Có người đọc thành tiếng:
- Chén vàng rượu quý giá nghìn vàng, mâm ngọc món ngon đáng vạn tiền…
- Câu này thoạt nghe bình thường, nhưng lời lẽ vẫn rất hào sảng.
- Món ăn trên tiệc tuy chẳng phải sơn hào hải vị, song cũng được bày biện tinh tế. Lấy rượu ngon món quý ví với tình tiễn biệt chân thành của các bậc hiền tài Bạch Lộc, cũng xem như hợp cảnh.
- Chỉ một câu này thì chưa sánh được tài hoa của Từ công tử, nhưng vẫn là thơ hay.
- Mới một câu thôi, cứ xem tiếp đã.
Giang Chu vẫn múa bút không ngừng, nét mực tuôn ra liền mạch.
Chớp mắt, nửa bài thơ đã hiện trên cột ngọc xanh, gỗ đàn trắng.
- Dừng chén, buông đũa, lòng chẳng thiết ăn,
Rút gươm nhìn bốn phía, dạ bâng khuâng.
- Muốn vượt Hoàng Hà, băng dày chắn lối,
Muốn lên trời cao, đường hiểm muôn trùng.
- Chậc! Câu chữ tuy hào hùng, sao lại phảng phất vẻ tàn tạ, buồn bã của tuổi xế chiều?
- Đây đâu phải thơ tiễn biệt? Đông Dương tiên sinh sắp rời Ngô, lên đường vào chốn quan trường. Câu “muốn lên trời cao, đường hiểm muôn trùng” chẳng phải đang trù tiên sinh xuất sư bất lợi sao? Viết những câu thế này thật chẳng lành.
- Tên sai dịch này có thù với thư viện Bạch Lộc chăng?
- Đông Dương tiên sinh là bậc đại nho của Nam Châu ta! Một tên nhãi ranh mà dám ngông cuồng vô lễ như vậy!
- Rốt cuộc hắn có ý gì?
Mọi người xôn xao bàn tán. Đám học trò thư viện càng giận dữ ra mặt.
Đã có người xắn tay áo, định dạy Giang Chu một bài học.
- Im miệng!
Người lên tiếng quát ngăn, chẳng ngờ lại là Đới Ấu Công.
Ông xưa nay ít khi mở lời. Thế nhưng ông là bậc đại nho nổi danh ngang hàng với Lý Đông Dương, uy thế chẳng kém gì người kia.
Mọi người lập tức im bặt.
Ngòi bút Giang Chu đang lướt không ngừng bỗng khựng lại. Hắn quay đầu, nhe răng cười với đám học trò đang trừng mắt nhìn mình.
Nụ cười ấy chẳng khác nào khiêu khích.
Thấy họ càng thêm tức tối, Giang Chu bật cười ha hả. Hắn thò tay giật lấy bầu rượu trong tay Yến Tiểu Ngũ, ngửa cổ tu ừng ực.
- Hà…
Giang Chu thở ra một hơi rượu, cười sảng khoái rồi lại vung bút viết tiếp.
Vẻ ngông nghênh phóng khoáng ấy khiến người đứng xem cũng động lòng.
Yến Tiểu Ngũ càng phấn khởi hơn, quên bẵng lúc nãy chính mình bị sai khiến như tiểu đồng. Gã nhe hai hàm răng trắng, không ngừng khoe với mọi người:
- Đây là huynh đệ của ta! Huynh đệ của ta đấy!
- Câu cá bên hồ xanh, nằm mơ thuyền lướt sóng,
Người đi đường khó! Đường khó biết bao!
Ngả rẽ muôn trùng, nay biết về đâu?
Câu cá thảnh thơi, giấc mộng trong trẻo, vốn là phong thái của bậc cao nhân ẩn sĩ.
Nhưng nối với hai câu sau, lại xét thân phận cùng cảnh ngộ hiện thời của Lý Đông Dương, ý thơ lập tức đổi khác.
Rõ ràng là một kẻ ôm hoài bão mà chẳng thể thi thố, đành ngày ngày câu cá, nằm mộng.
Hai tiếng “đường khó” liên tiếp, cùng một câu hỏi, đã nói hết nỗi tài chẳng gặp thời, tuổi già mà bất lực.
Mọi người kinh ngạc đến sững sờ.
Người viết thì ngông nghênh phóng khoáng, chữ viết lại thanh nhã có thần, bài thơ càng hào khí ngút trời.
Vậy mà ý thơ sao lại u buồn đến thế?
Giang Chu chẳng buồn để ý tiếng bàn tán quanh mình. Hắn vung bút như mây trôi nước chảy, nét mực sắc tựa lưỡi dao, viết xuống câu cuối cùng:
- Gió lớn có ngày đưa sóng vượt khơi,
Buồm mây giương thẳng, vượt biển xanh trời!
- Hay!
Câu cuối vừa viết xong, mọi người ồ lên kinh ngạc.
Câu ấy vừa xuất hiện, vẻ buồn bã trong cả bài thơ bỗng đổi khác hẳn.
Ý thơ tung hoành, lên xuống dồn dập, khoáng đạt mênh mang, hào khí ngút trời!
- Hay!
Đới Cửu Công đập bàn đứng bật dậy, lớn tiếng khen, vẻ mặt đầy xúc động.
Trong số những người có mặt, ông vốn là người lớn tuổi nhất, cũng trầm tĩnh nhất. Thế mà lúc này, ông lại là người kích động hơn cả.
Bởi chẳng ai hiểu rõ cảnh ngộ của người bạn tri giao này bằng ông.
Bài thơ ấy chính là bức họa lòng người hoàn hảo nhất!
Đới Cửu Công nhìn sang bạn mình. Lý Đông Dương đang chăm chú nhìn bài thơ trên cột, ánh mắt đượm vẻ phức tạp.
Nỗi lo đường trước gian nan?
Lòng kiên định, quyết đem thân mình giữ đạo giữa thiên hạ vô đạo?
Niềm vui khi gặp được tri kỷ, biết rằng đạo mình không cô độc?
Hay sự mừng rỡ khi phát hiện một nhân tài hiếm có?
Ắt hẳn tất cả đều có.
Đới Cửu Công không kìm được, đưa tay vỗ mạnh lên vai ông mấy cái.
Ánh mắt Lý Đông Dương dần trở lại bình thản. Ông nhìn Giang Chu, giọng hơi mong đợi:
- Bài thơ này của tiểu hữu, là viết tặng lão phu sao?
Giang Chu cầm bầu rượu lên, ngửa cổ uống cạn. Những giọt cuối cùng đã hết, hắn tiện tay ném luôn chiếc bầu đi.
Say đến mắt mờ đầu choáng, hắn đã quên mất chuyện khoác lác lúc nãy, chỉ khoát tay rộng rãi:
- Cứ nhận lấy!
Trước ánh mắt kinh ngạc của mọi người, Lý Đông Dương lại đứng dậy, sửa sang áo mũ, nghiêm trang cúi chào:
- Lão phu Lý Đông Dương, xin cảm tạ tiểu hữu đã tặng thơ.
Một bậc đại nho hành lễ với một viên Tuần Yêu Vệ mới ngoài hai mươi tuổi.
Cảnh tượng ấy đủ khiến người đời kinh ngạc.
Bài thơ này quả thật rất hay.
Nhưng chẳng lẽ nó hay đến mức khiến một bậc đại nho phải cúi mình?
Mọi người vừa kinh ngạc vừa khó hiểu.
Họ nào biết Lý Đông Dương trân trọng không phải vì bài thơ tài hoa đến nhường nào.
Mà bởi hai chữ “tri kỷ”.
Thiên hạ rộng lớn, người có cùng chí hướng đã khó tìm, huống hồ một người hiểu mình.
Có được một người đã là quý báu, ông lại gặp được đến hai, quả là may mắn ba đời.
Tuổi tác ư? Thân phận ư?
Lý Đông Dương nào phải kẻ câu nệ những chuyện tầm thường ấy?
Còn chuyện Giang Chu nói bài thơ này do sư huynh mình sáng tác…
Nếu trên đời thật có người viết nổi bài thơ như vậy, sao có thể mãi vô danh?
Hơn nữa, nào có ai tiện tay lấy thơ của người khác đem tặng?
Tên tiểu tử này tám phần là không muốn nổi danh.
Lý Đông Dương tự cho rằng mình đã nhìn thấu mọi chuyện.
Trong lòng ông tràn đầy vui mừng. Nào hay Giang Chu lúc này cũng sảng khoái vô cùng.
Hắn chép bài thơ ấy không chỉ vì đoán được cảnh ngộ của Lý Đông Dương. Người như ông, nửa đời mang tiếng tăm lẫy lừng, tiêu dao nơi núi rừng, rồi đột nhiên ra làm quan với bao hoài bão, cuối cùng rơi vào cảnh ngộ thê lương, trên sử sách thiếu gì?
Bởi vậy, hắn mới buông lời dò hỏi trước đó. Phản ứng của Lý Đông Dương đã chứng thực suy đoán của hắn.
Thế là bài thơ “Đường khó đi” ra đời.
Đồng thời, hắn cũng mượn thơ để giãi bày nỗi lòng.
Từ ngày xuyên không đến thế giới này, hắn luôn cẩn thận từng li từng tí, chẳng dám bước quá giới hạn nửa bước.
Hắn sợ chỉ cần sai một li, mình sẽ chết chẳng còn chỗ chôn.
Yêu nữ uy hiếp, hắn lưu lạc đồng hoang, ác quỷ núi Âm, Ty Tĩnh Tĩnh cầm đao, Thần Nữ mang nước lũ vây thành…
Từng chuyện, từng chuyện đè nặng lên vai, khiến hắn chẳng thể ngẩng đầu, gần như đánh mất chính mình.
Nỗi u uất dồn nén suốt quãng thời gian ấy gần như trút hết vào mấy dòng thơ này.
Tựa như vừa đặt xuống ngàn cân gánh nặng, cả người nhẹ nhõm, lòng dạ khoan khoái vô cùng.
Nhìn một già một trẻ, một người đầy vẻ tán thưởng, một người ngông nghênh phóng khoáng, phần lớn người đứng xem đều kinh ngạc, chỉ thấy may mắn vì được tận mắt chứng kiến một giai thoại vừa ra đời.
Đám học trò thư viện Bạch Lộc lúc này cũng phần lớn đã phục, chỉ còn vài người vẻ mặt khó coi.
Riêng Từ Văn Khanh thì bàng hoàng như mất hồn.
Chu Nguyên Hạo lấy lại bình tĩnh sau cơn kinh ngạc, thấy vẻ mặt học trò bèn an ủi:
- Văn Khanh, con có sở trường riêng, chớ nản lòng.
Vị công tử quý phái đứng bên cạnh cũng vội nói:
- Đúng vậy, Văn Khanh huynh, thơ từ chỉ là chuyện nhỏ…
Nhưng lời mới nói được nửa chừng, gã đã không sao nói tiếp. Nghĩ tới nghĩ lui, gã đành bảo:
- Ít ra Văn Khanh huynh hạ bút đã thành văn. Thơ từ của hắn dẫu hay đến đâu, nếu không bồi dưỡng khí phách chính trực thì rốt cuộc cũng chỉ là chuyện nhỏ nhặt…
Giang Chu tuy say đến mê mẩn, tai mắt dường như lại càng tinh tường.
Nghe được câu ấy, hắn đẩy Yến Tiểu Ngũ đang đỡ mình ra, loạng choạng cầm bút đi tới trước một bức bình phong bằng ngọc trắng cách đó không xa.
- Các ngươi bảo thơ từ chỉ là chuyện nhỏ, vậy ta sẽ nói với các ngươi về đạo lớn!
Giang Chu cười vang, nâng bút định viết, nào ngờ mực trên bút đã cạn.
Viên ngoại Trần mập mạp từ lâu đã bưng nghiên mực chạy mấy bước tới bên hắn.
Giang Chu cười lớn, xoay ngang ngòi bút chấm mực. Mực bắn tung tóe vài giọt, dính cả lên gương mặt béo tròn của Trần viên ngoại. Ông chẳng hề bận tâm, chỉ cười tươi rạng rỡ.
- Người hiểu đạo lớn thì ung dung, kẻ hiểu đạo nhỏ thì lăng xăng. Lời lớn như lửa bốc, lời nhỏ thì vụn vặt. Khi ngủ, hồn giao hòa; lúc tỉnh, hình thể mở ra. Gặp việc thì sinh vướng mắc, ngày ngày lòng người tranh đấu…
Giang Chu say mềm, chữ viết ra đã khác hẳn lúc trước.
Nét bút như cỏ cứng cuồng cuộn trong gió, vậy mà chẳng hề rối loạn, trái lại càng thêm phóng khoáng hào sảng.
Chỉ trong vài nhịp thở, hắn đã viết xong nửa thiên bàn về đạo.
Nửa thiên ấy nói về những kẻ biện luận suốt ngày, say mê cãi vã, luôn cho mình là phải, xem người khác là sai, đến mức hết thuốc chữa.
Đó vốn là lời châm biếm của một bậc thánh hiền Đạo gia, viết giữa thời chư tử bách gia cùng nổi lên, tư tưởng va chạm dữ dội, nhằm mỉa mai thói cãi vã không dứt, phe này chèn ép phe kia.
Giang Chu dùng nó để châm chọc cuộc tranh luận bắt đầu từ những lời của đám học trò trên lầu Yên Ba hôm nay, chuyện bài xích trăm nhà, chỉ tôn Nho học.
Dẫu mới viết qua loa nửa thiên, câu nào cũng đầy ý mỉa mai.
Còn đôi phần đạo lý của bậc thánh hiền ấy, rằng vạn vật cùng một thể, mọi vật đều bình đẳng, đã hiện rõ trên từng con chữ.
Nửa thiên bàn về đạo này, chẳng phải ai cũng đọc hiểu được.
Người có mặt tuy phần lớn đều là kẻ học rộng, nhưng số người đọc thông được những dòng chữ ấy cũng chỉ chừng mười mấy.
Còn người hiểu được một hai phần ý nghĩa sâu xa, chưa quá năm ngón tay.
Lý Đông Dương và Đới Ấu Công là hai người hiểu rõ nhất trong số đó.
Lúc này, cả hai đã không giữ nổi vẻ bình tĩnh, chen ra khỏi đám đông, bước tới trước bình phong. Họ trợn tròn mắt, chăm chú nhìn từng câu chữ, từng nét bút Giang Chu viết xuống.
Từng nét, từng dòng, từng câu chữ lay động trong họ đủ mọi cảm xúc, từ vui buồn, lo nghĩ đến kinh ngạc, sợ hãi.
Nghĩ lại bao chuyện trước kia, đắm chìm trong ngoại vật, tự trói mình vào hết xiềng xích này đến tai họa khác mà chẳng hay, hai người bất giác toát mồ hôi lạnh.
Ngòi bút Giang Chu bỗng khựng lại. Lý Đông Dương và Đới Ấu Công nghẹn đến muốn hộc máu.
Bởi những dòng Giang Chu viết trước đó chỉ kể ra đủ thứ ham muốn trần tục, ma chướng trong lòng. Hắn mới khẽ hé lộ đôi điều về đạo lý dẫn thẳng đến đại đạo, chứ chưa giảng giải tường tận.
Hai người vừa thấy những lời ấy dường như sắp nói rõ đạo lý kia thì hắn đột ngột dừng bút.
Với họ, chẳng khác nào vừa tìm ra con đường lên trời, chớp mắt con đường ấy đã đứt đoạn.
Tâm thần không bị tổn thương ngay, đã là nhờ tu vi hai người thâm hậu, trong lòng tích đầy khí hạo nhiên.
Họ trông mong nhìn Giang Chu. Nào ngờ hắn ném bút sang một bên, ngơ ngác kêu:
- Tiểu Ngũ! Ta buồn ngủ rồi, cõng ta về ngủ đi!
Yến Tiểu Ngũ chớp mắt, liếc nhìn sắc mặt Lý Đông Dương và Đới Ấu Công, rồi lập tức nhe hàm răng trắng bóc, dạ một tiếng. Hắn chạy vèo tới, cõng Giang Chu lên rồi lại luồn qua đám đông, chạy biến.
Hắn cứ thế bỏ đi.
Lý Đông Dương và Đới Ấu Công còn chưa kịp hoàn hồn, ngơ ngác nhìn nhau.
Còn những người trong lầu Yên Ba thì đứng đờ ra như khúc gỗ.