Trong văn phòng của Arthur ở đồn cảnh sát Greenwich.
Arthur ngồi một đầu bàn giấy, người khách không mời mà đến ngồi ở đầu bên kia.
Diện mạo vị khách đúng như viên cảnh sát đi báo tin đã kể. Bên ngoài ông ta khoác áo choàng đen, bên trong mặc sơ mi trắng cổ bẻ, trước ngực đeo cây thánh giá bạc. Gương mặt gầy, sống mũi cao. Đôi bàn tay trắng trẻo không có lấy một vết chai, thoạt nhìn đã biết chưa từng làm việc nặng nhọc.
Chừng ấy đủ cho thấy ông ta xuất thân từ một gia đình ít nhất thuộc tầng lớp trung lưu, lại được học hành tử tế.
Arthur không đoán nổi mục đích chuyến viếng thăm, đành dịu giọng hỏi:
- Hình như tôi chưa từng gặp ông. Xin hỏi nên xưng hô với ông thế nào?
Người kia cũng mỉm cười nhã nhặn:
- Thưa ông Hastings, đột ngột đến quấy rầy thế này, mong ông lượng thứ. Tôi là mục sư ở giáo khu Thánh Mary thuộc Đại học Oxford, đồng thời là nghiên cứu viên đặc biệt của Trường Oriel, Đại học Oxford. Tôi tên John Newman. Ông cứ gọi tôi là mục sư, ông Newman, hoặc nếu muốn thì gọi thẳng John cũng được.
Đại học Oxford?
Mục sư?
Arthur không nhịn được, hít sâu một hơi.
Với hắn, chỉ cần dính vào một trong hai thứ ấy đã đủ đau đầu. Gộp cả hai lại, chẳng lẽ còn là người thường được sao?
Tệ hơn nữa, vị khách trước mặt còn là nghiên cứu viên của Trường Oriel, Đại học Oxford.
Nếu Đại học Oxford là sào huyệt của phe bảo thủ trên khắp nước Anh, thì Oriel, nơi chuyên dạy thần học và đào tạo mục sư Anh giáo, hẳn là sào huyệt nằm trong sào huyệt. Nói không ngoa, theo cách nhìn đời của Arthur và những gì hắn biết về Oriel, tất cả mọi người ở đó đều đáng bị xử tử, mà còn phải xử đi xử lại mới vừa.
May mà trước đó Arthur từng gặp Darwin, người tốt nghiệp Trường Emmanuel của Đại học Cambridge. Nhờ vậy, khi đối diện ông Newman đang làm việc ở Oriel, hắn còn gắng giữ được vẻ bình tĩnh.
Nhưng điều ấy chẳng ngăn nổi con quỷ đỏ ngồi trên bàn giấy ngửa mặt cười vang.
Agares chỉ vào mặt Arthur, ôm bụng cười đến chảy cả nước miếng:
- Arthur, nhìn cái mặt ngươi kìa. Cười chẳng ra cười, khóc chẳng ra khóc, người không biết còn tưởng ngươi ngửi phải đống phân trong chuồng của Baal ấy chứ.
Arthur chỉ khịt mũi, lẩm bẩm:
- Agares, ta không cho phép ngươi xúc phạm phân như vậy.
Mục sư Newman ngồi đối diện hiển nhiên không nghe rõ, ngơ ngác hỏi:
- Ông vừa nói gì?
Arthur vội nở nụ cười:
- Không có gì. Tôi chỉ nói trời mưa thế này, trong văn phòng cũng thiếu sáng.
Nhân lúc Newman chưa kịp nghĩ sâu, hắn vội đổi đề tài:
- Hôm nay ông đến tìm tôi, rốt cuộc là vì việc gì?
Nghe hỏi, Newman lấy từ chiếc túi da mang theo hai quyển sách, đặt lên bàn giấy của Arthur.
Arthur cúi xuống nhìn. Đó là hai cuốn Nhân quyền và Lẽ thường của Thomas Paine.
Chân mày hắn giật nhẹ. Hắn hỏi:
- Tôi xin xác nhận lại lần nữa, nghề nghiệp của ông là mục sư phải không?
Newman gật đầu:
- Đúng vậy.
Arthur lại hỏi:
- Ông còn tốt nghiệp Đại học Oxford?
Newman tiếp tục gật đầu:
- Tôi tốt nghiệp năm 1820.
Arthur hít sâu, đưa tay che miệng. Hắn nhìn Newman, rồi lại nhìn hai quyển sách.
Một lúc lâu sau, hắn mới lên tiếng:
- Nói thật, ông Newman, tôi không hiểu nổi ông. Tôi không sao ghép nổi một mục sư tốt nghiệp Oxford với hai quyển sách này.
Newman chợt mỉm cười:
- Quả nhiên ông đã đọc chúng.
Arthur lắc đầu, nhất quyết chối:
- Tôi chưa đọc.
Newman ngẩn ra:
- Vậy sao ông biết một mục sư Oxford không thể đi cùng hai quyển sách này?
Arthur cầm tách trà trên bàn lên nhấp một ngụm:
- Vì quy định của Sở Cảnh sát London, ít nhất trên danh nghĩa tôi không thể nhận là mình đã đọc. Hai quyển sách này nay không còn bị cấm lưu hành, nhưng chúng mới được gỡ lệnh cấm một năm nay thôi. Hơn nữa, đám cảnh sát chúng tôi vẫn phải mang danh là người trực tiếp phụng sự Quốc vương. Còn trong sách gọi cố vương George III thế nào, chắc ông rõ hơn ai hết.
- Ông đang nói đến đoạn này phải không?
Newman cầm cuốn Lẽ thường, thuần thục lật đến trang đã đánh dấu rồi bình thản đọc:
- George III chẳng qua chỉ là một con thú của hoàng gia Anh, đầu sỏ gây ra tai họa ở Bắc Mỹ. Hoàng gia Anh chẳng có gì thiêng liêng. Theo sử sách ghi lại về cuộc chinh phục quần đảo Anh, tổ tiên của nhà vua chẳng qua chỉ là kẻ cầm đầu một đám vô lại gây đủ chuyện ác.
Khóe miệng Arthur giật giật. Hắn hít vào, thở ra, rồi lại hít vào. Mãi một lúc lâu, hắn mới kéo được khóe môi đang nhếch lên trở lại.
Arthur đưa hai tay xoa mặt, rồi bình tĩnh nói:
- Ông Newman, có những điều đọc trong sách là đủ rồi, không cần đọc to lên làm gì. Nếu ông muốn tôi mất việc thì cứ nói thẳng. Dùng cách này thật chẳng đẹp mặt chút nào.
- Mất việc ư? Sao ông lại mất việc vì chuyện đó?
Newman đứng dậy, chỉ vào dòng chữ trong cuốn Lẽ thường, vẻ không hiểu:
- Chẳng lẽ câu này không phải sự thật sao?
Arthur liếc dòng chữ ấy, mím chặt môi. Giọng hắn run lên:
- Ông Newman, ông phải hiểu rằng trong phần lớn trường hợp, sự thật mới là thứ làm người ta đau lòng nhất.
Con quỷ đỏ tranh thủ vỗ vai hắn, giả vờ khuyên nhủ:
- Arthur, muốn cười thì cứ cười đi. Cứ nín mãi chẳng tốt cho sức khỏe đâu.
Newman như xì hơi, ngồi trở lại ghế:
- Nói thật, trước khi đọc hai quyển sách này, tôi vẫn nghĩ Thomas Paine là kẻ độc ác, chỉ biết oán đời. Nhưng giờ ông ấy đã thuyết phục được tôi. Ông ấy không có đức tin, vậy mà việc làm và lý tưởng của ông ấy còn giống một tín đồ thành tâm hơn bất kỳ ai.
- Thế là ông tha thứ cho ông ấy rồi sao?
Arthur nói:
- Tôi nhớ ông ấy còn chỉ trích cả nhà thờ. Ông ấy từng nói: “Hệ thống Cơ Đốc giáo trong tôn giáo là một sự xúc phạm lẽ thường.”
Ông ấy còn nói: “Họ gọi quyển sách mang tên Kinh Thánh là lời của Thượng đế, ấy là sự báng bổ trắng trợn. Đó là một quyển sách đầy dối trá và mâu thuẫn, ghi lại lịch sử của những thời đại tồi tệ và những con người tồi tệ.”
Chỉ vì những lời ấy mà Đại học Oxford cứ dăm bữa nửa tháng lại lôi ông ấy ra phê phán một trận!
Newman bối rối đáp:
- Có lẽ người khác nghĩ như vậy, nhưng tôi cho rằng họ không hiểu Thomas Paine. Hãy nhìn những tư tưởng ông ấy nêu ra, nhìn những việc ông ấy đã làm. Ông ấy đề nghị lập hệ thống giáo dục công cộng, đặt ra mức lương tối thiểu. Ông ấy chỉ trích George III, vì thế buộc phải rời khỏi nước Anh.
Ông ấy giúp các thuộc địa Bắc Mỹ thoát khỏi Đại Anh, còn đích thân ra trận. Mỗi binh sĩ Mỹ đều có trong tay một quyển Lẽ thường. Những lời ông ấy nói, người Mỹ nào cũng thuộc lòng.
Thế nhưng sau khi nước Mỹ độc lập, ông ấy vạch trần bê bối tham nhũng trong chính quyền, liền bị gạt ra ngoài rồi mất chức, buồn bã rời khỏi nước Mỹ.
Ông ấy tham gia Cách mạng Pháp, nhưng phản đối Robespierre xử tử Louis XVI, cũng phản đối chính sách đẫm máu của họ, nên buộc phải rời nước Pháp.
Ông ấy chống lại việc Napoleon lên ngôi hoàng đế, từ chối lời mời và việc chiêu mộ của Napoleon. Thế mà điều đó vẫn không ngăn Napoleon ngưỡng mộ ông ấy.
Nhiều khi, chỉ cần ông ấy ngậm miệng lại, ông ấy đã có thể sống yên ổn trong nhung lụa đến hết đời, chứ đâu phải chết cô độc trong căn nhà thuê.
Nhưng ông ấy không làm thế. Ông ấy chưa từng ngừng lên tiếng, chỉ kiên trì với điều mình cho là đúng, giữ vững những đức tính của mình, cũng như ông đã làm trước tòa.
Ông ấy thật sự là người không có đức tin sao? Theo tôi, ông ấy mới là một tín đồ thành tâm.
Tiếc rằng Paine đã mất, không còn có thể giải đáp thắc mắc cho tôi.
Nhưng tôi mừng vì đã đọc được về ông trên báo. Vì thế hôm nay tôi đến đây, muốn hỏi ông, một người cũng không cam lòng im tiếng như ông ấy, nhìn nhận những vấn đề này ra sao?