Ngoại ô kinh đô, đình Miên Dương!
Mấy chiếc xe ngựa sang trọng đỗ bên đình. Gió đông ngoài ngoại ô lạnh buốt, dãy núi nhấp nhô kéo dài, phủ một sắc nâu nhạt.
Mặt trời treo lơ lửng, hơi ấm dịu dàng rải xuống, khiến người ta giữa tiết đầu đông vẫn cảm nhận được chút ấm áp mơn man, dễ chịu đến ngẩn ngơ.
Tử Dương cư sĩ của thư viện Vân Lộc sắp ra làm quan.
Với Vân Lộc thư viện, đang dần lụi tàn trong chốn quan trường, đây là một tin cực kỳ đáng mừng.
Các tiên sinh trong thư viện vỗ nhịp hát vang, học trò hân hoan phấn khởi, ai nấy đều thấy mày mặt rạng rỡ, ngày ngóc đầu lên đã gần kề.
Trong đình, ba lão nhân ngồi đối diện nhau uống trà. Người mặc áo tía, hai bên mái tóc bạc trắng như sương, chính là nhân vật chính của buổi tiễn đưa hôm nay.
Dương Cung, tự Tử Khiêm, hiệu Tử Dương cư sĩ, là trạng nguyên khoa Nguyên Cảnh năm thứ mười bốn. Năm sau ông cáo quan về Vân Lộc thư viện dạy học, suốt hai mươi hai năm, môn sinh đầy thiên hạ, trở thành đại nho nổi danh khắp chốn.
Lẽ ra ông có tiền đồ rộng mở hơn nhiều, vào Nội các làm tể tướng cũng chẳng khó gì. Thế mà đúng lúc danh vọng đang lên cao nhất, ông lại lặng lẽ rời khỏi quan trường. Chuyện này, giới sĩ phu bàn tán khác nhau. Có kẻ nói ông đắc tội bệ hạ nên buộc phải cáo quan.
Cũng có kẻ bảo ông đắc tội với thủ phụ đương triều, không đấu lại người ta, nên mới cuống cuồng thu dọn hành lý, lủi thủi về quê.
Dù thế nào đi nữa, hai mươi hai năm sau, ông cuối cùng cũng lại ra làm quan. Lần này đi nhận chức Bố chính sứ ở Thanh Châu.
Đó mới thật sự là đại viên phong cương.
Hai vị khách còn lại thân phận cũng chẳng thấp. Chưa nói đến địa vị trong Vân Lộc thư viện, chỉ riêng danh tiếng bên ngoài cũng không hề kém Tử Dương cư sĩ.
Người mặc áo xám, để chòm râu dê, là Lý Mộ Bạch, đại kỳ thủ, từng được tôn là đệ nhất kỳ đạo thiên hạ. Năm năm trước, ông đấu cờ với Ngụy Uyên, Ngụy công ba ván liền, ván nào cũng thua. Ông tức giận hất tung bàn cờ, từ đó không cầm quân cờ nữa.
Người mặc áo lam là Trương Thận, đại gia binh pháp. Bộ "Binh pháp lục sơ" ông viết từ thuở trẻ đến nay vẫn là sách bắt buộc của võ quan và tướng lĩnh Đại Phụng.
Ông là đại gia binh pháp duy nhất ở Đại Phụng có thể sánh ngang với Ngụy Uyên.
Bên ngoài đình, một nhóm học trò đứng tiễn đưa, đều là những học sinh có tiềm năng nhất của Vân Lộc thư viện.
Hứa Tân Niên cũng đứng lẫn trong đám ấy.
- Tử Dương tiên sinh cuối cùng cũng ra làm quan rồi. Nếu được ngài để mắt tới, sau này chúng ta ra quan trường ắt sẽ hanh thông. Một người bạn đồng môn thân quen hạ giọng nói: - Từ Cựu, ngươi chuẩn bị thơ xong chưa?
Hứa Tân Niên nhìn vào trong đình, thản nhiên đáp: - Ca ca ta chuẩn bị cho ta, là nửa bài thất ngôn luật thi. Vĩnh Thúc, ngươi quá chuộng danh lợi rồi.
Thất ngôn luật thi có cách luật nghiêm ngặt. Mỗi câu bảy chữ, đều đặn không sai, gồm tám câu, cứ hai câu thành một liên, cộng bốn liên.
Hứa Thất An đưa cho em họ bài luật thi chỉ có hai liên. Sau bữa cơm, Hứa Tân Niên hỏi tới hỏi lui, người anh họ ấp a ấp úng, cứ lảng sang chuyện khác, nhất định không chịu đưa hai liên sau.
- Đây không phải chuộng danh lợi. Học hải với quan hải cũng chẳng khác gì nhau, phải cầm chèo mà khổ luyện, còn lòng dạ thì phải biết đường xoay xở. Người bạn thân nói. Hình như biết Hứa Tân Niên không giỏi thơ từ, nên hắn chẳng hỏi thêm.
- Vĩnh Thúc nói không sai. Quan trường bây giờ thối nát, lại thêm lại, quan tham cấu kết với lại dịch để vơ vét bách tính. Năm nào trời cũng giáng tai họa. Nếu muốn đổi cục diện, đầu óc phải linh hoạt hơn. Một học trò khác lên tiếng.
Vĩnh Thúc gật đầu, quay sang nhìn Hứa Tân Niên: - Ngươi lúc nào cũng bảo thơ từ là tiểu đạo. Nhưng dù văn chương ngươi có hay đến đâu, mấy chục năm sau, còn ai nhớ tới ngươi? Còn thơ từ thì có thể truyền đời.
Thơ từ là tiểu đạo, không trị được nước, không lợi được dân, chỉ là giả vờ phong nhã! Hứa Nhị Lang vừa định nói thế, nhưng nghĩ lại mình đang chuẩn bị dùng cái tiểu đạo phong nhã này để lấy lòng các lão tiền bối, bèn nuốt lời vào trong, ậm ừ đáp một tiếng.
Vĩnh Thúc ngạc nhiên nhìn hắn, không ngờ hắn lại không cãi lại!
Đại kỳ thủ Lý Mộ Bạch thở dài: - Dương huynh, năm đó nếu huynh có được chút thông minh lanh lợi như bọn trẻ này, thì cũng chẳng phải lãng phí hơn hai mươi năm.
Tử Dương cư sĩ chỉ mỉm cười.
- Lời này không đúng. Binh pháp đại gia Trương Thận bật cười, nhấp một ngụm trà: - Dương huynh chí lớn lắm, là đang trải đường cho cảnh giới Lập Mệnh đấy.
Nghe vậy, Tử Dương cư sĩ thở dài: - Rốt cuộc vẫn bị người ta chèn ép ra khỏi quan trường.
- Không phải lỗi của huynh. Bọn xuất thân từ Quốc Tử Giám kia, làm sao chịu nhìn Vân Lộc thư viện chúng ta xoay mình được.
- Hừ, một đám chỉ biết nịnh trên lừa dưới, thích chơi mưu mô quyền thuật. Chưa đầy hai trăm năm, đã biến thiên hạ thành ra thế này.
Chuyện này dính líu đến một đoạn lịch sử rất thú vị.
Nho gia bắt nguồn từ thánh nhân. Bạch Lộc thư viện, do đại đệ tử của thánh nhân lập nên, tự cho mình là chính thống của Nho gia. Quả thật cũng vậy.
Nhưng hai trăm năm trước, vì sự kiện "quốc bản", Bạch Lộc thư viện hoàn toàn bị hoàng đế thời ấy ruồng bỏ.
Vừa khéo lúc đó, Bạch Lộc thư viện xuất hiện một kẻ phản đồ. Ít nhất Bạch Lộc thư viện vẫn nghĩ như vậy.
Kẻ phản đồ ấy vốn là một tiên sinh dạy học của Bạch Lộc thư viện. Hắn nhân cơ hội tách ra lập môn hộ riêng, lấy cái thuyết "tồn thiên lý, diệt nhân dục" để lấy lòng hoàng đế. Được hoàng đế nâng đỡ, hắn lập ra Quốc Tử Giám, trở thành một đời tông sư.
Từ đó, Quốc Tử Giám thay thế Vân Lộc thư viện, trở thành nơi chủ yếu đưa người vào làm quan triều đình.
Cuộc tranh chấp về chính thống Nho gia cũng nhờ vậy mà kéo dài suốt hai trăm năm.
Tử Dương cư sĩ trầm giọng nói: - Lần này ta ra đi, là để mở đất cho Bạch Lộc thư viện, đặt nền móng trong quan trường. Nhưng muốn khôi phục vinh quang xưa của thư viện, một mình ta không đủ. Cần tất cả chúng ta đồng lòng, và càng cần những người trẻ tuổi ưu tú.
Lý Mộ Bạch và Trương Thận nhìn nhau cười. Trương Thận quay đầu, nhìn về phía đám học trò ngoài đình: - Có ai muốn làm một bài thơ để tiễn Tử Dương cư sĩ không?
- Làm thơ thì phải có phần thưởng, nếu không thì chẳng thú vị. Tử Dương cư sĩ tháo từ thắt lưng xuống một miếng ngọc tím: - Ai giành được đầu bảng, sẽ nhận miếng ngọc bội này.
Ngọc bội tỏa ánh tím lưu chuyển, thần dị phi thường.
Học trò ngoài đình đồng loạt sáng mắt lên. Ngọc bội bên người đại nho vốn đã được khí tài tẩy luyện, bên trong chứa đựng huyền diệu. Nếu có được nó, quả thật là được lợi lớn.
Đồng thời, Tử Dương cư sĩ dùng ngọc tím làm phần thưởng còn hàm chứa một tầng ý sâu xa hơn.
Vật bên người bậc trưởng bối chỉ trao cho vãn bối và học trò. Nói cách khác, nhận lấy miếng ngọc này, tiểu hữu, ngươi chính là người của ta, là học trò của ta.
- Học sinh xin làm một bài thơ, tiễn Tử Dương cư sĩ. Một học trò mặc áo dài xanh, eo đeo ngọc bội, dáng người thẳng tắp, bước ra một bước, chắp tay về phía ba vị đại nho trong đình.
Lý Mộ Bạch cười nói: - Đây là học trò của ta, Chu Thoái Chi, có chút tài làm thơ.
Tử Dương cư sĩ mỉm cười gật đầu.
Đợi Chu Thoái Chi ngâm xong bài thơ tiễn biệt, nụ cười trên mặt Tử Dương cư sĩ càng thêm rõ, rõ ràng là vô cùng hài lòng.
- Hay lắm. Trương Thận khen một câu, không bình luận thêm. Hai vị đại nho ngồi đây đều có tài thơ hơn ông.
Nhưng có khởi đầu tốt chưa chắc đã có kết thúc tốt. Những phần sau của bài thơ, nói đúng ra, có thể dùng câu "đuôi chó nối đuôi" để hình dung.
Mấy câu về sau chỉ tạm được, miễn cưỡng đạt yêu cầu.
Lý Mộ Bạch thở dài: - Từ khi Quốc Tử Giám tự tay chú giải lại điển tịch thánh nhân, lấy "tồn thiên lý, diệt nhân dục" làm tôn chỉ, học trò thiên hạ chỉ biết câu nệ kinh điển, cắm đầu vào văn chương. Lâu ngày, rơi vào cảnh "xiềng xích từ chương, rời rạc rườm rà", không tự thoát ra được. Văn chương thơ từ cũng mất đi linh tính.
Nói đến đây, ông đau xót đến mức nhíu chặt mày.
Đây cũng chính là nguyên nhân khiến Nho gia suy yếu từ thời cận đại. Ngược lại hai trăm năm trước, khẩu hiệu của Nho gia là: Phật môn rất hay, Đạo môn rất tốt, à này, thuật sĩ cũng không tệ. Cổ sư, vu sư theo con đường riêng cũng rất có linh tính, đáng được khen ngợi đấy. Còn võ phu thô lỗ thì mời ra ngoài, đây là chốn của người nho nhã. Tiện thể dẫn luôn đám dị tộc yêu tộc đi cùng. Còn lại những người ngồi đây, xin thứ cho ta nói thẳng, toàn là rác rưởi!
Nho gia hồi đó ngạo nghễ như thế đấy.
Còn bây giờ thì sao?
Các hệ tu luyện: Chuyện gì thế hả, tiểu huynh đệ?
Nho gia run lẩy bẩy: Má nó!
Tử Dương cư sĩ thở dài một tiếng: - Thôi, không nói những chuyện này nữa. Các học trò, còn ai muốn làm thơ không?
Hồi lâu không ai đáp.
Chu Thoái Chi nhìn chằm chằm miếng ngọc tím, ánh mắt rực cháy, như thể nó đã nằm chắc trong túi hắn.
- Tiên sinh, học sinh có một bài thơ. Hứa Tân Niên bước ra khỏi đám người, đi đến bên đình.
Hắn cố tình im lặng đến tận giờ này. Hắn vốn khiêm tốn nhã nhặn, không muốn sớm tung ra bài thơ hay để khiến đồng môn khó xử. Và tuyệt nhiên chuyện này chẳng có chút liên quan nào đến việc hắn từng cùng Chu Thoái Chi đấu khẩu qua lại.