Lý Nhân Thục trầm ngâm một lát rồi nói:
- Ý cô là, cô có thể nhìn thấu cái bẫy ngôn từ mà người thiết kế đã giấu trong quy tắc, rồi sáu phát súng đều bắn vào chính mình, phải không?
Mọi người đều thấy đủ bản quy tắc. Nghĩa là họ biết viên đạn thật nằm trong túi của kẻ vô tội, chứ không nằm trong ổ đạn của khẩu súng.
Quy tắc viết rõ: “Ổ đạn của súng lục ổ quay có 6 rãnh đạn, trong đó năm rãnh trống được phân bố ở những vị trí ngẫu nhiên trên ổ.”
Đó là một cái bẫy ngôn từ thuần túy.
Ai nhận ra điều này thì quả thật có thể qua màn mà không hề hấn gì.
Uông Dũng Tân lập tức phản đối:
- Nhưng đó là vì chúng ta đang đứng trên góc nhìn của thượng đế. Giả sử chúng ta tỉnh dậy trong cảnh không biết gì, mạng sống bị đe dọa mà mới được báo cho biết quy tắc này, thì phần lớn mọi người đều không thể suy nghĩ tỉnh táo như cô nói. Cô cho rằng mình nhận ra được cái bẫy ấy, e là hơi quá tin vào lý trí của bản thân.
Thái Chí Viễn lắc đầu:
- Không, tôi cho rằng dù không nhận ra cái bẫy này, người ta vẫn có thể qua màn. Chúng ta hãy tính thử xác suất trong đó. Trước hết, khoảng cách từ hai bên đầu người chơi đến cơ quan khối sắt cộng lại là 6 cm, tức mỗi bên trung bình 3 cm. Bắn vào kẻ vô tội một phát, mỗi bên khối sắt sẽ tiến vào trong 1,29 cm. Như vậy, hai lần di chuyển đầu tiên chưa gây thương tích gì, lần thứ ba gây thương tổn cũng còn nhẹ hơn hẳn mấy lần sau. Lần thứ tư, thứ năm và thứ sáu, mỗi lần đều gây tổn thương nghiêm trọng hơn cho đầu, mức nguy hiểm tăng theo cấp số nhân. Vậy nếu muốn sống, theo lẽ thường thì phải chọn bắn vào mình khi xác suất trúng đạn còn thấp, và bắn vào người vô tội khi xác suất trúng đạn cao.
Giả sử trong súng thật sự có một viên đạn thật, thì mỗi phát bắn có xác suất trúng là 1/6. Nhưng trong thực tế, nếu phát trước không trúng, xác suất của phát sau sẽ tăng lên tương ứng. Ba phát đầu có xác suất trúng lần lượt là 1/6, 1/5 và 1/4. Đã vậy, càng về sau thì xác suất trúng càng cao, nên rõ ràng bắn vào mình càng sớm càng tốt. Dù không thể bắn cả ba phát vào mình, thì bắn hai phát vào mình cũng vẫn chấp nhận được.
Đến phát thứ tư sẽ có thêm một gợi ý: phát thứ năm là đạn rỗng. Gợi ý ấy thật quá nhân từ, chẳng phải chính là bài toán ba cánh cửa kinh điển sao? Điều đó có nghĩa là xác suất có đạn thật ở phát thứ tư vẫn là 1/3, còn xác suất ở phát thứ sáu đã tăng lên 2/3. Nếu quyết định bằng lý trí, phát thứ tư vẫn nên bắn vào mình. Nếu hiểu được điểm này, thì dù phát cuối cùng có chọn bắn vào người vô tội, cộng với phát đầu tiên đã bắn vào người vô tội, cơ quan khối sắt cũng chỉ di chuyển tối đa hai lần. Xét về khoảng cách, thậm chí còn không bị xây xát ngoài da. Huống hồ, từ góc nhìn của thượng đế, chúng ta biết rõ trong khẩu súng lục ổ quay này căn bản không có lấy một viên đạn, nên khả năng bị đạn bắn chết cũng không tồn tại.
Cả đám người tạm thời rơi vào im lặng.
Biên tập viên tòa báo Giang Hà nhíu chặt mày, hỏi:
- Phần trước thì tôi hiểu sơ sơ rồi, nhưng phần ba phát sau thì tôi không hiểu. Bài toán ba cánh cửa là gì?
Thái Chí Viễn có vẻ ngạc nhiên:
- Cô không biết cả cái này sao? Thôi được, để tôi giải thích sơ qua. Đây là một bài toán xác suất rất kinh điển, xuất phát từ một chương trình truyền hình nước ngoài. Người tham gia đứng trước ba cánh cửa đóng kín. Sau một cánh cửa có một chiếc ô tô, chỉ cần chọn trúng là thắng và được mang xe đi. Hai cánh cửa còn lại phía sau thì trống không. Người tham gia chọn một cánh cửa nhưng chưa mở ngay. Lúc này, người dẫn chương trình mở một trong hai cánh cửa còn lại, phía sau trống trơn, không có xe. Sau đó, người dẫn chương trình hỏi người tham gia: có muốn đổi sang cánh cửa khác không? Nếu là cô, cô có đổi không?
Giang Hà nghĩ ngợi một chút rồi chắc giọng:
- Không đổi. Tôi tin vào cảm giác đầu tiên của mình. Với lại, xác suất sau mỗi cánh cửa có xe chẳng phải đều là 1/3 sao? Đổi hay không thì có gì khác nhau?
Thái Chí Viễn lắc đầu:
- Vậy là cô sai rồi. Xác suất cánh cửa ban đầu có xe vẫn là 1/3 không đổi, nhưng xác suất cánh cửa còn lại có xe đã thành 2/3. Nên đáng lẽ phải đổi.
Giang Hà sững người:
- Hả? Tại sao vậy?
Thái Chí Viễn giải thích:
- Vì thế nên bài toán ba cánh cửa mới thành bài toán kinh điển. Nó nhìn thì đơn giản, nhưng lại trái với trực giác đến mức đáng kinh ngạc. Cô bối rối cũng là điều bình thường, bởi hồi đó vấn đề này đã gây ra tranh cãi dữ dội, thậm chí có nhiều nhà khoa học và học giả còn phản đối kết luận này. Chứng minh bài toán khá phức tạp, nhưng tôi có một cách nói dễ hiểu hơn. Giả sử bây giờ chúng ta tăng số cửa lên thành 10.000 cánh, trong đó chỉ có 1 cánh có ô tô, còn 9.999 cánh kia phía sau đều trống không. Cô chọn một cánh cửa, người dẫn chương trình mở ra 9.998 cánh còn lại, chỉ còn đúng một cánh cuối cùng. Lúc này, người dẫn chương trình lại hỏi cô: có muốn đổi cửa không? Lần này cô có đổi không?
Giang Hà suy nghĩ thoáng chốc:
- Đổi.
Thái Chí Viễn hỏi:
- Vậy vì sao lần này cô lại quyết định đổi?
Giang Hà cúi đầu suy nghĩ:
- Mười nghìn cánh cửa, ngay từ đầu mà chọn trúng ô tô thì gần như là không thể, xác suất chỉ có một phần vạn. Cánh cửa tôi chọn lúc đầu gần như chắc chắn không có xe. Vậy nên ô tô chỉ có thể nằm sau cánh cửa còn lại thôi.
Thái Chí Viễn gật đầu:
- Đúng vậy. Khi số cửa tăng lên, bài toán trở nên dễ hiểu hơn nhiều. Dù người dẫn chương trình mở cửa thế nào, cánh cửa cô chọn ngay từ đầu vẫn giữ nguyên xác suất, còn xác suất của các cánh cửa khác thì tăng lên. Quay lại bài toán ba cánh cửa ban đầu: cánh cửa người tham gia chọn có xác suất chứa xe là 1/3, còn hai cánh cửa kia gộp lại thành một khối thì xác suất chứa xe là 2/3. Người dẫn chương trình loại bỏ một cánh cửa, thì xác suất của cả khối còn lại cũng chính là xác suất của cánh cửa còn lại đó. Vậy cánh cửa ấy từ 1/3 đã thành 2/3.
Phó Thần nghe hiểu, khẽ gật đầu, dáng vẻ trầm tư.
- Vậy nên, khi trò chơi này đi đến ba phát cuối, trên màn hình cập nhật quy tắc mới, thực chất đã biến thành “bài toán ba cánh cửa”. Phát thứ tư sắp bắn chính là cánh cửa đã chọn từ đầu. Phát thứ năm là cánh cửa đã bị người dẫn chương trình loại bỏ. Còn phát thứ sáu là cánh cửa còn lại. Việc người dẫn chương trình hỏi có muốn đổi cửa hay không cũng đồng nghĩa với việc người chơi phải quyết định có nên đổi phát thứ tư thành phát thứ sáu hay không. Trong hai phát này, phải chọn phát có xác suất thấp hơn để bắn vào mình, còn phát có xác suất cao hơn thì bắn vào người vô tội.
Thái Chí Viễn tán thưởng:
- Đúng vậy, cậu rất thông minh, chính là như thế.
Mọi người rơi vào một khoảng im lặng ngắn, ai nấy đều đang tiêu hóa những lời Thái Chí Viễn vừa nói.
Phó Thần suy nghĩ kỹ một hồi rồi lên tiếng:
- Vậy theo cách phân tích này, “Luân bàn cứu rỗi” thực chất là một trò chơi khảo nghiệm “độ nhạy cảm với văn bản” và “xác suất” sao? Nhưng chỉ vì lý do đó mà có thể đạt đánh giá S ư?
Lý Nhân Thục dường như chợt nhận ra điều gì, bà nhìn sang Tào Hải Xuyên:
- Tào cảnh quan, nếu anh là người chơi trò này, anh có tự tin sống sót không?
Tào Hải Xuyên gật đầu, đáp dứt khoát:
- Có.
Lý Nhân Thục đồng tình:
- Tôi cũng nghĩ vậy. Hơn nữa, có lẽ không phải vì cái gọi là vấn đề xác suất.
Tào Hải Xuyên như thấy thèm thuốc, theo phản xạ đưa tay định móc thuốc lá, nhưng cuối cùng lại nhịn xuống.
- Đúng vậy. Tôi nghĩ lại thì, tôi sống sót được cũng chẳng có lý do gì đặc biệt, vì tôi không hiểu xác suất. Tôi chỉ đơn giản là không làm nổi việc chĩa họng súng vào người vô tội.