"Tuy nhìn nhận vấn đề, hai bên khó tránh có chỗ bất đồng, nhưng ông Rahman à, chúng ta không phải không có tiếng nói chung. Ông mong Sudan được độc lập tự chủ, chứ không muốn cái gọi là cùng phát triển với Ai Cập, đúng không?" Đối diện với hậu duệ của những kẻ từng đánh tan đạo viễn chinh Anh, Alan Wilson vẫn giữ được vẻ ôn hòa và phong độ của một người có học.
"Tôi chưa bao giờ phủ nhận, ở một số phương diện, Sudan và nước Anh cũng có tiếng nói chung." Rahman Mahdi gật đầu. Ông đã lớn tuổi, đến cái tuổi này thì chẳng còn gì để theo đuổi nữa.
Lịch sử vốn đã đẩy Sudan và nước Anh vào thế thù địch. Cha ông từng dẫn dắt người Sudan đứng lên chống lại người Anh.
Nhưng cũng đừng quên, giữa Sudan và Ai Cập cũng chẳng thiếu hận thù, hận thù ấy không hề nhẹ hơn.
Nỗi lo của miền Nam Sudan thế nào, tư tưởng của phái Rahman Mahdi cũng gần như thế ấy, chỉ khác đôi chút với lãnh tụ người da đen miền Nam là Joseph Agu. Joseph Agu lo người Ả Rập ở Sudan, còn Rahman Mahdi lo người Ai Cập, dẫu xét theo nghĩa rộng thì ai cũng là người Ả Rập.
Trong mắt Rahman Mahdi, Ai Cập là Ai Cập, Sudan là Sudan, hai thứ ấy không thể lẫn vào nhau.
Với người Ai Cập, Ali Pasha là anh hùng dân tộc, là biểu tượng cho sự vươn mình của Ai Cập thời cận đại. Nhưng những nhân vật lịch sử như thế, người này xem là đường mật, người kia lại coi như thuốc độc. Với Sudan, nhất là với phái Rahman Mahdi, Ali Pasha chẳng khác gì nước Anh.
Chuyện cùng theo một tôn giáo cũng không thay đổi được điều đó. Ngay từ đầu, Ai Cập xâm lược Sudan là vì muốn vơ vét cho đủ khoáng sản.
Nhưng nhiều loại khoáng sản vì trình độ kỹ thuật chưa đủ mà không thể khai thác. Đội quân mới do Muhammad Ali dựng lên cũng hao binh tổn tướng trong những cuộc tiêu hao vô nghĩa. Không thu được lợi nhuận đủ lớn, họ bèn ra tay vơ vét tàn bạo để thu hồi chi phí.
Rất nhiều người dân Sudan không nộp nổi thuế, bị ép làm nô lệ. Thêm vào đó, quân Ai Cập còn chủ động bắt nô lệ đem về nước, gây ra vô số vụ đổ máu. Để giữ quyền thống trị, Ai Cập buộc phải liên tục tăng quân, và cuối cùng phải dựa vào những cuộc tàn sát kéo dài từng bước để dựng nên ách cai trị ở Sudan.
Dân số Sudan giảm mạnh, của cải bị vắt kiệt, hạ tầng thì tan hoang vì các cuộc nổi dậy. Ngay cả thành lũy quân sự của quân Ai Cập thời ấy về sau cũng trở thành thủ phủ Khartoum của Sudan ngày nay. Có thể thấy sự xâm lược và cai trị của Ai Cập đã gây ra tổn thương khủng khiếp đến nhường nào.
Rồi đến lượt nước Anh bước lên sân khấu, quen thuộc như mọi khi. Cuối đời Ali Pasha, Ai Cập đã mỏi mệt vì chiến tranh triền miên. Cuối cùng cuộc cải cách của Ali Pasha thất bại, nước Anh nhân cơ hội ấy biến cả Ai Cập lẫn Sudan thành thuộc địa của mình.
Alan Wilson thầm mừng. Rahman Mahdi đã bảy mươi tuổi, dù có cai trị được một Sudan độc lập thì được bao năm? Hắn nhớ rất rõ, Sudan vừa độc lập chưa lâu đã rơi vào con đường mà nhiều nước châu Phi vẫn đi, hết đảo chính này đến đảo chính khác.
Tốt nhất là trước khi Joseph Agu ở miền Nam giành được độc lập, Sudan phải loạn lên trước đã. Như vậy có lẽ nước Anh còn có thể tiếp tục giành giật ở miền Nam, giữ được vị thế của mình ở đó.
Rahman Mahdi không biết rằng viên người Anh trước mặt đang mong ông chết sớm, mong Sudan mau chóng rơi vào sinh hoạt chính trị hỗn loạn thường thấy ở các nước châu Phi. Bản Hiến pháp Đệ Tứ Cộng hòa Pháp mà người ta đưa ra cũng là để phục vụ mục đích ấy.
Lúc này ông vẫn đang nghĩ xem làm sao để sau khi nước Anh rút đi, Ai Cập không còn ảnh hưởng đến Sudan. Trong hai đảng lớn của Sudan, đảng anh em của Ismail al-Azhari gần Ai Cập hơn đảng Nhân dân Quốc gia của ông.
Không có nghĩa là một khi Ismail al-Azhari nắm quyền, Sudan nhất định sẽ sáp nhập vào Ai Cập, nhưng khả năng ấy là có thật. Vì thế ông lại lên tiếng hỏi cho chắc: "Chẳng hay những lời cam kết trước đây còn có giá trị hay không?"
"Ông Rahman nói vậy là sao, dĩ nhiên là còn giá trị." Alan Wilson làm ra vẻ bị oan ức, "Người Anh chúng tôi vốn rất coi trọng hợp đồng. Chỉ là vì tình hình miền Nam hiện nay, có thể một vài chi tiết sẽ sinh ra biến số."
Người sáng suốt đều biết chỉ có một hy vọng rất nhỏ để thuyết phục nước Anh chấp nhận việc Ai Cập có toàn quyền chủ quyền đối với Sudan, trong khi công luận Ai Cập hiện nay tin rằng đó chính là quyền lợi chính đáng của họ.
Thuộc địa lớn lên thì chuyện như vậy là điều khó tránh. Ở Sudan, thái độ của nước Anh có lợi, nhưng ở Ai Cập chưa chắc đã có lợi. Phương án mà người Sudan có thể chấp nhận, người Ai Cập có khi lại phản đối.
Nếu nước Anh chỉ có lợi ích ở một trong hai nơi thì còn đỡ. Đằng này Ai Cập và Sudan, nơi nào nước Anh cũng có dính líu.
Alan Wilson không thể không đích thân đến Sudan một chuyến. Hắn tin rằng nếu chuyện này được xử lý ổn thỏa, nó sẽ trở thành một tấm gương rất tích cực cho những vấn đề khó khăn mà nước Anh đang đối mặt trên toàn bộ các thuộc địa.
Giờ chỉ còn xem hai viên chuyên viên từng trải qua cảnh Ấn Độ thuộc Anh giành độc lập có làm được như trò thầy trò xiếc, khéo léo xoay những quả bóng trong tay, khiến Mỹ ngậm miệng không lên tiếng, bị động chờ bị nước Anh kéo xuống nước, thì coi như đã gần thành công.
Lúc này, việc cần làm là khuấy cho nước thật đục, không đắc tội bất cứ bên nào trong những vấn đề lớn, và cũng không đắc tội bên nào trông có vẻ không liên quan, như Ai Cập chẳng hạn. Lúc này Alan Wilson đã quên béng những lời khoa trương hắn từng nói ở sứ quán Cairo, rằng cứ vung bút một cái là có thể ra đời một quốc gia mới. Chỉ khi thực sự bắt tay vào làm, người ta mới biết việc này hóc búa đến đâu.
Sau khi cuộc biểu tình phản đối của người da đen miền Nam bị Joseph Agu dẹp yên, thế giới đều đã biết, người da đen miền Nam vì nạn buôn bán nô lệ thế kỷ mười chín mà công khai tuyên bố không muốn sống chung một nước với người Ả Rập.
Vì liên quan đến buôn bán nô lệ, Mỹ và Liên Xô lại cùng im lặng.
Mỹ có vết nhơ lịch sử, nên không thể lên tiếng. Còn Liên Xô thì đơn giản hơn nhiều: đây là chuyện đắc tội người này hay người kia, ủng hộ bên nào cũng sẽ mất lòng một bên, chi bằng cứ coi như không thấy.
Báo chí ồn ào loan tin một hồi, để các nước biết vấn đề nằm ở đâu là đủ. Dù sao đây cũng chỉ là cái cớ để miền Nam Sudan đòi hỏi thật nhiều.
Khi làn sóng dư luận đã nổi lên và việc phản đối cũng đã diễn ra đầy đủ, một vòng hội đàm mới trở thành chuyện đương nhiên. Lần này vẫn do John, viên chuyên viên phụ trách Sudan, chủ trì, còn Alan Wilson thì tiếp tục trốn ở nơi khác, như người đã chết.
Trước khi hội nghị bắt đầu, John trình bày lập trường của London trước mấy thủ lĩnh có toan tính khác nhau: "Thủ tướng Attlee đã ủy quyền cho tôi đưa ra cam kết sau đây với nhân dân Sudan: Hiến pháp và quyền hành của chính phủ Sudan sẽ không vì các cuộc đàm phán gần đây mà thay đổi. Nhiệm vụ mà chính phủ Sudan đang tích cực thực hiện là chuẩn bị cho người Sudan được tự trị, và chuẩn bị để người Sudan được tự do lựa chọn địa vị tương lai của mình. Chính phủ của Nữ vương bệ hạ tuyệt đối không cho phép bất cứ việc gì khiến chính phủ Sudan đi chệch khỏi nhiệm vụ đó."
Loại văn bản chính thức này dĩ nhiên chẳng ràng buộc được đại diện các bên. Thứ duy nhất có ràng buộc là nước Anh vẫn chưa rút đi, nên các người cứ việc cãi vã thế nào cũng được, nhưng tuyệt đối không được giải quyết vấn đề trên chiến trường.
"Đại Darfur có rất đông người da đen sinh sống, họ không phải người Ả Rập." Sau khi thái độ của chính phủ Anh được truyền đạt, Joseph Agu vừa mở đầu hội đàm đã trực tiếp đưa ra đòi hỏi kiểu sư tử ngoạm, rằng không chỉ miền Nam Sudan phải tách khỏi sự quản lý của Khartoum, mà toàn bộ Darfur cũng chẳng còn liên quan gì đến Khartoum.
Câu mở đầu của Joseph Agu như một cú đấm nặng, khiến Rahman Mahdi và Ismail al-Azhari choáng váng. Cả hai đều không ngờ chuyện lại kéo sang Darfur.
Nhưng ngay sau đó, hai lãnh tụ đảng phái đồng loạt nổi giận phản bác, và cuộc tranh cãi với Joseph Agu nổ ra dữ dội. Darfur chiếm tới một phần năm diện tích cả Sudan. Nếu cả miền Nam lẫn Darfur đều tách khỏi Sudan, thì Sudan lập tức mất đi một nửa đất đai.
Chỉ dựa vào hai vùng với số lượng người da đen không nhiều, mà đòi tách một nửa đất đai khỏi tay người Ả Rập chiếm đa số dân số, thì đó không còn là chuyện khiêu khích nữa, mà là đem cả mạng sống ra để mặc cả.
Lần đàm phán này còn căng thẳng hơn lần trước, cuộc đối thoại giữa người Ả Rập và người da đen nồng nặc mùi thuốc súng.
Ngay cả Yorke Kitson, người lại xuất hiện trong hội nghị, cũng có vẻ như không phải đang tham dự một cuộc đàm phán độc lập, mà là hai kẻ thù truyền kiếp đang gửi tối hậu thư cho nhau.
Rahman Mahdi và Ismail al-Azhari đều không chấp nhận đòi hỏi vô lý của Joseph Agu. Nếu nhận lời, khi về nước chắc chắn cả hai sẽ bị coi là kẻ bán nước và bị thanh trừng.
Không ngoài dự đoán, lần hội đàm này lại kết thúc trong ảm đạm, không đạt được kết quả nào. Lúc này, John, viên chuyên viên phụ trách Sudan, lại tìm đến Joseph Agu, không phải để trao đổi, mà để than phiền: "Người miền Nam chắc chắn đang đòi hỏi quá đáng. Xem ra mối thù giữa hai bên thật sự không thể hóa giải."
Hai ngày sau, ở vùng giáp ranh giữa Bắc và Nam Sudan, một vụ đổ máu làm chấn động các đại diện ở Juba. Hai ngôi làng định cư của người Ả Rập bị tàn sát, hơn trăm người bị giết sạch, nhà cửa của người chết bị thiêu rụi. Theo lời những người sống sót may mắn, đó là do một nhóm người da đen cầm vũ khí ra tay.
Tin tức truyền về Khartoum trước, rồi mới đến Juba, nơi đang diễn ra cuộc đàm phán hệ trọng. Quân đội Anh ở Sudan lập tức điều động, phi nước đại đến hiện trường để điều tra. Vụ việc này khiến cuộc hội đàm càng thêm rối ren.
Rahman Mahdi và Ismail al-Azhari đều giận dữ tuyên bố sẽ không đàm phán nữa, mà sẽ dùng chiến trường để giải quyết vấn đề. Nhưng cuối cùng, dưới áp lực của các đại diện Anh và Mỹ, họ vẫn không đem lời nói thành hành động.
"Joseph, sao ông có thể làm thế này?" Alan Wilson trách móc Joseph Agu không chút nể nang, "Đừng bảo với tôi là không liên quan đến ông. Hay là ông không kiểm soát nổi quân đội miền Nam?"
Joseph Agu há miệng, rồi cuối cùng chỉ nói: "Tôi nhất định phải điều tra cho rõ chuyện này."
Đợi Joseph Agu rời đi, Alan Wilson lẩm bẩm một mình: "Chẳng lẽ sẽ không xảy ra chuyện gì chứ?"
"Yên tâm, chắc chắn không đâu." Grace trả lời thản nhiên, "Về chuyện này, chúng ta vẫn khá chuyên nghiệp."