“Trồng hoa chớ trồng bên đường quan,
Gả con chớ gả bậc vương hầu.
Hoa bên đường, người qua hái mất,
Con nhà vương, sớm tối lìa nhau.
Hoa tàn, sắc úa, tình phai,
Loan lìa, gương vỡ, mỗi người một nơi.
Thà theo trai cày ruộng mà thôi,
Răng long đầu bạc, chẳng rời cửa nhau.”
Mã thị nâng tập thơ, lặng lẽ đọc đi đọc lại. Đọc đến câu cuối, bà chẳng kìm được tiếng thở dài:
- Người này đâu chỉ là bậc tài nữ, mà còn là một người hiền đức. Thật không ngờ, một nhân vật như thế lại chết khi tuổi đời còn trẻ, bị Trương Sĩ Thành hại chết! Trùng Bát, hắn nhất định không được bỏ qua cho Trương Sĩ Thành!
Chu Nguyên Chương vội gật đầu. Dẫu không xảy ra chuyện này, hắn cũng chẳng đời nào để Trương Sĩ Thành sống yên.
- Muội cứ yên tâm. Ta chỉ không ngờ Giang Nam lại có một người thân giỏi giang đến thế.
Mã thị cười khẽ, khép tập thơ trong tay lại.
- Chuyện ấy đâu có gì khó đoán. Một cô gái mà dám đưa lương đến Kim Lăng, dự thi ở Học sĩ viện, gặp việc thì đầu đuôi rõ ràng, ứng đối lại điềm đạm ung dung. Thiếp đã sớm nhìn ra gia thế của nàng không tầm thường… Người ta vẫn nói con nhà nghèo sớm biết lo toan, nhưng câu ấy chỉ là lời nói bừa của kẻ chưa từng trải đời. Chưa từng nếm mùi khốn khó, chưa từng gánh việc nhà, cái gì cũng không hiểu thì làm sao biết quán xuyến gia đình?
Chu Nguyên Chương gật gù khen:
- Phu nhân quả là sáng suốt… Có điều, Thí Bá Nhân cũng hồ đồ quá mức. Sống uổng bao nhiêu năm tuổi, đã khuynh gia bại sản thì chớ, lại còn để người ta dùng tiền giấy lừa mất. Nghĩ cũng tội nghiệp.
Mã thị khẽ thở dài:
- Đó là vì đã quen sống trên cao, nay rơi xuống quá đột ngột nên không chịu nổi… Mấy tên buôn tiền giấy kia bắt được chưa?
- Bắt được rồi. Trong nhà chúng, người ta lục soát ra cả thảy mười vạn quan tiền giấy. May mà phát hiện sớm. Nếu để số tiền ấy tuồn ra ngoài chợ, e rằng sẽ gây họa lớn. Tính ra, Thí Bá Nhân lần này cũng lập được công.
…
Vợ chồng họ vừa trò chuyện, thì ở một nơi khác, Thí Bá Nhân sau khi được rửa sạch oan khuất đã rơi vào cảnh lòng nguội ý tàn. Quân Chu gia sẽ không giết hắn, nhưng sự việc đã đến nước này, hắn còn mặt mũi nào mà sống? Rồi biết lấy gì để sống?
Giang Nam khuyên nhủ:
- Cậu à, sống ở đời làm sao mọi chuyện đều thuận buồm xuôi gió? Lần này quả thật đả kích quá nặng, nhưng cậu cũng không nên tự chà đạp mình. Cháu thấy quân Chu gia kỷ luật nghiêm minh, quan lại thanh liêm, phân rõ phải trái. Cậu chẳng bằng tìm cách làm việc cho quân Chu gia. Sau này đánh ngược về Tô Châu, cậu còn có thể báo thù cho mợ!
- Báo thù? Đúng! Báo thù!
Thí Bá Nhân như chợt lấy lại tinh thần. Phu nhân chết thảm như vậy, món nợ này nhất định phải tính lên đầu Trương Sĩ Thành. Hắn phải báo thù rửa hận!
Nhưng chẳng bao lâu sau, vẻ hăng hái trên mặt hắn lại tắt ngấm.
- Ôi, cậu thành ra thế này, chỉ là một kẻ vô dụng. Làm sao báo thù rửa hận được?
Giang Nam cũng cứng họng. Nàng chẳng biết phải khuyên cậu mình thế nào nữa. Đúng lúc ấy, bên ngoài khách điếm nơi họ đang tạm trú chợt có người tìm đến.
Người kia vừa gặp Giang Nam đã lớn tiếng chúc mừng:
- Chúc mừng Giang Nam, Giang Lương trưởng! Cô đã đỗ kỳ thi, sắp được thăng quan tiến chức rồi!
Giang Nam sững sờ.
Thi đỗ ư?
Nàng sắp được làm quan ư?
Kẻ ngây người, trợn mắt há miệng hơn cả Giang Nam lại là Thí Bá Nhân. Đùa cái gì vậy?
Cháu gái bên ngoại của hắn đã đỗ kỳ thi?
Một người đàn bà còn làm được đến mức ấy, vậy một đấng nam nhi như hắn thì tính sao đây?
Chẳng lẽ hắn thật sự là một kẻ bỏ đi hoàn toàn?
Thí Bá Nhân im lặng rất lâu, hết nghĩ đi nghĩ lại rồi lại nghĩ đi nghĩ lại. Hắn tuyệt đối không thể cứ thế tìm đến cái chết. Dù sao cũng phải làm một việc gì đó. Chỉ cần còn giúp được chút ít, hắn đã không đến nỗi vô dụng hoàn toàn!
Sau cú đả kích nặng nề ấy, vị đại tài tử này cuối cùng tìm được một chân dạy học ở trường phủ Ứng Thiên. Hắn giữ chức bác sĩ, phụ trách giảng Kinh Dịch. Ít ra cũng có thể tự nuôi thân, trước mắt chưa dám mong mỏi gì hơn.
Nhưng ở một nơi khác, chuyện lại trở nên rắc rối.
Thành tích của Giang Nam đã được thừa nhận. Theo lời hứa ban đầu, những Lương trưởng vượt qua kỳ thi có thể được bổ nhiệm cao nhất đến chức Thị lang.
Giờ đã đến lúc thực hiện lời hứa ấy.
Mã thị tò mò hỏi:
- Giang Nam, năm nay cô bao nhiêu tuổi?
Giang Nam cung kính đáp:
- Bẩm phu nhân, vừa tròn mười tám tuổi ạ!
Mã thị ngẩn ra. Tuổi ấy quả thật còn quá trẻ… Trong quân Chu gia, chẳng lẽ không có ai ít tuổi hơn nàng sao? Trương Hy Mạnh còn chưa bằng tuổi nàng, nhưng Trương Hy Mạnh là trường hợp đặc biệt, e rằng sau này chẳng còn ai sánh được.
Ngoài ra, Chu Văn Chính chưa đến hai mươi tuổi đã làm Chỉ huy sứ, Lý Văn Trung chưa đầy mười lăm tuổi đã cầm quân giữ chức Thiên hộ. Đáng tiếc, chức võ và chức văn vốn khác nhau. Bọn họ biết đánh trận, lập được chiến công, được trao chức tước là lẽ đương nhiên. Chỉ cần công lao đủ nhiều, đến tuổi đôi mươi được phong hầu phong tước cũng chẳng có gì lạ.
Quan văn thì không thể như thế. Chức vị ấy phải xét đến thâm niên, lại còn cần gặp được cơ hội thích hợp.
Nói thật, chỉ nhờ đưa lương lập công rồi đỗ kỳ thi mà được làm Thị lang, lão Chu cũng không tán thành.
Chính vì vậy, sau khi gặp Giang Nam, Chu Nguyên Chương không lập tức ban lệnh bổ nhiệm nàng.
Chuyện này từ đó cũng đổi khác.
Trước kia, sau khi Trương Hy Mạnh nói chuyện với Lý Thiện Trường, lão Lý đã tính sẵn đường thuận nước đẩy thuyền. Chỉ cần Chu Nguyên Chương bằng lòng, Trương Hy Mạnh cũng gật đầu, hắn sẽ không có gì để nói.
Nhưng nay lão Chu lại chần chừ, thế là mọi việc bỗng trở nên rối ren.
Thật ra, căn nguyên của mớ rắc rối này vẫn nằm ở Lý Thiện Trường. Dù hắn muốn khích lệ tinh thần các Lương trưởng, hay muốn nhân cơ hội mở rộng thế lực của mình, thì ngay từ đầu, đề nghị cho những Lương trưởng không có nền tảng trực tiếp làm Thị lang đã là một nước cờ sai.
Dĩ nhiên, nếu trong số ấy là một người đàn ông trung niên, có chút học vấn, vào lục bộ rồi ngoan ngoãn nghe theo sự sắp xếp của Lý tướng, thì cũng có thể xem là đảm đương được chức vụ.
Khổ nỗi giữa đám người ấy lại xuất hiện Giang Nam, người thay anh trai đưa lương. Từ đó, mọi chuyện đã đổi màu.
Giang Nam không thể làm Thị lang, những người khác đương nhiên cũng chẳng thể được đặc cách thăng vượt cấp.
Rốt cuộc phải giải quyết thế nào?
Lý Thiện Trường đứng ngồi không yên, bèn gọi Dương Hiến cùng mấy người khác đến, bàn bạc suốt đêm. Nhưng càng bàn, lòng hắn càng hoảng hốt, bực bội.
Dương Hiến lên tiếng trước:
- Lý tướng, chưa chắc Bệ hạ đã muốn để Giang Nam làm Thị lang. Nhưng lời đã nói ra rồi, Bệ hạ cũng không muốn tự nuốt lời.
Dương Nguyên Cảo trầm ngâm:
- Nếu đã vậy, chúng ta cứ đề nghị cho Giang Nam làm Thị lang là được chứ gì?
Lý Thiện Trường lườm người đồng hương của mình. Người này đúng là hồ đồ thật sự.
- Chúng ta đẩy một người đàn bà lên đó. Sau này nếu nàng ta xảy ra sai sót, Bệ hạ truy cứu xuống, chúng ta phải ăn nói thế nào?
Dương Nguyên Cảo lập tức ngẩn người. Bảo hắn biết phải làm sao đây?
Từ trước đến nay, người chủ trương cho đàn bà làm quan vẫn luôn là Trương Hy Mạnh. Nếu do Trương Hy Mạnh ra sức thúc đẩy, bọn họ còn có thể âm thầm cản trở. Có thể khẳng định rằng nữ Thị lang chắc chắn sẽ không làm nên trò trống gì.
Sau đó, bọn họ sẽ khuyên Chu Nguyên Chương thuận theo lẽ phải, dẹp hẳn chuyện đàn bà làm quan!
Từ nay không ai được phép nhắc đến nữa.
Nhưng hiện giờ, chuyện Lương trưởng là do Lý Thiện Trường đề ra. Lại xuất hiện một nữ Lương trưởng, còn Chu Nguyên Chương thì giữ thái độ như thế. Mọi trách nhiệm đều đã dồn lên đầu lão Lý.
Dương Hiến nói:
- Lý tướng, cho tôi nói một câu khó nghe. Nữ Thị lang này dù thế nào cũng không thể làm tốt. Người bên dưới sẽ không chịu nghe, mà chúng ta cũng không thể khống chế lòng người. Một khi xảy ra sai sót, từ trên xuống dưới đều sẽ trách chúng ta!
Lý Thiện Trường than thở:
- Vẫn là Hy Vũ nhìn thấu mọi chuyện. Nhưng bây giờ ta biết khuyên Bệ hạ thu hồi mệnh lệnh thế nào? Phu nhân đang dõi mắt nhìn vào, Bệ hạ lại một lòng muốn mở cho đàn bà một con đường, nhân đó khích lệ sĩ khí. Nếu ta nói không được, chỉ e…
Lão Lý không nói tiếp, nhưng mọi người đều hiểu.
Nếu không đáp ứng được yêu cầu của Chu Nguyên Chương, hắn chỉ còn nước rời khỏi chức vị.
Theo lẽ thường, Dương Hiến cũng chẳng phải không muốn hạ bệ lão Lý. Nhưng nếu lúc này Lý Thiện Trường cuốn gói, hắn cũng chẳng kiếm được lợi lộc gì.
Dương Hiến nói:
- Lý tướng, theo tôi thấy, hiện giờ chỉ còn một cách. Đó là mời Trương tướng đến thu xếp hậu quả. Ngài ấy vẫn án binh bất động, chắc chắn đã có tính toán!
Lại phải đi tìm Trương Hy Mạnh!
Lý Thiện Trường bất đắc dĩ thở dài. Hắn đã đưa má trái cho người ta tát, bây giờ còn phải dâng nốt má phải. Trước mặt Trương Hy Mạnh, hắn đã hoàn toàn không ngẩng đầu lên nổi.
Nhưng hắn còn cách nào khác?
Sáng hôm sau, Lý Thiện Trường mang đôi mắt thâm quầng, từ sớm đã đứng chờ trước cửa phòng trực, cung kính đợi Trương Hy Mạnh đến.
Quả nhiên, vừa thấy Trương Hy Mạnh xuất hiện, hắn lập tức bước lên hành lễ.
- Trương tướng, tôi không còn gì để nói nữa. Chỉ mong ngài nghĩ giúp một kế, cứu tôi qua được cửa ải này. Tôi nhất định ghi lòng tạc dạ!
Lý Thiện Trường gần như đã van xin.
Mớ rắc rối này càng lúc càng khó giải quyết. Ban đầu hắn cứ tưởng Giang Nam chẳng có gì đáng kể, nào ngờ cậu ruột của nàng lại là Thí Bá Nhân, mợ ruột lại là Trịnh Uẩn Đoan!
Vị đại tài nữ ấy quả thật quá đỗi khác thường. Không ít bậc danh sĩ trong giới sĩ lâm quanh Lý Thiện Trường đều nhắc đến nàng, ai nấy đều cho rằng cái chết của nàng là một điều vô cùng đáng tiếc.
Nếu chuyện này còn không được thu xếp ổn thỏa, Chu Nguyên Chương nổi giận, Mã thị phật ý, bên dưới lại xì xào bàn tán, thì chẳng khác nào nhét một con nhím sống đầy sức lực vào đáy quần lão Lý. Nó cứ chọc bên này, đâm bên kia, tư vị thế nào chỉ mình hắn biết.
Giờ lão Lý đúng là Lưu Bị ăn phải hạt tiêu, thua đến tê dại cả người!
Dẫu hắn có cách cũng chẳng dùng được. Trong cả quân Chu gia, người duy nhất có thể thu dọn mớ hỗn độn này chỉ còn Trương Hy Mạnh.
Đúng là lòng người đều trông cậy vào hắn!
Nhưng Trương Hy Mạnh không dám xem nhẹ. Bởi chuyện này tuyệt đối không chỉ đơn giản là bổ nhiệm hay không bổ nhiệm một nữ quan.
Hắn nói:
- Theo ta, chỗ cốt yếu thật sự nằm ở việc dùng người. Rốt cuộc phải dùng hạng người nào? Nhìn lại cách dùng người qua các triều đại, khi thì để người áo vải làm tể tướng, khi thì chọn người chỉ xét tài năng, khi thì dùng phép Cửu phẩm Trung chính, lại có lúc mở khoa thi tuyển kẻ sĩ. Nhìn chung, phạm vi chọn người của chúng ta ngày càng rộng.
- Theo hướng ấy mà tiến, dùng Lương trưởng, thậm chí dùng cả đàn bà, cũng không phải chuyện không thể. Nhưng ta cho rằng không nên cứ quyết định sẵn một chức vị rồi nhét người vào cho đủ chỗ. Làm như vậy không ổn. Nếu biến việc dùng đàn bà làm quan thành chuyện phải có thêm một nữ Thị lang trong triều, thì đó là đảo lộn gốc ngọn, thậm chí còn là dụng ý xấu!
Lời của Trương Hy Mạnh rất thẳng, chẳng khác nào vạch trần mưu tính của lão Lý.
Ngươi muốn mở đường cho đàn bà, hắn liền nhét vào tay ngươi một nữ Thị lang. Không chuẩn bị, không tạo nền, cứ thế đẩy nàng ra làm việc, rồi lại bố trí quanh nàng cả đám người ngăn trở. Đợi nàng phạm hết sai lầm này đến sai lầm khác, bọn họ sẽ vin vào việc phủ nhận một người để lật đổ luôn cả chính sách.
Cách cố tình đào hố chờ người khác rơi xuống như thế, đương nhiên không thể chấp nhận.
- Muốn để đàn bà làm quan thì phải đi theo con đường chính đáng, phải thông qua thi cử. Mà hiện giờ chúng ta lại quy định mọi khoa thi đều phải bắt đầu từ nhà trường. Vậy chúng ta có thể cho đàn bà vào học ở trường quan hay không? Hình như từ trước đến nay vẫn chưa có! Đừng nói trường quan, ngay cả trường vỡ lòng cũng chẳng có chỗ cho đàn bà. Ngay từ bước đầu tiên, chúng ta đã không cho họ cơ hội, không cho họ đọc sách. Đã vậy thì còn nói gì đến chuyện tuyển người tài trong số đàn bà?
- Vì thế, theo ta, vấn đề không phải là tăng thêm vài nữ quan, mà là có thể mở cho đàn bà một con đường hay không! Đường đã mở, cơ hội đã đặt trước mắt. Nếu bản lĩnh không đủ, không thể tiến xa hơn trên đường làm quan, thì cũng chẳng có gì để oán trách.