lò đất khổng lồ giữa sân.
- Không đúng, vấn đề nằm ở cái lò này! Chẳng trách lúc sang tay lò nung, ông chủ cứ ấp a ấp úng!
Nói rồi, hắn nhặt một cành cây, ngồi xổm xuống vẽ hình hồ lô trên đất.
- Đây là lò lửa hướng lên. Nhiệt độ không đủ để nung xi măng. Phải đổi sang lò hình hồ lô hoặc lò hình bánh bao, chuyển lửa từ hướng lên thành hướng xuống mới được. Thế tử, ngài đi gọi những trai tráng khỏe mạnh ở thôn họ Lưu tới đây.
Thế tử tò mò hỏi:
- Ngươi định làm gì?
Trần Tích quả quyết đáp:
- Ta muốn sửa lò!