Lý Mộ Bạch nhìn ra bên bảng yết thị. Học trò tụ lại mỗi lúc một đông, đến cả các tiên sinh trong thư viện cũng nghe tin kéo tới. Ai nấy vỗ đùi kích động, khen bài thơ ấy đại xảo bất công, mộc mạc mà hàm chứa đạo lý sâu xa.
Lý đại nho khẽ động vành tai, bắt lấy những mẩu đối thoại theo gió núi đưa đến, lúc đứt lúc nối.
"Trước đã có bài 'Thiên hạ ai người chẳng biết quân', nay lại xuất hiện bài 'Khuyến học thi' này. Chẳng lẽ thi đạo của Nho lâm Đại Phụng ta sắp quật khởi lần nữa?"
"Suốt hai trăm năm nay, thi từ hay chẳng có mấy. Nay đã có hai bài như thế, mấy thế hệ đọc sách chúng ta cuối cùng cũng có mặt mũi đối diện với hậu nhân."
"So với 'Thiên hạ ai người chẳng biết quân', bài khuyến học này ắt sẽ lưu truyền rộng hơn, thường xuyên được đem ra răn dạy các sĩ tử."
"Sao không thấy đề tên nhỉ? Là đại nho nào làm vậy?"
Không đề tên... bài thơ ắt lan truyền khắp nơi... Trong lòng Lý Mộ Bạch khẽ động. Ông liếc nhìn hai người bạn đang thì thầm bàn tán, rồi chẳng biểu lộ gì, lặng lẽ lùi lại, rời đi.
Trương Thận chợt nhận ra Lý Mộ Bạch đã biến mất. "Thuần Tĩnh huynh đâu rồi?"
"Vừa rồi còn ở đây..." Trần Thái ngó trái ngó phải, giơ tay chỉ về phía bức tường thấp: "Ở đằng kia."
Trương Thận theo hướng chỉ nhìn sang, thấy Lý Mộ Bạch đã đuổi lui đám học trò, cầm bút viết gì đó lên tờ giấy khổ lớn.
Trương Thận và Trần Thái dồn thần ý, con ngươi bỗng trở nên sâu thẳm. Dù cách đến trăm trượng, họ vẫn thấy rõ từng sợi tơ.
Hai người nhìn rõ rồi: bên cạnh ba chữ "Khuyến Học Thi", Lý Mộ Bạch viết xuống một hàng chữ nhỏ:
"Cuối năm Canh Tý, đầu năm Tân Sửu, sư phụ ta là Mộ Bạch khuyên học, cảm xúc dâng trào, nên làm bài thơ này."
Nghĩa là, cuối năm Canh Tý, đầu năm Tân Sửu, sư phụ Lý Mộ Bạch khuyên ta phấn đấu vươn lên, ta vô cùng tán thành, bèn viết bài thơ này.
Thế cũng có thể mượn danh được sao? Hai vị đại nho lập tức nổi giận đùng đùng.
"Lão tặc vô sỉ, mau buông bút xuống!"
.......
Phía sau thư viện có một tòa nhã các, dựa núi mà dựng. Phía đông giáp với thác Lục Điệp, phía tây là rừng trúc xanh tươi quanh năm.
Trúc ở phương Bắc là vật hiếm, khó trồng, khó sinh sôi. Cảnh măng mọc sau đêm sấm mưa, chỉ có thể thấy ở phương Nam.
Các tiên sinh trong thư viện đem trúc từ phương Nam về trồng, dốc lòng chăm sóc, tốn đủ năm mươi năm mới nuôi được rừng trúc xanh um này.
Kẻ đọc sách có một tình cảm đặc biệt với trúc. Họ khen ngợi phong cốt của nó, thường lấy trúc để ví người, ví mình (điểm này đáng chú ý).
Một hôm, viện trưởng Vân Lộc thư viện ghé qua xem, thấy trúc mọc um tùm, bèn cảm khái: "Trúc chẳng sợ giá rét, bốn mùa giữ phong cốt, chẳng phải là đang nói về ta sao?"
Mọi người đều chịu thua rồi. Từ nay lão phu sẽ ở đây vậy.
Thế là nhã các này trở thành nơi bế quan của viện trưởng.
Trong gian trà thất giản dị, thanh nhã, một lão già mặc áo gai và một nữ nhân áo gấm đang ngồi đối diện uống trà. Ngoài nhã các, một hàng giáp sĩ mình khoác giáp, tay cầm binh khí canh gác.
Mái tóc bạc của lão già xõa tự nhiên, toát lên vẻ luộm thuộm và phóng khoáng. Nếp nhăn nơi khóe miệng và giữa hai hàng lông mày hằn rất sâu, còn khi cười, nếp chân chim lại hơn cả hai thứ kia.
Nhìn bề ngoài, khó ai nghĩ được lão nho sinh áo rách này lại là viện trưởng Vân Lộc thư viện.
Người đứng đầu Nho gia đương thời.
Nữ nhân đối diện lão đã qua tuổi hai mươi, nhưng vẫn búi tóc đơn giản kiểu loa kế, cài một cây bộ diêu vàng óng ánh, rõ ràng là dáng vẻ chưa xuất giá.
Nàng mặc váy dài trắng ngà thêu hoa, vạt váy kéo lê trên đất.
Dung mạo nàng thanh tú thoát tục, tựa một đóa thủy liên sạch mà không yêu diễm. Đôi mắt trong vắt như gương băng, trong suốt nhưng khó che được vẻ cao lãnh, quý phái.
Thân hình đã trổ đầy đặn, đường cong quyến rũ.
"Nửa năm chưa gặp, trên tóc viện trưởng lại thêm không ít sợi bạc." Trưởng công chúa lên tiếng, giọng nói cũng trong trẻo lạnh lùng.
"Toàn là phiền não tơ tóc cả." Viện trưởng cười hề hề, nhấp một ngụm trà.
"Hôm nay lên núi, nghe đệ tử thư viện ngâm một bài thơ... 'Chớ lo đường trước thiếu tri âm, thiên hạ ai người chẳng biết quân!'" Đôi mắt trưởng công chúa khẽ động, như gương băng nứt ra một vết: "Thi hay như vậy, bản cung nghe mà thấy rất vui. Không biết là đại nho nào mới làm?"
Triệu Thủ nghe xong, lắc đầu bật cười.
"Viện trưởng cười gì vậy?"
"Lão phu không cười công chúa, mà cười Vân Lộc thư viện nhân tài đông đúc, lại không bằng người ta phóng khoáng tùy hứng mà làm thơ. Không, cả Nho lâm Đại Phụng đều đã tư tưởng cứng nhắc, cổ hủ, thiếu linh khí. Mà thi từ thì quý nhất là linh khí."
"...Lời viện trưởng nói, bản cung nghe mà thấy khó hiểu rồi." Trưởng công chúa thần sắc thanh nhàn, ngón tay ngọc như lan đưa lên nhẹ nhàng xoay chén trà, động tác uống trà cao quý, tao nhã.
Triệu Thủ thở dài: "Người làm ra bài thơ ấy không phải kẻ đọc sách, mà là một thư lại ở huyện Trường Lạc."
Trưởng công chúa khẽ động dung.
Vị trưởng công chúa này của Đại Phụng khác hẳn những nữ tử thường tình. Nàng xuất thân từ gia đình thư hương, một đại gia khuê tú đàn cầm, cờ, thư, họa đã được coi là tài hoa. Nhưng nàng còn học cờ với Ngụy Uyên, học binh pháp với Trương Thận, học trị nước với Trần Thái. Kinh điển thánh hiền nàng thuộc làu làu, văn chương sách luận chẳng thua gì học sinh Quốc Tử Giám.
Học rộng nhớ lâu, tài hoa uyên bác.
Năm mười tám tuổi, hoàng đế đặc biệt cho phép nàng tham gia công việc biên soạn sách ở Hàn Lâm viện. Năm kia, trưởng công chúa muốn chỉnh lý lại sử sách triều trước, khiến quần thần phản đối dữ dội, cuối cùng chuyện đó chẳng đâu vào đâu.
"Viện trưởng thật không cân nhắc chuyện ra làm quan sao?" Trưởng công chúa nhìn thẳng, giọng thành khẩn: "Nho gia lấy người làm gốc, tuổi thọ con người vốn ngắn ngủi, viện trưởng chớ nên phí hoài năm tháng nữa."
Rất ít người biết, chức Thông chính ti Thanh Châu vốn được trao cho Triệu Thủ.
Chỉ là Triệu Thủ khước từ không chịu nhậm chức, còn dâng sớ lên triều đình, tiến cử Tử Dương cư sĩ.
"Nếu phí hoài năm tháng mà có thể mở ra một con đường cầu học cho con cháu đời sau, lão phu việc gì mà không làm?" Triệu Thủ thở dài: "Đáng tiếc, mười mấy năm ngộ đạo trong rừng trúc, dốc hết tâm huyết, vẫn không vượt qua được thiên khiên mà Trình thị Á Thánh đã vạch ra."
"Viện trưởng chấp niệm quá sâu rồi, hà tất phải thế." Trưởng công chúa thong thả tự rót thêm trà: "Phụ hoàng mời ngài ra làm quan, là muốn trọng dụng lại Vân Lộc thư viện. Nếu ngài thật lòng nghĩ cho học trò của Vân Lộc, thì không nên từ chối."
Triệu Thủ cười nhạt: "Là vì càng ngày càng không kiềm nổi Ngụy Uyên, hay là vì đám quý tộc hoa lệ kia ngày càng thạo cái thuật 'mổ rồng'?"
"Là vì bách tính Đại Phụng, vì thiên hạ muôn dân." Trưởng công chúa nói từng chữ, rành rọt, xuất phát từ đáy lòng.
Nụ cười trên mặt Triệu Thủ càng thêm châm biếm.
Giọng nói trong lạnh của trưởng công chúa có chút thay đổi, nàng thở dài: "Sau trận Sơn Hải, quốc lực Đại Phụng ngày càng suy yếu, thiên tai liên miên. ……số người không kể xiết, họa thư lại ngày càng rõ rệt.
"Các vị trong triều chỉ biết tranh đấu đảng phái, kẻ suông miệng luận bàn nhiều không đếm xuể, còn người thực sự làm việc để chấn hưng đất nước thì chẳng có mấy ai. Viện trưởng, đế quốc đang thiếu một người vá víu."
Nói xong, nàng không đợi Triệu Thủ mở lời, bèn tiếp tục nói thao thao bất tuyệt: "Ba năm trước, man tộc phương Bắc xé bỏ hòa ước, nhiều lần xâm phạm biên cảnh, cướp bóc bách tính.
"Man di phương Nam phá hoại đường trạm, đánh lén quân trấn, mưu toan đoạt lại đất đã mất.
"Các nước Tây Vực đứng ngoài nhìn lạnh lùng, Phật môn lấy đó làm cớ uy hiếp, muốn truyền giáo vào Trung Nguyên."
Giọng nàng dần lớn, không còn lạnh lùng nữa: "Viện trưởng, thân là kẻ đọc sách, chẳng lẽ không nên thi thố hoài bão, chấn hưng quốc uy sao?"
Triệu Thủ nhìn trưởng công chúa hồi lâu. Sau đó, ánh mắt ông rời khỏi khuôn mặt thanh tú thoát tục, mang theo khí chất cao quý kia, chuyển sang rừng trúc xanh rì ngoài cửa sổ, lắc đầu thở dài:
"Không phải không muốn, mà là thời cơ chưa tới. Trưởng công chúa xin về cho."
Trong mắt trưởng công chúa khó giấu nổi thất vọng. Nàng vừa định cáo từ, bên ngoài nhã các chợt vang lên tiếng bước chân gấp gáp. Một vị tiên sinh của thư viện chạy vội vào, hô to:
"Viện trưởng, đại sự không hay rồi! Lý Mộ Bạch, Trương Thận và Trần Thái ba người đánh nhau rồi."