Lý Nghị nhấp một ngụm trà, càng nói càng đau lòng.
- Chuyện đó vẫn chưa phải điều quan trọng nhất. Điều đáng lo hơn là sự tàn phá môi trường do ngành chế tạo gây ra. Loại tàn phá này thường không thể đảo ngược được. Cứ lấy độ che phủ rừng mà nói, độ che phủ rừng trong nước Nhật gần sáu mươi bốn phần trăm, thuộc hàng cao nhất thế giới. Còn Trung Quốc thì chưa tới mười bảy phần trăm.
Người Nhật lại rất thích dùng đũa dùng một lần. Mỗi năm họ tiêu thụ hơn hai trăm bốn mươi ức đôi! Ban đầu, họ không nhập đũa từ nước ngoài mà tự sản xuất tự tiêu thụ. Nhưng môi trường ngày một xấu đi, họ bèn quay sang nhập từ Trung Quốc. Đến nay, chín mươi sáu phần trăm đũa của Nhật đều nhập từ Trung Quốc. Một đôi đũa Nhật bán ra phải mười mấy yên, còn một đôi đũa Trung Quốc, từ khâu chế tạo, xuất khẩu cho đến khi bán lẻ, chỉ được một đến hai yên!
Người mình tự cho là khôn ngoan. Đốn gỗ, chặt tre, gia công qua loa là bán được tiền, lại kiếm được ngoại tệ. Thật ra, người Nhật mới là kẻ khôn. Họ không những bảo vệ được môi trường tự nhiên của chính mình, mà còn nhập được đũa với giá thấp hơn. Sau đó, họ thu gom những đôi đũa ấy, tái chế thành giấy và đồ gia dụng, rồi xuất khẩu ngược sang Trung Quốc, bán với giá cao.
Ôn Ngọc Khê lần đầu nghe những lời lẽ như thế. Ông đặt bút xuống, nhìn về phía trước, dường như đang suy ngẫm điều gì.
Lời của Lý Nghị vẫn văng vẳng bên tai ông.
- Khai thác môi trường không ngừng nghỉ mà chẳng nghĩ đến chuyện bồi dưỡng, gìn giữ, rốt cuộc sẽ chuốc lấy sự trả thù điên cuồng của tự nhiên. Thảm thực vật rừng suy giảm trên diện rộng, lũ lụt tràn lan thành tai họa. Khoáng sản trong lòng đất bị khai thác không chút tiết chế, kim loại hiếm bị bán ra nước ngoài với giá rẻ mạt, còn thiên tai địa chất thì ngày càng nhiều.
- Anh nêu vấn đề rất gay gắt, cũng rất có sức thuyết phục. Nhưng chúng ta ngồi đây, chẳng lẽ chỉ để than trời trách đất thôi sao? Ôn Ngọc Khê mỉm cười nói.
- Bí thư Ôn, ngài mới là quan phụ mẫu của tỉnh miền Nam. Những vấn đề này, phải nhờ ngài đứng ra giải quyết. Lý Nghị cười nhạt, khẽ đẩy quả bóng ấy trở lại.
Ôn Ngọc Khê bất ngờ cầm lấy chén của Lý Nghị, rót thêm nước rồi đưa đến trước mặt anh.
- Lý Nghị, tôi biết trong bụng anh đã có kế sách. Anh khỏi phải úp mở. Có điều gì cứ nói thẳng, tôi sẽ là một người nghe rất tốt.
Lý Nghị có phần xúc động, vội đứng dậy đón lấy chén nước.
- Đa tạ Bí thư Ôn, thật khiến tôi không dám nhận. Ngài đã hạ mình đãi kẻ sĩ như vậy, tôi cũng không có gì phải giấu. Đương nhiên sẽ biết gì nói nấy, nói hết lòng mình.
- Thế mới phải chứ! Giờ thì anh đừng gọi tôi là Bí thư nữa. Cứ coi tôi như một ông già bình thường, một bậc trưởng bối đang trò chuyện tâm sự với anh, đừng để nặng lòng gì cả. Cứ nói thoải mái, điều nào có lý, tôi sẽ nghe lọt tai. Điều nào còn đáng bàn, tôi cũng sẽ ghi lại, đem ra thảo luận, kiểm chứng. Ôn Ngọc Khê cười ha hả: Anh cứ gọi tôi là bác Ôn đi! Tôi thấy cách xưng hô ấy hay hơn. Anh đâu phải cấp dưới của tôi, không cần gọi như bọn họ.
Lý Nghị thấy một vị Bí thư Tỉnh ủy đường đường chính chính mà chẳng có chút vẻ ta đây nào, lại khiêm tốn học hỏi, không ngại hỏi han người dưới, không khỏi thấy hổ thẹn. Thật ra, bản thân anh cũng có nhiều suy nghĩ. Nhất là sau chuyện tai nạn máy bay bị xoay chuyển, anh càng tin chắc vào một điều: rất nhiều thảm họa về sau, nếu biết đề phòng sớm, hoàn toàn có thể tránh được. Nhưng những suy nghĩ ấy, với sức một mình anh Lý Nghị thì không thể thực hiện được. Chỉ có thông qua người như Ôn Ngọc Khê, tâu lên tận trên, khiến cấp trên coi trọng, may ra mới có hy vọng thành hiện thực.
Vì thế, Lý Nghị định thần lại, cẩn thận trình bày những suy nghĩ của mình.
- Đã nhắc đến đũa, chúng ta cứ nói tiếp về chuyện này. Thật ra, đây quả là một dự án tạo ngoại tệ rất tốt. Chi phí thấp, kỹ thuật đơn giản, rất hợp để dân thường làm giàu. Lý Nghị vừa nói vừa cúi đầu nhấp trà.
Ôn Ngọc Khê gật đầu:
- Đúng vậy. Dân thường ngoài sức lực ra thì kỹ thuật có được bao nhiêu, muốn làm giàu thật khó!
Lý Nghị nói:
- Thật ra, trong lúc khai thác rừng, nếu chúng ta đồng thời tăng cường trồng bổ sung cây non trên đất rừng sau khi khai thác, chăm sóc và bảo vệ về sau, giữ cho diện tích rừng cơ bản không đổi, thì môi trường sẽ không bị phá hoại lớn. Vừa có thể đạt mục đích xuất khẩu kiếm ngoại tệ, vừa tạo được vòng tuần hoàn tốt, phát triển bền vững. Đạo lý này nhiều người vốn đã hiểu, chỉ là họ chỉ nhìn thấy lợi ích trước mắt. Trồng cây gây rừng, mười năm mới thành, nên họ chẳng mấy hứng thú. Vì vậy cần các cơ quan chức năng của chính phủ giám sát, đưa ra quy định cứng rắn và buộc phải thực thi. Còn một điều nữa: nên sản xuất nhiều đũa tre, ít đũa gỗ. Tre sinh trưởng nhanh, chu kỳ ngắn, thu hoạch nhanh.
Ôn Ngọc Khê chậm rãi gật đầu:
- Điểm này tôi cũng đã nghĩ tới. Có điều làm thì không dễ như vậy. Hễ đụng đến lợi ích, đâu có mấy ai chịu nghe lời.
Lý Nghị cười:
- Đó là vì pháp chế của chúng ta vẫn chưa đủ hoàn thiện! Thật sự làm được có luật để theo, theo luật thì phải tuân thủ, ai dám phạm pháp?
Ôn Ngọc Khê sững người, rồi nói:
- Hôm nay chỉ bàn chuyện kinh tế thôi! Đừng lan man quá xa.
Lý Nghị cười đáp:
- Được, vậy tôi sẽ nói chủ yếu về ngành chế tạo cơ khí. Tôi nói về hai vấn đề: một là kỹ thuật, hai là môi trường. Máy móc trong nước chủ yếu dựa vào nhập khẩu, bản thân kỹ thuật yếu kém, nền tảng mỏng manh. Chỉ cần một chiếc mũi khoan nhỏ trên máy móc hạng nặng hỏng, chúng ta cũng phải nhập từ Nhật Bản. Loại sản phẩm này giá thành rất cao, món đồ vài chục yên mà bán tới mấy nghìn đồng! Một tờ bản vẽ ổ trục, người Đức mở miệng đã đòi mười triệu một tờ, một tờ khác chỉ thêm một cái lỗ, cũng bán mười triệu! Biết làm sao được, ai bảo chúng ta không có kỹ thuật, không làm nổi thứ tinh xảo như vậy?
Ôn Ngọc Khê im lặng, nhưng bàn tay cầm bút siết chặt thêm mấy phần.
Lý Nghị nói tiếp:
- Khoa học kỹ thuật là năng lực cạnh tranh cốt lõi. Về mặt kỹ thuật, trong lúc tiếp thu công nghệ tiên tiến từ nước ngoài, chúng ta phải tăng mạnh đầu tư nghiên cứu, dám đổi mới. Dù sao, công nghệ cốt lõi thật sự, người khác không dễ gì truyền lại. Còn về môi trường thì nghiêm trọng hơn, chúng ta nhất định phải gỡ bỏ cái mũ “tiêu hao cao, xả thải cao”. Điều này thật vô trách nhiệm với môi trường, với con cháu đời sau. Về mặt này, tôi có vài suy nghĩ…
Kiếp trước, Lý Nghị từng làm trưởng phòng kỹ thuật tại một hãng chế tạo cơ khí đầu ngành, một doanh nghiệp lâu đời. Ở đó, anh chẳng vơ vét được bao nhiêu tiền, nhưng bản vẽ kỹ thuật thì ghi nhớ được cả đống. Về cơ khí, anh rất am hiểu, nói ra lời nào cũng đâu ra đấy. Thêm vào đó, màn trình diễn xuất sắc của anh tại hội nghị đỉnh cao ngành thép, cộng với vài lý luận về phát triển tương lai, khiến Ôn Ngọc Khê nghe vừa thấy lời lẽ có nội dung thực chất, lại không hề khô khan.
Cả hai người đều quên mất thời gian.
Chỉ có Hoàng Thư Kỳ ngoài kia thì không quên. Anh ta thỉnh thoảng lại ngước nhìn chiếc đồng hồ treo tường, từ chối hết người này đến người khác đến tìm Ôn Ngọc Khê.
Nói chuyện gì mà lâu thế? Sắp tới giờ tan làm rồi! Mà họ còn chưa ăn cơm trưa nữa kìa! Anh ta rất muốn vào nhắc một tiếng, nhưng nghĩ đến lời Ôn Ngọc Khê dặn không được để ai quấy rầy, bàn tay đã đưa tới trước cửa lại rụt về. Bụng anh ta đã đói meo, buổi sáng dậy sớm, chỉ ăn hai cái màn thầu, giờ đã tiêu hóa sạch, đói đến cháy ruột cháy gan.
Trời dần tối. Hoàng Thư Kỳ không nhịn nổi nữa, giơ tay gõ cửa.
Bên trong vang lên giọng Ôn Ngọc Khê vô cùng khó chịu:
- Chuyện gì thế!
Hoàng Thư Kỳ hạ giọng:
- Bí thư Ôn, sắp sáu giờ rồi, ngài vẫn chưa ăn cơm trưa đâu ạ!
- A! Thật sao? Ôn Ngọc Khê nhìn đồng hồ đeo tay, bật cười: Ồ, Lý Nghị, thật có lỗi quá, anh xem, khiến anh phải đói bụng rồi! Anh còn trẻ, đâu như tôi là ông già này. Các anh đói nhanh, còn tôi thì thường chẳng cảm thấy đói gì cả! Nào, đi thôi, hôm nay tôi mời anh một bữa cơm công tác. Vừa ăn vừa nói chuyện.
Hoàng Thư Kỳ nghe vậy, thầm tặc lưỡi kinh ngạc.