Chương 585: Chư Cát
"Xưa có thơ rằng: 'Hương này dị vực đồng, xem sắc thắng tiên gia. Trà uống tạm điều khí, ngô hoàn hỉ phạt tà.'"
"Thôi đừng ngâm nữa, chẳng phải lá chiếu liêu sao? Tưởng ta không biết à?"
"Thế ngươi mua hay không?"
"Mua rồi!"
Tiểu sứ của Thanh Toán hành đổ mồ hôi hột, lật đật chép lại giao dịch của hai bên. Khi lượt cuối cùng vừa hạ bút, tiếng chuông vang lên đúng lúc lắm. Tiểu sứ thở phào nhẹ nhõm, nói:
- Hôm nay đến đây thôi. Sau đây nghỉ chợ hai ngày, hai ngày nữa mới mở lại.
Nói xong, hắn ôm sổ sách vội vã rời khỏi bàn, đi ra phía sau làm việc tiếp.
Lúc này đã gần chạng vạng. Thương nhân xong xuôi một ngày mua bán, lát nữa là có thể về khu nhà tập trung bên cạnh, uống rượu vui chơi, cờ bạc nhảy nhót tha hồ. Nhưng trước mắt họ còn phải thức đèn làm đêm, tiến hành thanh toán đối chiếu.
Là cơ cấu phục vụ quan trọng bậc nhất của hội chợ giao dịch, công việc trong Thanh Toán hành thuộc Hộ tào tuyệt đối chẳng nhẹ nhàng gì.
Mỗi lần một hội chợ lớn khép lại, sổ sách gom lại thường tới mấy nghìn trang.
Mỗi một giao dịch đều phải quyết toán, mỗi tài khoản đều phải tổng kê. Chờ đến khi toàn bộ việc mua bán kết thúc mới thống kê là không thể nào, thương nhân cũng không đợi được. Cho nên thông lệ là mở chợ vài ngày thì nghỉ hai ngày, tập trung quyết toán sổ sách, rồi lại mở ra giao dịch mới.
Công việc nặng nhọc, nhưng vô cùng cần thiết. Thương nhân giờ không còn phải xe to xe nhỏ chở tiền đồng đi mua bán nữa, cũng chẳng phải vì chất lượng tiền đồng hay giá trị lụa tơ mà cãi nhau đỏ mặt tía tai, để rồi việc làm ăn đổ bể. Mọi người đều dùng ngân nguyên, thứ tiền ghi sổ nặng mười tám thù, thành phần chín phần bạc một phần đồng, để quyết toán, đỡ bao nhiêu phiền phức.
Thương nhân đỡ phiền phức thì Thanh Toán hành phải tăng sức làm việc. Nhưng đã muốn thu thuế thì đương nhiên không thể chẳng làm gì, đâu có chuyện ngồi mát ăn bát vàng ấy.
Chư Cát Trọng Bảo rời phường chợ xong, liền về ở tại quán xá chỉ cách phường chợ một bức tường.
Quán xá là nhà mới xây, trước kia toàn nhà gỗ, giờ là nhà gạch, ngay cả tường phường cũng từ đất nện đổi thành gạch xanh.
Sự thay đổi của Linh Hạ là mắt thường cũng thấy được, khiến hắn không khỏi cảm khái.
Chư Cát Trọng Bảo mới bắt đầu làm ăn từ năm nay, mua chút trà từ Hưng Nguyên phủ, vận đến Linh Châu bán.
Tiết độ sứ Sơn Nam Tây đạo Chư Cát Trọng Phương vốn chẳng muốn để ý đến vị anh em không mấy đáng quý này, dù sao giữa hai bên cũng có hiềm khích cũ. Nhưng khi biết được cháu gái Chư Cát thị của hắn đã sinh cho Thiệu Thụ Đức một đứa con trai, khỏe mạnh lớn đến sáu tuổi, thông minh lanh lợi, thì lập tức đổi thái độ, trở nên nồng hậu hẳn lên.
Con người vốn thực tế như thế. Trước lợi ích, cái gì cũng có thể vứt bỏ, cái gì cũng có thể thay đổi.
Chư Cát Trọng Bảo gọi một hồ rượu nho ngon, tự rót tự uống.
Hai đứa con trai ngồi chếch đối diện, vẫn đang đàm tiếu, chắc là trà bán hết sạch nên lòng dạ vui vẻ.
"Nghe nói thánh nhân phát ban thưởng cho tướng sĩ Ngọc Sơn đô, Thời Toàn lĩnh được một tờ ngân nguyên phiếu, giận dữ, xé toạc ngay. La hét 'tướng sĩ ngày đêm giữ cửa cung, chỉ cho ta tờ giấy thôi sao?' Về sau nghe nói tờ 'giấy' này có thể đến phường chợ Đồng Châu đổi ngân nguyên, lại tức điên đảo mạch, suýt nổi loạn gây gổ."
"Lính Từ Châu ấy à, ta xem sớm muộn cũng làm loạn, thánh nhân không thuần phục nổi lũ kiêu binh hãn tướng này."
"Quân Yến cũng hung dữ lắm, Lý Khuông Uy có chiếm Trường An xưng đế như Chu Từ không chừng?"
"Khó nói, lòng võ phu khó đoán lắm, lỡ nóng giận một lúc là ra tay ngay."
Chư Cát Trọng Bảo liếc hai đứa một cái, tiếp tục uống rượu.
Con trưởng theo hắn làm ăn, con thứ đi học, hôm nay theo ra xem cho mở mắt.
Nhị Lang học không phải kinh học, mà là toán học. Từ nhỏ thằng bé đã rất hứng thú với mấy thứ sổ sách kế toán, ngược lại kinh điển thánh hiền thì không đọc nổi, thường đọc đến đâu ngủ gật đến đó.
Toán học thực ra cũng tốt! Học thành tài rồi đến Trường An thi khoa Minh Toán, đỗ rồi cũng được làm quan.
Hơn nữa thời buổi này học toán còn chẳng dễ dàng gì nữa kia chứ.
Loại học sinh này, hoặc là học trong quan học ở Trường An, Lạc Dương, hoặc là được gia đình truyền dạy, muốn tìm bên ngoài một tiên sinh tinh thông toán học, thực tế không dễ chút nào.
Linh Hạ mở toán học ở hai cấp châu, huyện, nói ra thật là việc chưa từng có.
Vì thế mà gần như quét sạch bọn học tử đổ xô đến Trường An dự thi khoa Minh Toán, và năm nào cũng bỏ tiền lớn chiêu mộ, bất kể trình độ cao thấp, cứ lôi hết về, cho làm giáo viên toán học cấp châu, huyện.
Hội chợ giao dịch cần rất nhiều nhân viên tạp nhiệm tinh thông toán học, mà thứ này chắc chắn rất hiếm, điều đó có thể thấy từ việc ngân nguyên phiếu của các hội chợ vẫn chưa thể lưu thông tự do.
Đến nay, cũng chỉ có ngân nguyên phiếu phát hành tại hội chợ Linh Châu, Hạ Châu, Tuy Châu, Duyên Châu là dùng qua lại được với nhau, còn nơi khác thì không. Ví dụ ngươi cầm ngân nguyên phiếu do Thanh Toán hành Linh Châu phát, chạy đến hội chợ Đồng Châu mua bán, chắc chắn bị từ chối.
Suy cho cùng, là không đủ nhân tài toán học để kiểm sổ, điều này vô cùng chí mạng, cũng là một trong những nguyên nhân quan trọng cản trở ngân nguyên phiếu được phổ biến rộng rãi hơn.
- Nhị Lang, con vào học cũng đã một năm rồi. Giờ bảo con ra phường chợ kiểm sổ, có tính nổi không? – Chư Cát Trọng Bảo đặt chén rượu xuống, hỏi.
- A gia, con đâu phải gần đây không học toán nữa?
- Hừm? – Chư Cát Trọng Bảo ngẩng đầu lên, vừa kinh ngạc vừa có chút phật ý: – Không học, suốt ngày sống uổng phí à?
- Không phải. – Chư Cát Nhị Lang nói: – Con đang theo Ma Ni pháp sư học chữ Đại Thực, định phiên dịch chút thư cảo của Đại Thực, Đại Tần. Ma Ni pháp sư thông Hán văn, Hồi Hột văn, Ba Tư văn, Đại Thực văn, học rộng tới trời người, con rất hứng thú nên nguyện học.
Ma Ni pháp sư giờ cũng vào Hạ vương phủ làm quan rồi, nghe nói có thể sẽ vì ông mà thêm lập chức "Số học", đối với "Văn học", Tòng lục phẩm thượng, chuyên dạy con cái Hạ vương môn số học. Người đời vẫn gọi là toán học, nhưng Thiệu Thụ Đức nói rõ, ngoài toán học còn có hình học, nên đổi tên thành số học.
Toán học các châu, huyện sắp đổi tên thành số học, nhưng xét cho đến hiện tại thì dạy vẫn là bộ môn cũ, vì các toán học bác sĩ cũng chỉ hiểu toán học, không hiểu số học. Kỳ thi Minh Toán khoa ở Trường An cũng thi những thứ này.
Ma Ni pháp sư hiểu biết cũng không nhiều, ông thực ra chỉ là người chuyên chở, tức người dịch sách, chứ không phải nhà nghiên cứu chuyên môn.
- Học mấy thứ này có ích gì? – Chư Cát Trọng Bảo hỏi.
- Có ích. – Chư Cát Nhị Lang nói: – Làm từ gia hay nghệ sĩ thì chẳng có gì vui, thị nhân phán phu cũng tầm thường, chỉ có dịch gia thông hiểu cả trong lẫn ngoài, mở mang tầm mắt, coi như cũng thú vị.
Chư Cát Trọng Bảo nghĩ một lúc, thấy hình như cũng có lý. Nhưng hắn không xuất phát từ góc độ hứng thú, mà từ góc độ công lợi. Có lẽ thông hiểu chữ viết ngoại bang, hiểu biết thiên văn địa lý, lại là một con đường tiến thân tốt hơn?
Lai lịch Ma Ni pháp sư rất phức tạp, thông nhiều chữ viết, kiến thức phong phú, ngay cả Hạ vương khi còn ở Linh Châu cũng thường xuyên gọi hỏi, xem ra là nhân vật lợi hại. Học cho được bản lĩnh của ông ta, có lẽ cũng không tệ.
- Thôi được, mặc con. – Chư Cát Trọng Bảo thở dài: – Nhưng toán học cũng phải học. Nếu bị học đường đuổi ra, ta không mất nổi cái mặt đó.
- Con biết rồi. – Chư Cát Nhị Lang đáp.
Hai cha con kết thúc câu chuyện hỏi đáp, một đêm không có gì.
Ngày hôm sau, Chư Cát Trọng Bảo đi dạo trong phường chợ, thấy chẳng có gì muốn mua, liền đến Thanh Toán hành lĩnh ngân nguyên phiếu, rồi thẳng đường ra đi.
Thanh Toán hành giờ làm cũng khá hay, đối với mấy tay đại cổ khách có nhà có nghiệp tại địa phương, thậm chí còn có thể tạm ứng trước ngân nguyên phiếu, thuận tiện cho rất nhiều giao dịch.
Đáng tiếc, vẫn là câu ấy: sổ sách kiểm không xuể, ngân nguyên phiếu không thể thông hành khắp cảnh, bằng không thì tác dụng lớn lắm, có thể trực tiếp dùng như tiền.
Nhưng cho đến hiện tại, ngân nguyên phiếu vẫn phát huy tác dụng không nhỏ. Bằng không thì trong nhà dân chúng căn bản chẳng có nhiều tiền đồng đến thế, mấy việc mua bán trâu dê, sữa pho mát, trái khô sẽ vướng víu tay chân, chỉ đành lấy hàng đổi hàng.
Phú hộ trong thành thuê người, cũng chỉ trả thù lao bằng gạo.
Gạch trường, lâm trường chiêu thợ, có người đến làm mấy ngày, ngày trả mười văn tiền. Những ngày không có tiền đồng khó sống lắm.
Hôm qua hắn thậm chí còn thấy trong phường chợ một thương đồ từ U Châu đến, kéo cả một xe đồ vàng bạc đi làm ăn.
Đừng cười! Ở quốc triều, đồ vàng bạc đủ kiểu hình dáng cũng thường xuất hiện trong buôn bán, không phải làm hàng hóa, mà làm tiền. Ở Đôn Hoàng có người cầm chén bạc đi mua gạo, tính toán cực kỳ phiền phức, có người thà không làm mấy món ăn mua bán này còn hơn tranh cãi với người ta về giá trị cái chén bạc của mình.
Ngoài đồ vàng bạc, lụa tơ, kê mễ đó loại cũng có thể làm tiền. Nhưng lụa tơ nơi sản xuất không giống nhau, khổ lớn nhỏ khác nhau, niên đại khác nhau, hoa văn cũng sai biệt nhiều. Thứ này cầm ra làm tiền, đối với cả hai bên giao dịch đều là một trận tra tấn.
Đến xế chiều, Chư Cát Trọng Bảo lấy được một tin từ thương nhân Thục địa: tiết độ sức Long Kiếm Triệu Giản đánh người Khương ở Mậu Châu bại trận thảm hại.
Ngoài ra, tiết độ sứ Đông Xuyên Chu Mai đánh Bành, Hán, Mãn Tồn, Lý Nhạn đám người cầu cứu, Tây Môn Văn Thông vừa được triều đình ban tên là Lý Mậu Trinh đã thề sư đi cứu viện, ba nhà hợp lực, đánh bại Chu Mai dưới thành Bành Châu.
Chu Mai rút về Tử Châu xong, thực ra tổn thất không nhiều, đang định chỉnh đốn cờ xí, đánh lại Lý Mậu Trinh, thì bộ tướng Vương Hành Du, anh em Vương Hành Ước làm phản, cát cứ Miên, Lăng hai châu tự lập.
Chu Mai giận dữ, muốn đánh, anh em nhà họ Vương lại cầu cứu Lý Mậu Trinh. Lý Mậu Trinh chấp thuận, hai bên sắp đánh trận lớn lần thứ hai. Xem ra hiện tại Lý Mậu Trinh còn chiếm ưu thế không nhỏ, đây cũng là kẻ có bản lĩnh.
- Chu Mai thua rồi! – Chư Cát Trọng Bảo rất chắc chắn: – Đông Xuyên vốn đã nhỏ, phản mất hai châu thì tình thế càng vi diệu. Cục diện chiến sự Thục Trung, nhanh thì một hai năm, chậm thì ba bốn năm, chắc chắn bị Lý Mậu Trinh chiếm hết. Chu Mai không giỏi mua chuộc thuộc hạ, cho của cũng không đủ, sớm muộn bị họ Lý diệt.
Chư Cát Trọng Bảo hơi tiếc nuối. Nếu lúc này hắn vẫn nắm giữ Bích, Thông, Khai ba châu của Ba Nam, thì có thể đánh xuống phía nam tham gia chiến sự Thục Trung, biết đâu lại thừa thế quật khởi.
Cát cứ đất Thục, cũng như cát cứ Quan Trung, đều có ưu thế địa lợi cực kỳ rõ rệt, làm một phương chư hầu thì dư sức.
Rời phường chợ, Chư Cát Trọng Bảo thẳng về nhà.
Trên đường hắn thấy đoàn thuyền lớn căng buồm xuôi dòng, chở đầy lương thảo, cỏ khô, khí giới và các quân tư cơ giới.
Chính sách tài thuế "xuất lượng vi nhập" khiến số thuế hai kỳ các châu thu mỗi năm hoàn toàn không cố định. Nhưng ngay cả trong bối cảnh Thiệu Thụ Đức và Chu Toàn Trung liên tiếp đánh nhau, Linh Châu cũng không thu thêm sắc thuế nào, thu rồi cũng chẳng dùng được mấy.
Mà tiền lương đưa ra ngoài ít đi, thì phần "lưu châu" lại nhiều lên. Có lẽ đây cũng là bổn ý của Hạ vương: xây dựng địa phương cũng cần rất nhiều tiền lương, ta muốn xem các ngươi sẽ gây dựng ra cái dáng vẻ gì.
- Lại phải đánh nhau rồi. – Chư Cát Trọng Bảo khẽ thở dài.