Sau khi giáng cho đám sinh viên vừa rời giảng đường, mới bước chân vào đời một bài học nhớ đời, Allen Wilson mới tiếp tục:
- Từ ngày người Anh chúng ta đặt chân tới Nam Á, tiểu quốc Hyderabad vẫn luôn đứng về phía đồng minh của Anh. Từ thời nơi này còn mang tên Nizam, họ đã giúp chúng ta đánh bại đế quốc Maratha. Trong cả ba cuộc chiến với Maratha, Hyderabad đều đưa quân trợ giúp viễn chinh, góp phần giành thắng lợi quyết định. Bốn cuộc chiến với Mysore cũng vậy. Kể cả cuộc khởi nghĩa lớn ở Ấn Độ năm 1857, sau đó quan hệ giữa chúng ta và Hyderabad vẫn êm đẹp cho tới tận bây giờ.
Sau cuộc khởi nghĩa năm 1857, chính quyền Anh ở Ấn Độ không còn nhắm tới việc thôn tính dần các tiểu quốc. Có thể nói, khi ấy các quân vương Ấn Độ đã phần nào đạt được mục đích. Người được lợi nhiều nhất dĩ nhiên là tiểu quốc Hyderabad, vốn luôn đứng về phía quân Anh. Sau khi những thế lực bản địa mạnh hơn Hyderabad như Maratha và Mysore bị tiêu diệt, Hyderabad trở thành tiểu quốc hùng mạnh nhất còn lại của Ấn Độ.
Trước đó, Công ty Đông Ấn thường kiếm cớ gây chuyện với các tiểu quốc này. Khi thì vin vào cớ quân chủ không có con nối dõi để tịch thu đất đai, khi thì bịa ra lý do khác, rồi sáp nhập lãnh thổ của họ vào phần đất do mình trực tiếp cai quản.
Cách làm ấy giống như chính sách đổi tù trưởng lấy quan lại ở thời Minh, Thanh, cốt để đưa đất đai các tiểu quốc vào quyền cai trị của Công ty Đông Ấn. Sau cuộc khởi nghĩa năm 1857, chính sách đó chấm dứt, tạo nên cục diện hơn năm trăm tiểu quốc ở Nam Á như hiện nay.
Trước ngày lên đường, Allen Wilson, viên chức tập sự vừa mới bước chân vào bộ máy công vụ Anh, đã giảng giải một hồi cho đám trợ lý còn non nớt hơn cả hắn. Trên danh nghĩa, viên chuyên trách ở Hyderabad chỉ là một cố vấn. Trước mặt Mir Osman Ali Khan, hắn chẳng có tư cách lên mặt ta đây.
Vào thời bình thường, chức chuyên trách ở Hyderabad gần như chẳng khác nào bị đày đi xa. Quân chủ nơi ấy có thể dễ dàng phớt lờ hắn; London cũng chẳng vì một viên chuyên trách bị xem nhẹ mà nổi giận, rồi gây khó dễ cho vị quân chủ tiểu quốc hùng mạnh nhất Ấn Độ thuộc Anh lúc bấy giờ. Nhưng nay tình thế đã khác. Ít nhất, Allen Wilson nghĩ vậy.
Người Anh quả thật có địa vị cao hơn ở Ấn Độ thuộc Anh, nhưng còn phải xem họ đang đứng trước mặt ai. Ranh giới giai cấp và chủng tộc không phải lúc nào cũng không thể vượt qua.
Năm nay đã là năm 1945. Allen Wilson chẳng có kế sách thần kỳ nào để giúp Ấn Độ thuộc Anh tiếp tục tồn tại. Không phải hắn chưa từng nghĩ tới, chỉ là những ý nghĩ ấy đều giống như mộng giữa ban ngày.
Trong thời điểm nhạy cảm này, Anh rút khỏi Nam Á là xu thế không thể đảo ngược. Hắn cho rằng mình vẫn có thể làm được nhiều việc, dù là vì lợi ích riêng hay để tạo ra ảnh hưởng tích cực trên diện rộng. Còn trong quá trình ấy, nếu phải chịu đôi chút tổn thất thì mong nhân dân Ấn Độ vĩ đại rộng lòng bao dung.
Ngay cả người cha hờ của hắn, chỉ vì lịch sử hơi đổi khác mà đã thành người trực tiếp xử lý nạn đói ở Bengal. Nay hoàn cảnh của người Ấn đã khốn đốn càng thêm khốn đốn, Allen Wilson cố sức thêm một chút cũng chẳng hề gì.
Còn mấy ngày nữa mới tới Hyderabad nhậm chức. Là viên chuyên trách mới, Allen Wilson chẳng hề tôn trọng đông đảo dân chúng ở Ấn Độ thuộc Anh như lời hắn vừa nói. Quay đầu một cái, hắn đã vạch sẵn lộ trình.
- Thành phố bên bờ sông Hằng ấy đông dân, lại có một số cơ sở công nghiệp phải không?
Câu hỏi của Allen khiến ngài Baron sửng sốt. Gã thanh niên này sao chẳng vội tới Hyderabad nhậm chức, lại hỏi một câu chẳng đầu chẳng đuôi như vậy?
Ngài Baron khó hiểu đáp:
- Khu vực quanh Tỉnh Trung ương và các Tỉnh Liên hiệp là nơi đông dân nhất Nam Á. Allen, cậu hỏi chuyện đó làm gì? Hyderabad nằm ở miền nam Ấn Độ.
Allen mỉm cười:
- Thưa ngài Baron, tôi chỉ đang tính xem đi đường nào cho tiện thôi.
Thật ra đó chỉ là chút tư tâm của hắn. Hắn muốn tận mắt nhìn cảnh sông Hằng, xem có thật sự ghê gớm như người đời sau vẫn kể không, nước sông có đủ thứ chất bẩn hay xác chết trôi nổi hay không.
Hắn cũng tự nhủ rằng đó là vì lợi ích của Đế quốc Anh. Allen không biết dư luận trong nước sẽ phản ứng ra sao trước việc Ấn Độ thuộc Anh giành độc lập, nhưng theo lẽ thường, một nước Anh vẫn được xem là một trong ba cường quốc hàng đầu thế giới hẳn sẽ gặp không ít lời chỉ trích vì để Ấn Độ rời khỏi vòng kiểm soát.
Allen nghĩ ra một cách không được vẻ vang cho lắm để xoa dịu làn sóng phản đối ấy. Hắn nhớ tới những bức ảnh xác chết trôi trên sông Hằng nổi tiếng về sau. Bộ ảnh đó không chỉ lan truyền ở Trung Quốc, mà còn được biết đến rộng rãi trên khắp thế giới.
Xét như một đòn công kích về văn hóa, những bức ảnh ấy gần như giẫm nát lòng tự trọng của người Ấn. Sông Hằng lại giữ vị trí thiêng liêng trong đạo Hindu, khiến hình ảnh đất nước Ấn Độ càng thêm tai tiếng.
Vài năm sau, chuyện cưỡng hiếp phụ nữ và nhà vệ sinh ở Ấn Độ lại bị phanh phui, đẩy cả đất nước lên cột nhục nhã.
Một khi Anh mất quyền kiểm soát Ấn Độ thuộc Anh, Allen có thể dùng những thông tin thu thập được để khiến dư luận trong nước dễ chấp nhận chuyện ấy hơn, qua đó thắng ván đấu dư luận này.
Chỉ cần chứng minh rằng không phải Đế quốc Anh bất lực, mà là Ấn Độ quá mục nát, Anh không thể tiếp tục phí thời gian ở cái hố phân ấy nữa, thì người dân trong nước sẽ có được chút an ủi, không còn khó chấp nhận chuyện Ấn Độ độc lập vì cho rằng đó là điều trái đạo lý.
Đáng tiếc, đến tận lúc lên đường, Allen vẫn chưa tìm được cảnh tượng mình muốn thấy ở thượng nguồn sông Hằng. May mà hắn còn hai năm, nên cũng không quá sốt ruột.
Rời New Delhi bằng tàu hỏa, Allen Wilson chính thức bắt đầu cuộc đời công chức. Còn chưa tới Hyderabad, hắn đã ghi nhớ trong đầu mọi tư liệu về quân chủ nơi ấy, Mir Osman Ali Khan.
Ali Khan người thấp bé, thân hình gầy đét, nhìn thế nào cũng chẳng giống một phú ông. Tiếng tằn tiện của ông ta vang xa khắp nơi. Cả đời ông chỉ đội một chiếc mũ fez. Quần áo mặc thường ngày cũng chỉ là những chiếc quần rộng rách rưới.
Mỗi lần ăn, ông đều liếm sạch đĩa. Phòng ngủ của ông gần như chẳng thể gọi là phòng ngủ. Giấy vụn vứt khắp nơi, giữa phòng chỉ trải một manh chiếu cỏ. Vậy mà người đàn ông keo kiệt với chính mình đến thế lại là người giàu nhất thế giới.
Có người giàu đến mức sánh ngang cả một đất nước, nhưng chẳng tỏ ra yêu tiền đến đâu. Allen Wilson không có ý bóng gió ai. Không thích tiền thì cũng có thể thích thứ khác. Qua những chuyện xảy ra sau này, hắn biết quân chủ Hyderabad hiểu rõ mọi của cải đều dựa trên quyền lực. Vì vậy, ông ta tìm đủ cách giữ cho Hyderabad được độc lập.
Chỉ tiếc cuối cùng ông vẫn không thắng nổi Nehru, lãnh tụ Đảng Quốc Đại. Mưu đồ độc lập bị đập tan. Nói cho cùng, Mir Osman Ali Khan là một tín đồ ôn hòa. Nếu tiểu quốc của ông đổi chỗ với Kashmir, kết cục hẳn đã tốt đẹp hơn nhiều.
Trước khi tới Hyderabad, lúc đoàn tàu vẫn chưa rời miền bắc Ấn Độ, Allen Wilson cùng mọi người phải dừng chân một ngày ở một ga nhỏ. Họ hỏi thăm mãi mới biết người Hồi giáo và người Hindu địa phương đang đánh nhau dữ dội.