Giang Nam đầu óc quay cuồng. Nàng chẳng biết mình đã vào trường thi bằng cách nào, cũng không rõ làm sao lại bước ra được. Chỉ nhớ Học sĩ viện có rất nhiều cây, mà lũ ve trên cây thì quả thật khiến người ta phát bực.
Nàng cắm đầu viết kín bài thi, nộp bài thật nhanh, rồi là người đầu tiên chạy khỏi trường thi. Vừa bước ra ngoài, nàng bỗng bật cười.
Trước kia, nàng từng xem không ít vở tuồng kể chuyện nữ nhân cải trang thành nam, vào học đường đọc sách, thậm chí còn đi thi khoa cử.
Nhưng tuồng tích thì rốt cuộc vẫn chỉ là tuồng tích, đâu phải chuyện ngoài đời.
Một người đàn bà làm sao có thể đi thi khoa cử?
Dẫu học vấn có đủ, tài cán có thừa, nàng cũng tuyệt nhiên chẳng có cơ hội.
Lần khảo hạch của Học sĩ viện này hoàn toàn chỉ là chuyện tình cờ.
Nếu chân đại ca không bị thương, để huynh ấy đến dự thi thì may ra còn kiếm được một chức quan. Còn nàng thì thôi, đừng nghĩ đến nữa. Cứ đi đây đi đó, thăm thú Kim Lăng cho thỏa thích rồi trở về nhà là được.
Giang Nam dứt khoát thả mình rong chơi khắp nơi. Nàng ngắm danh lam thắng cảnh, nếm đủ món ngon vật lạ, chẳng còn gì phải kiêng dè. Đến cả trường thi vốn được xem là nơi thiêng liêng như thế nàng còn bước vào rồi, trên đời này còn chỗ nào ngăn được nàng nữa?
Mấy ngày trôi qua, Giang Nam béo hẳn lên một vòng, khuôn mặt cũng tròn trịa hơn trước.
Nàng tự hỏi lòng mình, từ nay chắc chẳng còn chuyện gì dọa nổi nàng nữa.
Giang Nam hoàn toàn không thể ngờ rằng, vì nàng mà những nhân vật lớn trong quân Chu gia đều cùng rơi vào cảnh tiến thoái lưỡng nan.
Trước kia, Trương Hy Mạnh từng nghĩ đến chuyện để phụ nữ ra làm quan. Nhưng nói thật, ngay cả Mã thị cũng cho rằng việc ấy khó lòng thành hiện thực.
Cho phụ nữ học chữ, đọc sách, lo việc nhà, dạy dỗ con cái thì không thành vấn đề. Câu “đàn bà không tài mới là có đức” đâu có nghĩa là phải biến phụ nữ thành những kẻ mù chữ.
Phu nhân nhà quyền quý nhất định phải biết chữ, hiểu lễ, tỏ tường việc đời thì mới có thể ung dung đối phó với đủ chuyện. Nếu quá thô lỗ, thất lễ, khiến chồng mất mặt, nhẹ thì bị trách mắng, nặng còn có thể bị bỏ.
Nhưng bảo phụ nữ bước ra ngoài làm việc, thậm chí vào triều làm quan, thì hoàn toàn là chuyện khác.
Mấy trăm người được chọn trong khoa thi trước đó, không có lấy một phụ nữ.
Bởi lẽ xã hội khi ấy vốn chưa có chỗ cho chuyện đó.
Chưa nói đến bao tầng ngăn trở. Riêng chuyện phụ nữ tự mình bước ra dự thi, dám để thiên hạ trông thấy mặt, thử hỏi được mấy người?
Vì vậy, có một thời gian ngay cả Mã thị cũng không còn ôm hy vọng. Bà chỉ muốn mở một trường học dành cho nữ, để con gái được học chữ, biết đọc sách là đủ.
Nào ngờ giữa lúc ấy lại xuất hiện một nữ quan coi việc thu thuế thay anh trai. Hơn nữa, khi nộp thuế lương, nàng còn làm rất tốt, cho thấy mình là một cô gái có bản lĩnh.
Mã thị vừa nghe tin liền lập tức gây sức ép với Chu Nguyên Chương, thậm chí chẳng tiếc trở mặt với lão Chu.
- Dù thế nào đi nữa, cũng phải cho nàng tham gia kỳ thi của Học sĩ viện. Nếu không, nếu không thì ông đừng hòng bước vào phòng tôi ngủ nữa!
Lão Chu bị lời đe dọa ấy làm cho cứng họng.
- Muội tử, nàng đừng gây thêm chuyện nữa. Nàng ta là phụ nữ, làm sao có thể làm quan? Chuyện ấy không thể được!
Mã thị cười khẩy.
- Có gì mà không thể? Khi ông chia ruộng, phụ nữ cũng được chia một phần. Tôi nghe nói mấy năm nay, không ít nơi phụ nữ đã xuống ruộng cày cấy, làm lụng chẳng kém đàn ông. Có ruộng đất trong tay, họ cũng muốn đọc sách, muốn tiến thân, muốn thi lấy công danh! Không trộm cắp, không cướp bóc, không ngửa tay xin ai, chỉ dựa vào bản lĩnh của mình mà thi đỗ công danh, thế cũng không được sao? Trọng Bát, ông đừng quên chí hướng của mình. Chẳng phải ông muốn dựng lại cơ đồ Trung Hoa hay sao? Chẳng phải ông muốn thống nhất thiên hạ, vượt qua các bậc minh quân đời trước hay sao? Lẽ nào ông chỉ muốn làm hoàng đế của đàn ông, chứ không muốn làm hoàng đế của phụ nữ?
Lão Chu bị hỏi đến ngẩn người. Xét về lời lẽ sắc bén, hắn quả thật không bằng Mã thị.
Thấy chồng đã nghẹn lời, Mã thị lập tức thừa thế. Bà xoay người, lấy hai chiếc bánh lớn đặt trước mặt Chu Nguyên Chương.
- Ông nếm thử xem, hai chiếc bánh này có gì khác nhau?
Lão Chu cười khổ.
- Muội tử, đều làm từ một thứ lương thực cả, có gì mà khác?
- Sao lại không khác? Một chiếc là do nam quan coi thuế đưa tới, chiếc kia là do nữ quan coi thuế đưa tới! Ông nói thử xem, nếu không giảng giải được thì phải cho phụ nữ tham gia khoa thi!
Trước câu chất vấn của Mã thị, lão Chu bỗng như được khai sáng. Lòng hắn bắt đầu dao động.
Đúng vậy, phu nhân nói quá có lý!
Nếu phụ nữ thật sự có bản lĩnh, có thể làm tốt công việc, bản thân hắn đang muốn chiêu mộ hiền tài trong thiên hạ, nào có ai dám khẳng định giữa phụ nữ không có nhân tài?
Ít nhất, phu nhân của hắn đã là bậc đứng đầu trong giới nữ lưu.
Càng nghĩ, lão Chu càng thấy đúng. Cuối cùng hắn tự mình thông suốt.
Bởi vậy mới có lệnh của Học sĩ viện, yêu cầu Giang Nam tham gia khoa cử.
Kỳ thi vừa kết thúc, Giang Nam là người đầu tiên nộp bài. Bài thi của nàng được niêm phong, lập tức đưa đến trước mặt lão Chu.
Chu Nguyên Chương, Mã thị, Trương Hy Mạnh và Lý Thiện Trường đều được gọi tới để cùng xem xét bài thi ấy.
Mở bài ra, trước mắt mọi người là những hàng chữ ngay ngắn, thanh tú. Mã thị không nhịn được gật đầu.
- Tốt lắm!
Những người còn lại chỉ lặng lẽ nhìn, vẻ mặt nặng nề. Họ đọc một lượt từ đầu đến cuối. Đọc xong, cả phòng im phăng phắc. Lý Thiện Trường thậm chí còn thầm thở dài.
Bài thi của Giang Nam làm rất khá. Những bài thơ nổi tiếng ở phần đầu không cần nhắc đến. Phần tính toán ở giữa, nàng giải đúng hết. Đến bài văn cuối cùng, đề bài hỏi cách bảo quản lương thực, nàng cũng trình bày rành mạch, ý tứ rõ ràng, quan điểm dứt khoát.
Mã thị đọc xong thì mừng rỡ. Ai bảo phụ nữ không bằng đàn ông? Bài thi đã đặt ngay trước mắt, xem các người còn nói sao được nữa!
Lý Thiện Trường im lặng hồi lâu, cuối cùng cũng tìm ra chỗ để bắt bẻ. Hắn vội hỏi:
- Trương tướng, vì sao kỳ thi lần này không có bài văn giảng nghĩa kinh sách?
Nhiều người có lẽ cho rằng triều Minh là nơi bắt đầu lối văn tám vế, thậm chí còn xem lối văn ấy là nguồn cơn của mọi tội lỗi. Nhưng thật ra, văn tám vế đã xuất hiện từ thời nhà Nguyên.
Thuở đầu, khoa thi chỉ quy định đề mục phải lấy trong Tứ thư, yêu cầu sĩ tử nghiêm chỉnh giảng giải nghĩa lý kinh sách. Về sau, thể thức hành văn cũng bị giới hạn. Cái gọi là văn tám vế chẳng qua chỉ là tám câu văn biền ngẫu cân xứng mà thôi.
Lý Thiện Trường vin vào chuyện ấy để chất vấn Trương Hy Mạnh.
Trương Hy Mạnh điềm nhiên đáp:
- Lý tiên sinh, đây là kỳ thi dành cho các quan coi việc thu thuế, không phải khoa cử thông thường. Nội dung khảo hạch chỉ xoay quanh việc thực tế và bài văn bàn cách giải quyết công việc, như vậy cũng hợp tình hợp lý. Nếu còn thi giảng nghĩa kinh sách, chẳng phải sẽ làm khó những quan coi thuế ấy sao? Lý tiên sinh thấy có đúng không?
Lý Thiện Trường tức đến trợn mắt. Đương nhiên hắn biết bài văn giảng nghĩa kinh sách không thích hợp với kỳ thi này. Nhưng vấn đề là lần thi này lại để lọt một người phụ nữ vào. Dù thế nào, hắn cũng phải tìm cách ngăn nàng bước vào quan trường.
Lý do đầu tiên cứ thế bị Trương Hy Mạnh hóa giải.
Chu Nguyên Chương còn nói thẳng:
- Chuyện kinh nghĩa Nho gia, đừng dây dưa nữa. Trước đây tiên sinh họ Trương đã bàn bạc với các ngươi rồi. Sau khi nhà Tống mất, con đường của đám sĩ phu Nho gia cũng đã đi đến chỗ tuyệt lộ. Nay muốn mở ra một con đường mới, lẽ nào vẫn còn ôm khư khư Tứ thư? Lý tiên sinh, ông cố tình làm khó người khác, như vậy rất không thỏa đáng!
Lý Thiện Trường không còn cách nào, vội vàng nhận lỗi.
Nhưng đầu óc hắn vẫn xoay chuyển rất nhanh, tìm cách đối phó.
Lão Chu chợt nhớ ra một chuyện.
- Lý tiên sinh, ta nhớ ông từng nói phải ban thưởng thật hậu cho các quan coi thuế, ít nhất cũng phải cho họ chức ngang hàng với Thị lang. Ta nhớ không lầm chứ?
Trán Lý Thiện Trường rịn mồ hôi.
- Đúng, đúng là thần từng nói như vậy.
Đúng là tự khuân đá đập vào chân mình, tự đào hố rồi tự chôn mình.
Lý Thiện Trường vốn muốn nhân cơ hội mở rộng thế lực, nào ngờ lại xuất hiện một người phụ nữ, khiến mọi tính toán của hắn rối tung.
Phụ nữ làm quan sẽ ảnh hưởng đến đủ mọi mặt, từ gia đình cho đến quốc gia, nơi nào cũng có thể nảy sinh xung đột dữ dội. Dù thế nào, Lý Thiện Trường cũng không muốn nhìn thấy một cuộc biến động long trời lở đất như vậy.
Nhất định phải ngăn lại!
Nhưng vấn đề là những lời trước kia chính miệng hắn đã nói ra. Nếu giờ muốn nuốt lời, Chu Nguyên Chương chắc chắn không chịu.
Lý Thiện Trường suy nghĩ mãi. Bỗng hắn nảy ra một kế, lòng lập tức vững dạ.
Lão Chu nói:
- Lý tiên sinh, vậy bây giờ ta bổ nhiệm một nữ Thị lang, ông thấy thế nào?
- Thần tán thành sự sắp xếp của đại soái.
- Tán thành?
Lão Chu cũng giật mình. Chẳng lẽ hắn nghe nhầm?
- Lý tiên sinh, ông thật sự bằng lòng đứng chung triều với một người đàn bà, cùng làm bề tôi hay sao?
- Bằng lòng!
Lý Thiện Trường đáp còn dứt khoát hơn.
Lão Chu ngừng một lát, nói luôn:
- Nếu đã vậy, Lục bộ có chỗ nào khuyết chức không? Để Giang Nam đến Bộ Lại thì sao?
Lý Thiện Trường lập tức nói:
- Đại soái, Bộ Lại phụ trách việc bổ nhiệm và bãi miễn quan lại. Giang Nam không chỉ là phụ nữ, tuổi còn quá nhỏ, lại chưa hiểu tình hình các nơi. E rằng nàng không đủ khả năng nhìn người dùng người, sắp xếp quan chức cho đúng người đúng việc.
Lão Chu theo bản năng gật đầu.
- Vậy Bộ Lễ thì sao?
- Không được. Bộ Lễ phụ trách những việc tế tự lớn trong cả nước. Phụ nữ còn không được tham gia lễ tế tổ tiên trong nhà, làm sao có thể đảm nhiệm chức Đại tông bá, quản lý lễ pháp của cả nước?
Lão Chu cau mày.
- Thế Bộ Binh?
- Càng không được. Bộ Binh quản việc quân, làm sao có thể để một người phụ nữ tham dự vào đó?
- Bộ Hình?
Lý Thiện Trường vẫn lắc đầu.
- Đại soái, Bộ Hình phải giao thiệp với đủ hạng kẻ ác, chấp pháp lại phải nghiêm minh. Động một chút là chém đầu, đày đi xa. Để phụ nữ phụ trách, e rằng quá mềm lòng, khó giữ được sự công bằng.
Mày lão Chu càng lúc càng nhíu chặt.
- Bộ Công thì sao?
Lý Thiện Trường lắc đầu mạnh hơn.
- Đại soái, Bộ Công phụ trách những công trình lớn, đâu phải chỉ ngồi trong nha môn là xong. Quan lại còn phải đi khắp các địa phương để xem xét, công việc vô cùng vất vả. Nếu không tin, đại soái cứ hỏi lão đại nhân họ Giả xem người đàn bà có thể gánh vác được không.
Chu Nguyên Chương tức đến bật cười.
- Vậy là chỉ còn Bộ Hộ!
Lý Thiện Trường trầm ngâm giây lát, rồi vẫn lắc đầu.
- Đại soái, Bộ Hộ quản lý tiền bạc, lương thực và hộ tịch của cả nước, trách nhiệm nặng nề vô cùng. Bộ ấy còn phải lo lương thảo quân nhu, càng không thể sơ suất. Phụ nữ suy nghĩ chưa đủ chín chắn, tính toán lại thiếu chu toàn. Để họ quản Bộ Hộ, chỉ e làm lỡ việc quân.
Tổng cộng sáu bộ, vậy mà bộ nào cũng bị hắn bác bỏ.
Chu Nguyên Chương dường như đã nhận ra dụng ý của Lý Thiện Trường. Hắn cười nhạt.
- Theo lời ông, chẳng lẽ Đô sát viện là nơi duy nhất có thể sắp xếp nàng?
Lý Thiện Trường do dự một lát, rồi lại lắc đầu.
- Đại soái, Đô sát viện phụ trách giám sát trăm quan, người làm việc ở đó phải suy xét kín kẽ, giữ mình ngay thẳng, không thiên vị. Huống hồ Đô sát viện toàn những danh sĩ cương trực, những bậc quan thanh liêm có khí phách sắt đá. Bọn họ tuyệt đối không chịu nhận phụ nữ vào làm việc!
Sáu bộ cộng thêm Đô sát viện, tất cả cánh cửa đều đã bị đóng kín.
Chu Nguyên Chương nhìn Lý Thiện Trường.
- Lý tiên sinh, ông từng nói phải ban cho quan coi thuế đỗ kỳ thi một chức cao ngang Thị lang để khích lệ lòng người. Chính miệng ông đã nói như vậy, chẳng lẽ ông quên rồi?
Lý Thiện Trường lộ vẻ khó xử.
- Đại soái, chuyện này… Giang Nam là phụ nữ mà!
Mã thị bỗng cất giọng não nề:
- Phụ nữ ư? Chẳng lẽ tấm lòng của phụ nữ thì không đáng kể hay sao?
Lý Thiện Trường nghiến răng, chỉ còn cách bất chấp nói:
- Phụ nữ quả thật không thích hợp làm quan. Không có nha môn nào có thể để họ bước vào cả. Đại soái, để tránh lòng người dao động, thần cả gan xin đại soái thu hồi mệnh lệnh đã ban!
Chu Nguyên Chương sa sầm mặt, không nói gì.
Trực giác mách bảo hắn rằng mình làm đúng. Một người phụ nữ có tài học xứng đáng được trao cơ hội, nhất định sẽ đem lại lợi ích lớn. Nhưng qua lời Lý Thiện Trường, dường như cả thiên hạ rộng lớn lại không có lấy một nơi để sắp xếp một người đàn bà.
Quả thật là chuyện hết sức vô lý.
Lão Chu cũng đành bó tay.