- Ngài cho rằng Nehru là một nhân vật đáng gờm ư?
Barron đan mười ngón tay, hỏi bằng giọng còn đôi phần do dự.
- Thưa ngài Barron, đúng vậy. So với Gandhi, người suốt ngày mơ tưởng cuộc sống điền viên, Nehru có những suy nghĩ đáng để lưu tâm hơn nhiều.
Alan Wilson nói không lớn, nhưng giọng điệu vô cùng quả quyết. Thật ra, Nehru, lãnh tụ Quốc Đại, và Ali Jinnah, người đứng đầu Liên đoàn Hồi giáo, đều là những chính khách kiệt xuất.
Chỉ riêng Nehru thôi, Modi về sau cũng chẳng thể sánh bằng. Còn Ali Jinnah, đại diện cho phe kia, lại là một chính khách thế tục triệt để. Trong mắt hai người, dù là Ấn Độ giáo hay Hồi giáo cũng chỉ là công cụ. Bản thân họ chẳng mang chút màu sắc tôn giáo nào.
So với Nehru, Ali Jinnah thân phương Tây hơn hẳn. Suốt một thời gian dài, ngay cả những chủ trương tôn giáo của Liên đoàn Hồi giáo cũng chẳng được ông coi trọng.
Nhưng là người đứng đầu một cộng đồng thiểu số, Jinnah vẫn khó tránh khỏi bị Liên đoàn Hồi giáo ảnh hưởng. Sức khỏe ông lại không tốt. Sau khi ông qua đời, Liên đoàn Hồi giáo và Pakistan nhanh chóng đi theo con đường Hồi giáo hóa.
Nehru của Quốc Đại thì khác hẳn. Ông luôn miệng nói tôn trọng văn hóa Ấn Độ, nhưng đến lúc cần ra tay thì chẳng hề chần chừ. Khi cầm quyền, ông tiến hành cải cách ruộng đất, đánh bại Pakistan trên mặt trận đối ngoại, xóa bỏ ấn tượng rằng người theo Ấn Độ giáo chỉ biết chịu trận. Ông còn thu hồi Goa thuộc Bồ Đào Nha, khơi dậy lòng tự tin trong cả nước.
Xét đến cùng, Alan Wilson cho rằng điều đó có liên quan rất lớn đến chuyến đi Liên Xô non trẻ của Nehru hồi còn trẻ. Liên Xô ra đời là biến cố lớn đối với cả thế giới; việc Nehru bị chấn động mạnh cũng là chuyện dễ hiểu. Bởi vậy, sau khi Ấn Độ giành độc lập, ông đã áp dụng nhiều biện pháp của Liên Xô để giải quyết các vấn đề trong nước.
Nếu không có cuộc chiến ấy, có lẽ Nehru thật sự đã xây dựng được Ấn Độ thành một cường quốc có tiếng nói trên trường quốc tế.
Nghe người thanh niên đứng trước mặt mình nghiêm túc trả lời từng câu, Barron hài lòng gật đầu. Trong lòng ông dấy lên một cảm giác kỳ lạ. Thật khó tưởng tượng những lời hiểu biết ấy lại phát ra từ miệng một người mới ngoài hai mươi tuổi.
- Đang lúc chiến tranh, nhiều cơ quan đều cần người tài. Trong chiến dịch Imphal, cha cậu đã làm rất nhiều việc ở Calcutta. Chiến khu, dinh Toàn quyền lẫn Bộ Thuộc địa đều ghi nhận công sức ấy. Chúng ta cũng nên nghĩ đến nguyện vọng của người có công.
Nghe Barron nói, Alan Wilson càng thêm thận trọng. Hắn biết con đường trước mặt mình chỉ cần đối phương gật đầu hay lắc đầu là đổi khác.
- Thế này nhé. Cậu còn trẻ, nếu bắt đầu ở Bombay, Calcutta, hay ngay cả Delhi thì đều quá nổi bật. Trong mười bảy tỉnh của Ấn Độ, hiện giờ không thích hợp để cậu vào làm việc từ đầu. Nhưng nể mặt cha cậu, tôi có thể sắp xếp cho cậu một công việc nhẹ nhàng, địa vị cũng không thấp. Cậu sang làm chuyên viên ở Hyderabad, thấy sao?
- Ồ… Cảm ơn ngài Barron.
Alan Wilson sững ra giây lát, rồi nén niềm vui trong lòng, lên tiếng cảm tạ.
Ấn Độ thuộc Anh có mười bảy tỉnh do dinh Toàn quyền và các viên chức Anh trực tiếp cai quản, chiếm hai phần ba lãnh thổ. Một phần ba còn lại gồm hơn năm trăm sáu mươi tiểu quốc. Có tiểu quốc nhỏ chẳng khác gì điền trang của một địa chủ lớn, nhưng những tiểu quốc rộng lớn lại được nước Anh tiếp đãi hết sức trọng thị, xem như nguyên thủ một nước.
Trong số hơn năm trăm tiểu quốc ấy, Hyderabad là nơi hùng mạnh nhất. Cả diện tích lẫn dân số đều đứng đầu Ấn Độ thuộc Anh, thế lực còn vượt xa Kashmir, vùng đất về sau nhiều lần châm ngòi chiến tranh Ấn Độ và Pakistan.
Alan Wilson còn đang suy nghĩ thì Barron đã nói tiếp:
- Xét trên thực tế, Hyderabad không nằm dưới quyền kiểm soát của Ấn Độ thuộc Anh, nhưng tầm quan trọng chẳng kém các tỉnh do dinh Toàn quyền cai quản. Trong số hơn năm trăm tiểu quốc, Hyderabad có thể xem là nơi báo hiệu chiều hướng chung. Cậu đừng băn khoăn, vị trí ấy quan trọng không kém gì làm việc ở các tỉnh của chúng ta.
Có lẽ Barron nghĩ Alan Wilson thất vọng vì cách sắp xếp này, nên giải thích thêm về tầm quan trọng của Hyderabad:
- Người đang cai trị nơi đó là Mir Osman Ali Khan, một vị quân vương được London kính trọng. Làm việc với ông ấy chẳng kém gì làm việc tại các tỉnh dưới quyền chúng ta.
Nếu vào làm tại các tỉnh thuộc địa, có lẽ Alan Wilson sẽ tự do hơn đôi chút. Nhưng xét tuổi tác của hắn, Barron không tiện vì tình riêng mà thiên vị quá mức. Sắp xếp cho hắn một chức vụ khá cao ở một tiểu quốc do Đế quốc Anh gián tiếp cai quản thì sẽ kín đáo hơn, người ngoài cũng khó vin vào đó mà bắt bẻ.
Dẫu sao, đây vẫn là thời chiến. Một số quy tắc trước kia có thể phá lệ, nhưng cũng phải biết chừng mực.
Alan Wilson không hề bất mãn. Hắn hiểu Barron đã cố hết sức. Trong khuôn khổ hiện giờ, ông chỉ có thể làm được đến thế.
Barron nhắc lại chuyện cũ:
- Trong chiến dịch Imphal, cha cậu đã giúp tôi rất nhiều, góp phần giữ cho Ấn Độ được yên ổn.
Alan Wilson hiểu ý ông.
Cha hắn, lão Wilson, sau khi trốn sang Ấn Độ chẳng bao lâu đã tìm được đường quay lại làm việc trong bộ máy công chức. Cuối cùng, ông đứng vững ở Calcutta.
Trước khi New Delhi được chọn làm thủ phủ, Calcutta từng là thủ phủ của Ấn Độ thuộc Anh. Người Anh đã gây dựng thành phố này suốt nửa thế kỷ; ba mươi năm trước mới chuyển thủ phủ về New Delhi. Vào thời điểm ấy, Calcutta không nghi ngờ gì là thành phố lớn thứ hai Ấn Độ.
Sau chiến dịch Miến Điện, trung tâm Bengal này phải đối mặt trực tiếp với mối đe dọa từ quân Nhật, cho đến khi chiến dịch Imphal nổ ra. Chính trong quãng thời gian ấy, theo chỉ thị của Barron, lão Wilson đã duy trì guồng máy ở Calcutta.
Nhưng chuyện đó không phải ý của Barron. Lý do chủ yếu khiến ông coi trọng Alan Wilson hơn người là nạn đói Bengal. Nạn đói vẫn thường xảy ra ở Ấn Độ thuộc Anh, nhưng trận đói hai năm trước đã khiến hơn ba triệu người chết đói. Thảm họa diễn ra vào khoảng thời gian trước và sau chiến dịch Imphal. Lão Wilson khó lòng thoái thác trách nhiệm, mà Barron cũng vậy. Ông là người đứng đầu bộ máy công chức Ấn Độ thuộc Anh, làm việc ngay tại dinh Toàn quyền.
Alan Wilson thầm thở phào. Nhờ công lao của thế hệ cha anh, cuối cùng hắn cũng nhận được thứ mình muốn từ dinh Toàn quyền.
Đúng lúc ấy, Barron lên tiếng:
- Đừng vội mừng. Tôi chỉ có quyền đề cử. Chắc cậu hiểu người quyết định cuối cùng vẫn là Toàn quyền Wavell. Nếu không có gì bất trắc, ít lâu nữa tôi sẽ báo tin vui cho cậu.
- Cảm ơn ngài Barron.
Alan Wilson lấy ra một đồng tiền vàng, tự nhiên nói:
- Tôi có được đồng này từ tay một thương nhân. Tôi mong ngài Barron đừng bận tâm đến chất liệu của nó, mà hãy nhìn thấy lịch sử quý giá của Ấn Độ khắc trên đồng tiền, cũng như những vấn đề học thuật mà Viện Đông phương nghiên cứu, để từ đó nhìn ra cả thế giới phương Đông rộng lớn.
- Giá trị lịch sử quý báu… Tôi hiểu.
Barron ngầm hiểu, đưa tay nhận lấy. Ông đưa đồng tiền ra trước cửa sổ, ngắm những hoa văn dưới ánh nắng xuyên qua, vẻ mặt như đang trầm ngâm cảm khái.