Địa điểm thi đặt tại nha huyện, bởi Ty Nông Giám không có đủ bàn ghế.
Huyện tôn cũng kiêm việc cai trị văn trị. Hễ có kỳ thi lý thuyết, phòng thi gần như đều được bố trí trong nha huyện.
Huyện tôn Lý Văn Chính không xuất hiện. Chủ khảo và giám khảo vẫn là những người quen thuộc bên Ty Nông Giám, nhưng số người của nha huyện được cử đến giám sát đã tăng lên năm mươi. Ngoài ra còn có các sai dịch chuyên lo việc đưa cơm, rót nước.
Lần này không cần thi sức bền, giữa buổi sẽ có người mang cơm đến tận phòng thi.
Kỳ thi kéo dài hai ngày, đương nhiên giấy thi cũng không ít.
Triệu Hưng tìm đúng phòng thi của mình rồi ngồi xuống chờ phát đề. Đến khi nhận đủ, trước mặt hắn đã có bốn mươi tờ giấy.
Ba mươi tờ là đề thi, mười tờ còn lại để thí sinh làm nháp.
Triệu Hưng không vội đặt bút. Hắn đọc lướt qua đề và yêu cầu, đồng thời kiểm tra xem có chỗ nào sai sót hay thiếu mất không.
Mười lăm tờ đầu là những câu hỏi cho điểm dễ, chỉ cần học thuộc lòng là có thể làm được.
Chẳng hạn:
“Bộ sách ‘Bảy mươi hai vật hậu theo tháng’ bắt nguồn từ cổ thư nào? Do ai biên soạn vào năm nào?”
Triệu Hưng chẳng cần nghĩ ngợi, lập tức viết đáp án:
“Bắt nguồn từ sách ‘Giải thích thời tiết’, do Đại Tư nông Ngô Trừng biên soạn vào năm Khai Bình thứ chín.”
Có câu lại trích một đoạn trong sách, yêu cầu điền câu trước hoặc câu sau.
Ví dụ:
“Bèo không mọc, khí âm dồn đầy. ________”
Đáp án:
“Chim gáy không rỉa cánh, nước chẳng nên việc binh; chim đầu rìu không sà xuống cây dâu, chính lệnh và giáo hóa chẳng đúng mực.”
Đây là câu hỏi về âm dương và hiện tượng theo mùa. Ý nói, nếu khí âm trong hai luồng âm dương quá nặng thì sẽ xuất hiện những hiện tượng trái mùa. Gặp lúc ấy, đất nước tốt nhất đừng động binh, cũng chớ ban hành chính sách mới, bằng không hiệu quả sẽ rất kém.
Triệu Hưng làm bài trôi chảy. Chẳng bao lâu, phần câu hỏi cho điểm dễ đã xong.
Tiếp theo là những câu hỏi tình huống dùng để sàng lọc thí sinh.
“Phía nam thành quanh năm có gió dữ thổi tới, mùa xuân và mùa thu thường hạn hán. Phía đông thành có sông, lượng mưa lại quá nhiều, mùa hạ và mùa đông thường xảy ra lũ lụt, khiến ngũ cốc khó lòng sinh trưởng. Phải giải quyết thế nào?”
Nếu là viên lại không vững lý thuyết, hẳn sẽ đáp ngay:
“Dùng pháp thuật Điều hòa mưa gió để sửa đổi, ắt ngũ cốc được mùa.”
Viết như vậy, câu mười điểm chỉ được hai điểm, thậm chí một điểm cũng chẳng có.
Bởi câu trả lời chỉ nêu kết quả, không nói rõ cách làm. Với đề lý thuyết, như thế là không đạt.
Hơn nữa, đáp án ấy còn chưa chạm đúng trọng tâm. Hoặc thí sinh chưa đọc kỹ đề, hoặc vốn hiểu biết về lý thuyết pháp thuật quá nông.
“Thành nhỏ này quanh năm có gió nam thổi dữ dội, cuốn sạch mây mưa của hai mùa xuân thu nên sinh ra hạn hán. Nhưng phía đông lại có sông, hơi nước bốc lên quá nhiều, khiến mùa hạ và mùa đông thường xảy ra lũ lụt. Vì vậy, đây vốn không phải đề về thời tiết, mà là đề về địa thế. Dùng bất cứ pháp thuật nào của phái Thiên thời cũng là sai.”
Nhìn ra cái bẫy ẩn trong đề, Triệu Hưng bắt đầu viết.
Thật ra cách giải rất đơn giản, chẳng qua chỉ là làm theo việc Chân quân Tào Khê từng làm.
“Bồi dưỡng long mạch ở phía nam, nâng cao thế đất để điều hòa gió mưa. Đào sửa kênh rạch phía đông, dẫn nước vòng quanh thành. Lại chọn vùng trũng phía đông thành để chứa nước thành hồ, sau đó dựng xe nước Quy Nguyên. Như vậy lượng mưa bốn mùa sẽ được cân bằng. Kết hợp thêm lệnh tiết khí, ba năm sau ắt mưa thuận gió hòa.”
Viết xong, Triệu Hưng kiểm tra lại, thấy đủ sức lấy trọn điểm mới tiếp tục làm bài.
Mãi đến câu cuối cùng, hắn mới gặp phải đề khó.
Đó là một câu hỏi tình huống liên quan đến điều nên làm và điều phải kiêng trong ngũ hành, bốn mùa:
“Đất lạnh âm u, mộc khí mùa xuân không phát huy được. Mặt trời mùa hạ nung nóng, châu chấu sinh sôi tràn lan. Phải giải quyết thế nào?”
Đề càng ngắn, độ khó càng cao.
Huống hồ đây còn là một câu hỏi liên hoàn.
Đề bài mô tả sự rối loạn của các mùa và hiện tượng thiên tai, lại nối hai việc ấy thành một chuỗi nguyên nhân kết quả. Vì vậy khi trả lời, cũng phải giải quyết cả hai mặt, không thể tách riêng.
Đáp án chuẩn nhất định phải xuất phát từ lý thuyết ngũ hành và bốn mùa. Tốt hơn nữa là tìm được căn cứ trong kinh điển. Nếu chỉ dùng lời của bản thân, câu trả lời sẽ thiếu nền tảng, khó khiến người chấm tin phục.
Đã thiếu sức thuyết phục, dù nói đúng trọng tâm vẫn bị trừ điểm.
Nghĩ đến đó, Triệu Hưng bắt đầu suy xét, lần lượt lục lại đủ loại sách vở, cố tìm cho ra một đáp án hoàn hảo.
Qua một khắc, hắn mới cầm bút viết:
“Mùa xuân còn rét thì đất mang khí âm, cây cỏ không sinh trưởng. Cần dùng lửa Bính trong long mạch để điều hòa khí hậu. Nếu trong đất không có lửa Bính thì dùng lửa Đinh. Nếu cả Bính lẫn Đinh đều không có, đành thuận theo thời tiết mà dời mùa.”
“Mặt trời mùa hạ nung quá gắt là vì mùa xuân bị rút ngắn. Tai họa sâu bọ đã bùng lên thì phải lập tức sửa thẳng thời tiết, đưa mùa trở lại mùa xuân. Khôi phục một hậu mùa xuân, tức năm ngày, rồi mới trở về mùa hạ. Rút ngắn mùa hạ một hậu, sau đó đưa bốn mùa trở lại đúng vị trí.”
Đáp án này tham khảo nội dung trong thiên Địa lợi và thiên Thiên thời của sách “Luận về bốn mùa và ngũ hành”.
Đề bài hỏi cách xử lý khi dưới quyền một viên quan Ty Nông xuất hiện tình trạng cây cối mùa xuân không thể sinh trưởng, đất đai lạnh âm, mùa hạ nóng dữ, từ đó sinh ra nạn châu chấu.
Trong đề có đủ ngũ hành, bốn mùa và thiên tai.
Khi trả lời, thí sinh phải dùng lý thuyết thiên can địa chi của ngũ hành, đồng thời đưa ra một phương án tương đối hoàn chỉnh.
Trước hết, phải dùng cách của phái Địa lợi để điều chỉnh sức mạnh long mạch. Long mạch mang nhiều thuộc tính khác nhau. Lửa Bính mạnh nhất, thích hợp dùng để xua khí lạnh âm. Lửa Đinh yếu hơn, nhưng miễn cưỡng vẫn có thể dùng.
Nếu hoàn cảnh nơi ấy quá khắc nghiệt, không thể dẫn lửa Bính hay lửa Đinh đến, chỉ còn cách thay đổi thời tiết, khiến mùa xuân nhanh chóng trôi qua để bước sang mùa kế tiếp. Đó chính là “thuận theo thời tiết mà dời mùa”.
Mặt trời mùa hạ quá mạnh, hơi nóng bốc cao, sinh ra đủ loại sâu họa. Nguyên nhân là mùa xuân bị rút ngắn. Câu sau nối tiếp câu trước, tạo thành mối liên hệ nhân quả.
Lúc này không được nghĩ ngợi nhiều, phải lập tức đổi thời tiết. Sâu họa đã xuất hiện, mà mùa hạ lại là lúc thích hợp nhất để chúng hoành hành. Cứ để mùa hạ tiếp diễn thì không thể giải quyết được.
Vì thế cần đưa thời tiết trở lại mùa xuân. Nhưng có thể đổi sang mùa thu hoặc mùa đông hay không?
Không thể.
Trước đó đã dùng lửa Bính trong long mạch để giải quyết khí lạnh âm, khiến mùa xuân bị hụt mất một đoạn. Bây giờ phải bù lại một hậu mùa xuân.
Lửa Đinh trong long mạch tương đối ôn hòa, không khiến khí lạnh quay trở lại, mà cũng không quá lệch khỏi mùa hạ. Sau khi dẹp được nạn sâu bọ, vẫn phải trở về mùa hạ. Đó gọi là đưa bốn mùa trở lại đúng vị trí.
Khi làm bài, Triệu Hưng đã tính đến khả năng sâu họa tái phát. Vì vậy lúc đưa mùa về đúng chỗ, hắn viết thêm rằng mùa hạ phải rút ngắn một hậu.
Nhiệt độ giữa mùa hạ và mùa thu vốn không chênh lệch quá xa. Mùa hạ bớt một hậu, mùa thu thêm một hậu cũng không gây ảnh hưởng lớn. Nhưng mùa xuân bớt một hậu, mùa hạ thêm một hậu thì hậu quả sẽ nghiêm trọng.
“Khảo quan mà không mù mắt, câu này kiểu gì cũng phải cho ta điểm tối đa.”
Triệu Hưng kiểm tra lại một lượt, lật sang tờ khác rồi tiếp tục làm bài.
Thời gian lặng lẽ trôi. Đến tối, rất nhiều thí sinh đã dừng bút, bởi phần đông viên lại không có khả năng nhìn rõ trong đêm.
Triệu Hưng cũng không muốn ngồi phí thời gian trong bóng tối. Hắn định làm xong sớm rồi nộp bài trước hạn.
Vì vậy, dù ánh sáng đã dần yếu đi, hắn vẫn không dừng bút.
Làm xong tất cả các dạng đề phía trước, hắn lại bắt đầu kiểm tra từ đầu, xem còn đáp án nào hay hơn, chỗ nào có thể bị trừ điểm.
Cứ rà đi rà lại mấy lượt như thế, hắn mới chuyển sang dạng đề tiếp theo.
Đến khi trời hoàn toàn tối, Triệu Hưng chỉ còn lại dạng cuối cùng.
Dạng này chỉ có một tờ, nhưng cũng là phần khó nhất, chuyên hỏi về tư tưởng học phái.
“Hãy phối ngũ hành, thiên can, địa chi với bốn mùa, đồng thời trình bày tư tưởng làm căn cứ cho sự phối hợp ấy.”
Những phần lý thuyết này, độc giả nào không thích thì có thể bỏ qua. Độc giả nào thích cũng đừng quá câu nệ, bởi khi đặt vào khung cảnh huyền huyễn, tác giả đã sửa đổi một vài chỗ. Dù sao thế giới thực không thể thay đổi bốn mùa, nên không thể hoàn toàn làm theo thực tế.