- Xin chư vị chớ hiểu lầm, chính người Nhật đã giở trò trên chiếc máy bay ấy. Dù sao cũng chỉ để cầu một đãi ngộ tốt hơn sau chiến tranh thôi, chuyện đó hoàn toàn có thể thông cảm được. Có gì đâu, chẳng qua là bán đứng một thủ lĩnh quân kháng chiến ở thuộc địa. Xét cho cùng, con người ai cũng phải lo cho mình.
Thấy những người Quốc Đại hội, kể cả Nehru, đều lặng thinh không nói một lời, Alan Wilson bèn lên tiếng phá tan sự im lặng, và đồng thời vạch trần cái chết của cựu lãnh đạo Quốc Đại hội Chandras Bose.
Nehru trầm mặc, hồi tưởng lại những ngày còn cùng Chandras Bose trong Quốc Đại hội. Hai người thực ra có không ít điểm chung, chẳng hạn cả hai đều từng sang Anh du học, đều tin rằng chủ nghĩa xã hội có thể cứu lấy Ấn Độ. Chỉ có điều so với Nehru, Chandras Bose hiển nhiên khuynh hướng cực đoan hơn hẳn.
Thập niên ba mươi, Bose sang châu Âu du lịch. Trong thời gian đó, ông ta còn nghiên cứu và chấp bút phần đầu tác phẩm mình hằng ấp ủ, “Cuộc đấu tranh của Ấn Độ”, trong đó ghi lại kinh nghiệm của Chandras Bose trong phong trào độc lập và việc xây dựng chủ nghĩa công đoàn.
Từ châu Âu trở về, Bose đề ra quan điểm của mình: “Nên tổ chức cuộc đấu tranh chống phát xít trên mặt trận chống đế quốc rộng rãi nhất, với mục tiêu kép là giành lấy tự do chính trị và thiết lập chính quyền xã hội chủ nghĩa.”
Bose suýt nữa được bầu làm chủ tịch đại hội. Ông ta đại diện cho đường lối thực hiện thống nhất và độc lập bằng mọi giá, kể cả dùng tất cả vũ lực cần thiết đối phó kẻ thù bên trong lẫn bên ngoài.
Đó cũng là lúc Nehru và Chandras Bose bắt đầu rẽ sang hai đường. Nehru cho rằng xét về vũ lực, Ấn Độ vẫn chưa đủ sức đối đầu nước Anh; Ấn Độ cần thời gian để phát triển, tốt nhất là duy trì với Luân Đôn một mối quan hệ vừa đối kháng vừa hợp tác.
Còn Chandras Bose thì đòi lập tức phát động tổng khởi nghĩa toàn quốc, lật đổ sự thống trị của kẻ thực dân Anh.
Bây giờ ngẫm lại, vào thời điểm năm 1934 ấy, chủ trương của Chandras Bose là bất khả thi. Chỉ có điều Nehru cũng không ngờ Chandras Bose sau đó lại cực đoan đến vậy, thẳng tay gia nhập phe Trục.
Nay nghe từ miệng người Anh trước mắt cái chết của Chandras Bose, trong lòng Nehru bỗng nhiều phức tạp.
Một mặt ông không khỏi đau buồn, mặt khác lại thầm may mắn. Kết cục của Chandras Bose cũng chứng tỏ chủ trương của mình mới là đúng.
Còn việc người Anh trước mặt từ khi đoàn Quốc Đại hội bước vào phòng họp đã tỏ ra cứng rắn, cho đến lúc nhắc đến cái chết của Chandras Bose, Nehru cho rằng chẳng qua là muốn ép mình nhượng bộ.
Từ sau hội nghị Brussels, Anh và Pháp liên kết các nước thực dân châu Âu, ôm nhau trở lại châu Á. Hải quân Hà Lan pháo kích Jakarta, quân Pháp đổ bộ từ Nam Việt, Anh và Pháp gây sức ép buộc Thái Lan nhượng eo đất Kra.
Lại thêm Bồ Đào Nha tăng quân tới Goa, Tây Ban Nha tổ chức quân viễn chinh sang Viễn Đông. Mọi dấu hiệu cho thấy lần này người châu Âu đến cả một bọn, xoá hết mọi ngờ vực lẫn nhau, dồn toàn lực vào việc trấn áp các thuộc địa.
Mà nhắc đến chuyện Chandras Bose bị người Nhật làm rơi máy bay, là muốn ám chỉ một cách kín đáo: phe Trục mà một số tổ chức kháng chiến thuộc địa từng trông cậy đã sụp đổ rồi. Không những sụp đổ, chúng còn chủ động diệt khẩu thủ lĩnh lực lượng vũ trang mình từng ủng hộ, chỉ để trốn tội.
Chandras Bose trông cậy vào người Nhật, người Nhật vẫn có thể giết ông ta, biến ông ta thành vật tế để dập tắt cơn thịnh nộ của Đồng minh.
Bây giờ các nước đế quốc châu Âu ôm nhau quay về, chẳng lẽ Quốc Đại hội còn tưởng đây vẫn là thời chiến, còn có thể hăm doạ nước Anh sao?
Alan Wilson đâu ngờ Nehru im lặng một lúc mà tự rắc trong đầu ra bấy nhiêu vấn đề. Thật ra hắn chỉ muốn đe doạ Nehru một cách thẳng thừng thôi, ai ngờ bọn chính trị gia này nhiều ngoặt khuỷu đến vậy, tự mình dây mình vào.
Không khí tuy hơi lúng túng, việc vẫn phải bàn. Đe doạ xong, Alan Wilson cũng nói rõ tình hình hiện giờ thẳng thắn đến thế: một là Đế quốc Anh và Ấn Độ cùng thắng, hai là cùng thua, điều đó tuỳ thuộc vào sự lựa chọn của Quốc Đại hội.
Một khi đại kiến thiết khởi động, nhu cầu của Ấn Độ thuộc Anh sẽ kéo theo sự phục hồi của bản thổ Anh. Đó chính là cục diện cùng thắng.
Nếu Quốc Đại hội lại chơi trò phi bạo lực bất hợp tác kia, Đế quốc Anh sẽ đi tìm Liên đoàn Hồi giáo mà bàn. Ấn Độ thuộc Anh đâu chỉ có mỗi Quốc Đại hội là đảng chính trị toàn quốc.
Hơn nữa xét về quan hệ lợi ích, Liên đoàn Hồi giáo thi hành có khi còn mạnh tay hơn. Bản thân vùng Đại Bengal hơn nửa dân số là tín đồ Hồi giáo, cơ sở quần chúng vẫn rất tốt.
Tín đồ Hồi giáo chỉ chiếm một phần tư dân số Ấn Độ thuộc Anh, nhưng chỉ cần một phần tư ấy đi theo người Anh, cũng đủ để kế hoạch đại kiến thiết được triển khai. Cuối cùng Alan Wilson nói giọng lạt lẽo:
- Ai bảo trên mảnh đất này, nhân lực là thứ rẻ nhất chứ. Có lẽ cuộc đời vốn là vậy.
Cái này? Các đại biểu đàm phán của Quốc Đại hội nhìn nhau, phải công nhận Alan Wilson nói không sai. Ở Ấn Độ thuộc Anh, nhân lực là thứ dư thừa nhất. Ngay cả tín đồ Hồi giáo, cũng có thể động viên lên để gánh lấy nhân lực cho đại kiến thiết.
Nay đâu còn là bối cảnh sau đệ nhất thế chiến nữa. Hồi ấy Ali Jinnah và Quốc Đại hội vẫn giữ quan hệ thân mật, cùng nhau chống lại sự thống trị của thực dân Anh. Nhưng từ khi Liên đoàn Hồi giáo và Quốc Đại hội rẽ đường vào thập niên ba mươi, quan hệ hai bên ngày càng căng thẳng, đã không thể đoàn kết lại như sau đệ nhất thế chiến nữa.
Liên đoàn Hồi giáo chính là điểm yếu chí mạng của Quốc Đại hội. Nehru cũng biết rõ điều đó, chậm rãi cất tiếng hỏi lại:
- Tôi nghĩ phía Luân Đôn hẳn phải biết, Quốc Đại hội mới là đảng đủ sức đại diện cho Ấn Độ nhất.
- Điều đó tuỳ Quốc Đại hội có sẵn lòng hợp tác hay không. Chính phủ Luân Đôn giữ thái độ cởi mở về vấn đề này. Alan Wilson lại diễn màn đổi sắc mặt quốc túy, giọng điệu cũng dịu đi. Giờ chúng ta có thể bàn chuyện cùng thắng chưa? Đế quốc Anh thoát khỏi ảnh hưởng tiêu cực do chiến tranh gây ra, Ấn Độ cũng có thể trở thành một thực thể hùng mạnh. Đây không phải vấn đề khó cân nhắc đến vậy đâu nhỉ?
- Đừng vì cái gọi là tình cảm dân tộc mà từ chối một thiện ý như vậy. Đây liên quan đến kế hoạch chấn hưng khu công nghiệp cũ Calcutta của sáu triệu người đấy. Chư vị hãy nghĩ mà xem, vấn đề cơm ăn của sáu triệu người, tương lai của họ đều tuỳ thuộc vào thái độ của Quốc Đại hội lúc này. Sau lưng sáu triệu người là bao nhiêu gia đình, trong những gia đình ấy lại có bao nhiêu miệng ăn?
Nếu báo cáo điều tra là chính xác, cả vùng Đại Bengal quả có tới sáu triệu công nhân sản xuất. Chỉ không biết hàm lượng của những công nhân ấy ra sao thôi.
Nhưng dù sao đi nữa, Ấn Độ thuộc Anh năm 1945 quả mạnh hơn hẳn đất nước do lãnh tụ dân tộc Thường công cầm quyền, nói thẳng ra là không cùng một cõi. Có thể nói thế này: chút công nghiệp còn sót lại thời cuối nhà Thanh, đám quân phiệt còn biết mà dùng, đổi sang tay đảng của Thường thì tất cả thành đồng nát sắt vụn.
Hơn nửa đất nước Thường công khống chế, tám năm trời sản xuất vũ khí còn không bằng một tỉnh nội địa của Diêm lão Tây, ai dám tin chuyện này. Thường công hẳn sẽ rất hợp tâm đầu ý hợp với Gandhi ở vài chủ đề, chẳng hạn biến cả đất nước thành một nông thôn khổng lồ.
Nhưng Nehru đâu phải Gandhi. Ông lật xem kế hoạch đại kiến thiết, vẫn còn đang cân nhắc, liếc sang trợ thủ bên cạnh. Trợ thủ hiểu ý, cất tiếng:
- Chúng tôi cho rằng đây là điều tốt cho cả Ấn Độ, nhưng cần có thuyết minh chi tiết.
- Không vấn đề gì. Alan Wilson ôn hoà đáp lời, cho gọi thư ký toà tổng đốc mời chuyên gia vào. Về mặt chuyên môn của vấn đề này hắn còn thiếu sót, vừa hay nhân đây học hỏi thêm.
Rất nhanh, cuộc đàm phán bước vào vấn đề chấn hưng khu công nghiệp cũ Calcutta, về ý nghĩa của việc chấn hưng khu công nghiệp cũ.
Trước hết phải xét đến ý nghĩa của đồng bằng sông Hằng đối với cả Ấn Độ thuộc Anh. Sông Hằng là mẫu hà của Ấn Độ thuộc Anh, nuôi sống tám mươi phần trăm dân số trên tiểu lục địa. Đồng bằng sông Hằng là cửa sông lớn của sông Hằng, mang ý nghĩa cực kỳ trọng đại.
Đồng bằng sông Hằng là đồng bằng phù sa bồi tích, dân cư địa phương đông đúc, tiềm năng phát triển to lớn, chiếm tỷ trọng rất lớn trong toàn bộ Ấn Độ thuộc Anh. Nếu tăng cường ưu thế này, thậm chí có thể kéo theo sự phát triển kinh tế của cả lưu vực sông Hằng.
Khu công nghiệp Calcutta là nôi công nghiệp của Ấn Độ thuộc Anh, sức chống đỡ về tài nguyên, công nghiệp, nhân tài, hạ tầng đều tương đối mạnh, không gian và tiềm năng phát triển to lớn. Điều kiện ưu việt, ưu thế ven biên ven biển rõ rệt, là điểm tăng trưởng quan trọng của kinh tế, giữ vị thế then chốt trong cục diện phát triển, vô cùng quan trọng đối với công cuộc xây dựng Ấn Độ thuộc Anh.
Một khi đại kiến thiết khu công nghiệp Calcutta được triển khai thuận lợi, sẽ tạo ảnh hưởng đến cả lưu vực sông Hằng. Xét theo tỷ trọng dân số mà lưu vực sông Hằng chiếm trong Ấn Độ thuộc Anh, sông Hằng mạnh thì Ấn Độ mạnh.
- Được học thêm rồi! Alan Wilson cũng nghe say sưa quên cả trời đất, không biết người ta đào đâu ra nhiều từ ngữ thế. Hắn còn không quên ra hiệu với đại biểu Quốc Đại hội phía đối diện: "Này, cái đó gọi là chuyên nghiệp đấy."
Nghĩ lại bây giờ, việc phân chia Ấn Độ và Pakistan, tách đồng bằng sông Hằng ra khỏi Ấn Độ quả là một nét thần bút, gần như bịt chết tiềm năng phát triển của cả sông Hằng, ảnh hưởng đến hơn nửa dân số Ấn Độ.
Kỳ thực tình thế sau khi Ấn Độ độc lập là cực kỳ tồi tệ, nhất là khi Bangladesh chưa độc lập, Ấn Độ gần như bị Pakistan bao vây ở giữa, dù quốc lực và dân số Ấn Độ rõ ràng mạnh hơn đối thủ truyền kiếp này.
- Về nguyên tắc, đây là một kế hoạch rất tốt. Nehru cuối cùng cũng tỏ thái độ, nghĩ một lát rồi nói tiếp. Tôi phải về bàn với các lãnh đạo khác, cần chút thời gian để những người khác nắm được việc này.
- Tôi có thể lấy danh dự cá nhân đảm bảo, trước khi Quốc Đại hội hồi âm, tuyệt đối sẽ không bàn chuyện này với Liên đoàn Hồi giáo. Alan Wilson hết sức thấu tình đạt lý mở miệng. Dù sao có được phe đa số ủng hộ thì ai lại đi tìm phe thiểu số chứ?
Cuộc đàm phán kéo dài ba tiếng đồng hồ. Đợi đến khi người Quốc Đại hội ra về, trời đã không còn sáng sủa nữa. Nam tước Baron thậm chí đã chuẩn bị tan làm.
- Ô, Alan của tôi, mọi việc tiến hành thế nào rồi? Nam tước Baron thấy Alan Wilson quay lại, lên tiếng hỏi cuộc đàm phán với Quốc Đại hội ra sao.
- Tôi thấy không có vấn đề gì! Alan Wilson giơ cổ tay lên, chiếc đồng hồ Đức khảm kim cương loé lên rồi vụt qua.
- Nghệ thuật chế tác rất đẹp! Nam tước Baron tỏ ý tán thưởng.
Alan Wilson cởi thẳng chiếc đồng hồ khỏi cổ tay, bất chấp nam tước Baron từ chối, đeo lên tay cho ông ta, giọng hơi trách móc:
- Thời gian là thứ rất đáng trân quý đấy, thưa nam tước Baron. Tôi phải phê bình ngài một chút, nhất định phải tan làm đúng giờ, phải biết kết hợp làm việc và nghỉ ngơi chứ.