Bên rìa đạo tràng, một nhà sư trần trụi nửa người giữa trời tuyết trắng. Gã cầm hai dùi trống gỗ, gõ đều lên mặt trống da, vẻ mặt dữ tợn như Kim Cương nổi giận.
Ngoài đạo tràng đặt một lò đồng lớn. Một tiểu đạo sĩ áo xanh vừa thắp lên nén hương dài. Nén hương ấy cháy hết vừa đúng một canh giờ. Trước khi hương tàn, nếu người trả lời vẫn chưa tìm được lời giải thì phải nhận thua. Khi ấy sẽ đổi người khác lên đáp.
Trống ngừng, chuông vang, người lui.
Giữa đám tăng nhân, có một nhà sư trẻ vốn đang nhắm mắt ngồi bất động. Lúc này y lần tràng hạt, mở mắt nhìn vào đạo tràng.
Tuyết bay đầy trời. Trần Tích lặng lẽ ngồi xếp bằng trên bồ đoàn. Gió từ ngoài sơn trang thổi tới, cuốn theo lớp tuyết mỏng phủ lên vai, lên đầu, lên đầu gối hắn. Hắn vẫn ngồi im như tượng.
Nhà sư trẻ khẽ nói:
- Bồ Tát hạ mắt thương đời.
Nói rồi, y lại nhắm mắt, chậm rãi lần tràng hạt.
Trên bậc đá quanh đạo tràng, văn nhân mặc khách, tăng nhân áo xám và đạo sĩ áo xanh đều lặng lẽ nhìn thiếu niên giữa sân. Tiếng bàn luận rì rầm hòa lẫn vào nhau.
Một tiểu đạo sĩ vò đầu:
- Trương Lê sư huynh, đệ thấy chiếc thuyền cứu độ đương nhiên không còn là chiếc thuyền cứu độ ban đầu nữa.
Một tiểu đạo sĩ khác lập tức nói:
- Không đúng, nó vẫn là chiếc thuyền ấy!
- Chuyện này đâu đơn giản như vậy. Cứ nghe xem các nhà sư trả lời ra sao đã.
Trương Lê nhìn chằm chằm vào bóng lưng Trần Tích. Hắn chưa dám vội vàng đưa ra kết luận.
Lúc ấy, trong đạo tràng, một nhà sư ngồi trên bồ đoàn chậm rãi lên tiếng:
- Chiếc thuyền cứu độ đã không còn là chiếc thuyền cứu độ nữa. Kinh Đàn có nói, bản thể của chúng sinh hữu tình là tự tính, tức linh hồn. Còn bản thể của chúng sinh vô tình là hình thể, nói dễ hiểu hơn thì chính là những bộ phận cấu thành. Chiếc thuyền cứu độ thay ván thuyền, cũng như thay đổi hình thể. Hình thể đã đổi thì đương nhiên nó không còn là chiếc thuyền cứu độ ban đầu.
Trên bậc đá quanh đạo tràng, người gật đầu, kẻ lắc đầu. Trương Hạ đang dìu Bạch Lý đứng bên cạnh, hai hàng mày nhíu chặt.
Thế tử tò mò hỏi:
- Sao ngươi lại cau mày?
Trương Hạ do dự đáp:
- Ta đã xem hàng chục trận tranh luận kinh Phật, đây là lần đầu gặp một câu hỏi khiến mỗi người nói một kiểu. Ngài nhìn xem, ngay cả các nhà sư cũng chưa chắc đồng ý với lời giải của vị sư huynh kia.
Thế tử chán ngán nói:
- Tranh luận kinh Phật kiểu này toàn là lời suông. Rốt cuộc chỉ xem ai giỏi cãi hơn mà thôi, chẳng giúp ích gì cho dân chúng hay xã tắc.
Trương Hạ vẫn nhíu mày, không nói thêm.
Tranh luận kinh Phật có người làm trọng tài. Mọi người cùng nhìn về phía đám văn nhân trên bậc đá. Một trung niên mặc áo nho khẽ lắc chiếc chuông đồng trong tay, cất giọng sang sảng:
- Người đặt câu hỏi, đã có lời giải đáp chưa?
Lời vừa dứt, Trần Tích rũ mắt, chẳng buồn ngẩng đầu, hỏi:
- Nếu ta chỉ thay một tấm ván thuyền thôi, như vậy cũng là thay đổi hình thể. Thế chiếc thuyền cứu độ còn là chiếc thuyền cứu độ hay không?
Nhà sư sững người:
- Chuyện này…
Y nhíu mày, vắt óc nhớ lại kinh sách để tìm lời chứng minh cho lập luận của mình.
Thời gian chậm rãi trôi qua. Nén hương kia mỗi lúc một ngắn, còn nhà sư vẫn nghẹn lời.
Bỗng bên ngoài vang lên tiếng mõ.
Nhà sư trên bồ đoàn giật mình tỉnh lại:
- Khoan đã, chiếc thuyền cứu độ vẫn là chiếc thuyền cứu độ, ta…
Trần Tích bình thản nói:
- Xuống đi.
Giọng hắn dứt khoát, không cho phép cãi lại.
Tranh luận kinh Phật coi trọng việc nêu rõ lập trường ngay từ đầu. Một khi đã nói ra quan điểm của mình thì không thể tùy tiện đổi ý. Muốn đổi, hãy để người khác lên thay.
Bên cạnh quả chuông lớn của đạo tràng, tiểu đạo sĩ nọ phấn khích đẩy chú sa di đang canh dùi chuông sang một bên, rồi kéo mạnh dùi gỗ nện vào chuông đồng.
Boong!
Tiếng chuông ngân vang, xé tan tiếng trống của nhà sư.
Đám văn nhân từ Giang Nam đưa mắt nhìn nhau. Bọn họ nhìn Trần Tích giữa sân, thấp giọng hỏi:
- Thiếu niên kia là ai vậy?
- Không biết. Có lẽ là công tử xuất chúng của nhà nào đó?
- Không giống. Các vị nhìn cách ăn mặc của hắn mà xem…
Nhà sư trên bồ đoàn xám xịt rời khỏi đạo tràng.
Một lát sau, Duyên Giác tự đổi sang một nhà sư khác. Người này ngồi xuống bồ đoàn, giọng đầy tự tin:
- Chiếc thuyền cứu độ vẫn là chiếc thuyền cứu độ. Kinh Đại Bát Nhã có nói, bản chất của chúng sinh vô tình nằm ở kết cấu, mục đích và công dụng. Vật liệu làm thuyền tuy đã thay đổi, nhưng kết cấu và mục đích vẫn nguyên vẹn. Vì thế, nó vẫn là nó.
Trần Tích không nói gì.
Lời giải của kẻ kia nghe ra dường như đúng, nhưng lại dường như chưa đúng. Hắn im lặng quá lâu, khiến nhà sư cũng chẳng còn vẻ chắc chắn như ban nãy. Y theo bản năng nhìn về phía đoàn tăng nhân.
Trương Lê đang định lên tiếng thì thấy Trần Tích quay đầu, nhìn thẳng vào mình không chớp mắt.
Trương Lê ngẩn ra hồi lâu, rồi bỗng hiểu ý hắn.
Hắn dở khóc dở cười, lấy chiếc bình sứ trắng hình hồ lô đưa cho Bạch Lý:
- Hắn đã gọi người tiếp theo rồi. Viên thuốc này thuộc về ngươi.
Bạch Lý sững sờ:
- Hắn…
Trương Lê giục:
- Mau uống đi, mau uống đi! Ngươi không thấy hắn vẫn đang chờ sao? Nếu chưa thấy ngươi uống thuốc khỏe lại, hắn sẽ không chịu lên tiếng đâu. Tên nhóc này!
Trương Hạ vội nhận lấy viên thuốc, cho Bạch Lý uống. Chỉ trong chớp mắt, sắc mặt Bạch Lý đã trở lại bình thường, không cần ai dìu nữa.
Trương Lê nhìn về phía Trần Tích, mấp máy môi hỏi không thành tiếng:
- Được chưa?
Nhà sư trên bồ đoàn cũng lên tiếng giục:
- Thiếu niên, ngươi còn lời gì muốn nói sao?
Thấy Bạch Lý đã khỏe lại, Trần Tích mới quay đầu nhìn nhà sư:
- Nếu ta tháo toàn bộ ván thuyền, từng linh kiện của chiếc thuyền cứu độ xuống, rồi ghép chúng lại thành một chiếc thuyền khác, chiếc thuyền ấy có còn là chiếc thuyền cứu độ hay không?
Nhà sư sững người:
- Chuyện này…
Gần một nửa số văn nhân quanh sân đồng loạt đứng bật dậy. Bọn họ rút khăn lụa trong tay áo, ném vào đạo tràng.
- Hay!
Trong các cuộc tranh luận kinh Phật, nếu khán giả thấy câu hỏi hoặc lời đáp đặc sắc thì sẽ ném khăn vào sân. Khăn càng nhiều, nghĩa là người ủng hộ càng đông.
Ngay khoảnh khắc ấy, giữa tiếng reo hò của hàng trăm người, Trần Tích bỗng nhận ra năm mươi sáu ngọn lửa trong cơ thể mình lại nhảy lên. Ánh lửa sáng hơn trước, màu đỏ sẫm nhàn nhạt gần chuyển sang vàng nhạt.
Mấy tiểu đạo sĩ đưa mắt nhìn nhau, chẳng hiểu ra sao.
- Sư huynh, vậy là hắn thắng rồi sao?
Trương Lê đứng ngoài sân thở phào một hơi dài:
- Câu hỏi thiếu niên đưa ra, muốn trả lời thì dễ, muốn bác bỏ lại khó. Nó vừa công vừa thủ, chỗ nào cũng là nghịch lý.
Nhà sư trên bồ đoàn vắt óc lục tìm lời Phật trong kinh sách để chứng minh lập trường của mình, nhưng chẳng tìm được gì.
Cuối cùng, y đành nhìn về phía đoàn tăng nhân bên sân cầu cứu. Thế nhưng không ai dám bước ra ứng chiến nữa.
Trong gió tuyết, trên bậc đá, nhà sư trẻ vẫn ngồi lặng lẽ lần tràng hạt từ đầu đến giờ chậm rãi đứng dậy, bước vào đạo tràng.
Đám văn nhân quanh sân dần im bặt. Có người hạ giọng nói:
- Kẻ vô danh này lại khiến Vô Trai phải đích thân xuống tranh luận.
Vô Trai bước đến, dùng bàn tay đang cầm tràng hạt vỗ nhẹ lên vai nhà sư trên bồ đoàn:
- Xuống đi. Câu hỏi này để ta trả lời.
Nhà sư ngẩn ra, ngẩng đầu ấm ức:
- Đại sư huynh, ta…
Vô Trai cầm tràng hạt, mỉm cười ôn hòa:
- Không sao.
Y ngồi xuống bồ đoàn, nhưng chưa vội trả lời. Ngón cái chỉ nhẹ nhàng lần qua ba hạt tràng.
Trương Hạ thấp giọng nói:
- Người này là thủ đồ của Duyên Giác tự, tên Vô Trai. Năm mười hai tuổi, y đã bắt đầu tranh luận kinh Phật với Đạo đình. Suốt bảy năm qua, y thắng sạch ruộng đất của các đạo quán và Đạo đình quanh kinh thành. Bây giờ trong kinh thành chẳng còn một đạo quán nào nữa.
Thế tử kinh ngạc:
- Đây là nhà sư được Phật môn nuôi dưỡng từ nhỏ, chuyên dùng để thắng lấy gia sản của Đạo đình đấy à?
Trương Lê:
- …
Trương Hạ nhìn tràng hạt trong tay Vô Trai, nói tiếp:
- Ta từng đứng ngoài xem y tranh luận. Y từng nói, mỗi lần lần một hạt tràng là trong đầu nảy sinh chín trăm ý nghĩ. Hiện giờ y đang chọn góc trả lời dễ thắng nhất.
Thế tử bĩu môi:
- Bốc phét vừa thôi.
Trương Lê cười hề hề phụ họa:
- Đúng đấy, bốc phét vừa thôi.
Đạo tràng dần yên tĩnh.
Đến khi Vô Trai lần hạt thứ tư, y mới bình thản lên tiếng:
- Chiếc thuyền cứu độ đã không còn là chiếc thuyền cứu độ. Kinh Nhân Vương Bát Nhã có nói, một cái búng tay gồm sáu mươi sát na, trong mỗi sát na lại có chín trăm lần sinh diệt. Khi thời gian chậm đến mức tận cùng, ngươi sẽ nhìn thấy vạn vật trên đời sinh diệt rồi tái hợp như những hạt nhỏ trong chớp mắt. Sau một niệm, ngươi thậm chí đã không còn là ngươi, chiếc thuyền cứu độ cũng không còn là chiếc thuyền cứu độ.
Vô Trai mỉm cười nói:
- Con người không thể bước xuống cùng một dòng sông hai lần. Dù ngươi có thay đổi hay không, sau một niệm, ngươi cũng đã chẳng còn là ngươi, chiếc thuyền cứu độ cũng chẳng còn là chiếc thuyền cứu độ.
Trương Lê thấp giọng chửi:
- Hỏng rồi, nhà sư này định chơi cùn!
Thế tử không hiểu:
- Sao lại nói vậy?
Trương Lê giải thích:
- Đây là tinh túy của giáo lý vô ngã trong Phật môn, chủ trương buông bỏ mọi giáo pháp, mọi chấp niệm về cái tôi. Nếu theo lời Phật gia ấy, sau mỗi sát na, vạn vật trên đời đều đã diệt mất, đồng thời cũng sinh ra một lần nữa. Như vậy thì y đứng ở thế bất bại rồi.
Các văn nhân thi nhau đứng dậy. Lại có một nửa số người ném khăn lụa trong tay áo vào sân. Tất cả cùng nhìn về phía Trần Tích.
Nén hương dài trong lò đồng chậm rãi cháy đến tận cùng.
Một nhà sư nhìn tiểu sa di bên cạnh:
- Còn không mau đánh chuông? Vòng này Phật môn thắng rồi!
Đúng lúc ấy, Trần Tích cuối cùng cũng ngẩng đầu. Hắn bình thản nhìn Vô Trai:
- Nếu đã là vô ngã, vậy ai đang luân hồi? Ai cần được giải thoát?
Vô Trai sững người.
Trương Lê bật đứng dậy.
Đã không có cái ta, vậy ai đang luân hồi? Ai cần được giải thoát?
Hóa ra nhát kiếm cuối cùng lại giấu ở đây!
Vô ngã và hữu ngã, đó là nền tảng logic mà Phật môn suốt mấy ngàn năm vẫn không thể nói cho rõ. Câu hỏi ấy đâm thẳng vào gốc rễ Phật môn.
Không phải các cao tăng Phật môn thật sự không thể giải thích, mà là chuyện này vốn không thể nói ra.
Phật môn giảng về vô ngã, cốt để con người không còn truy cầu kiếp trước kiếp này, buông bỏ hết thảy giáo pháp.
Nhưng khi khuyên bảo tín đồ thế tục, Phật môn lại nói về công danh phú quý, nhân quả luân hồi, nghiệp báo và cái ta hiện hữu. Chẳng hạn, phải làm việc thiện mới không rơi vào đường dữ, không biến thành súc sinh, phải tu phúc để hưởng quả lành ở đời sau. Tất cả những điều ấy đều xoay quanh chữ “ta”.
Vốn dĩ đó là hai hệ thống hoàn toàn khác nhau.
Trương Lê phấn khích xoa tay:
- Vô Trai không trả lời được nữa rồi!
Thế tử hỏi:
- Câu hỏi này khó đến vậy sao?
Mắt Trương Lê sáng rực:
- Không phải Vô Trai không biết trả lời, mà là y không thể trả lời. Người dự hội hôm nay đông như vậy, toàn bộ cuộc tranh luận chắc chắn sẽ được ghi chép rồi truyền đi. Nếu y nói vô ngã mới là đúng, chẳng khác nào thừa nhận chuyện Phật môn rao giảng về phúc báo luân hồi chỉ là cách lừa gạt và khống chế tín đồ. Bởi chính bọn họ cũng chẳng tin vào điều ấy!
Hắn tán thưởng:
- Rút củi đáy nồi, đánh thẳng vào lòng người. Cao tay thật!
Vô Trai nhìn Trần Tích. Trong mắt thiếu niên đối diện, y như thấy lửa đang bập bùng cháy.
Trần Tích hỏi:
- Phật môn vẫn còn một người có thể lên sân. Có cần đổi người không?
Vô Trai quay đầu nhìn đoàn tăng nhân phía sau. Đám nhà sư trẻ đưa mắt nhìn nhau, chẳng ai dám bước ra.
Vô Trai buông tràng hạt xuống, đặt tay lên đầu gối, mỉm cười như đang nâng một đóa hoa. Y tránh không trả lời câu hỏi:
- Vị thí chủ này, ta thấy ngươi có duyên với Phật. Chi bằng gia nhập Duyên Giác tự tu hành? Đạo đình nay đã suy yếu. Thay vì làm đệ tử ký danh của Đạo đình, chẳng bằng nhập môn, trở thành đệ tử truyền thừa của Phật môn ta.
Trương Lê chỉ vào mũi Vô Trai, chửi ầm lên:
- Ngươi đang放 cái rắm chó gì vậy!
Vô Trai liếc hắn một cái:
- Thô tục.