Trong quán cà phê đối diện Sở Cảnh sát Greenwich, Arthur đang tận hưởng những giờ phút yên bình hiếm có.
Bàn bên cạnh, Tony và Tom ngồi ngay ngắn học Darwin những kiến thức căn bản về tự nhiên học và y học.
Vụ án Robin đã khiến hai viên cảnh sát bị kích động mạnh. Lần đầu tiên trong đời, họ nhận ra học hành quan trọng đến thế nào. Không phải chỉ vì khoản trợ cấp ba shilling Arthur hứa trả, mà còn vì họ muốn bảo vệ tính mạng người dân London.
Ngồi đối diện Arthur là cậu ấm Elder, mặt mày ủ rũ như sắp chết.
Bữa trưa hôm nay do Arthur mời, vậy mà hiếm khi nào Elder lại mất cả khẩu vị như thế.
Arthur liếc bộ dạng thoi thóp của hắn, hờ hững hỏi:
- Ngươi làm sao vậy? Chẳng phải ngươi từng nói ngài Isaac Newton là vầng mặt trời duy nhất trong lòng mình sao? Hôm nay có thời gian, sao không đến Học viện Gresham nghe giảng khoa học?
- Nghe giảng khoa học ư? Bây giờ ta còn tâm trí đâu mà nghe?
Elder ôm đầu rên rỉ:
- Arthur, ngươi không biết đấy thôi. Việc sửa sang tàu Beagle sắp hoàn tất rồi. Cứ theo tiến độ này, chẳng bao lâu nữa ta và Charles sẽ phải lên tàu đi huấn luyện trên biển.
Arthur nhướng mày:
- Ngươi là người vẽ hải đồ cho Hải quân Hoàng gia. Đi huấn luyện trên biển chẳng phải chuyện thường sao? Coi như chuẩn bị cho chuyến đi vòng quanh thế giới sau này. Với lại, lênh đênh ngoài biển, chẳng phải ngươi được nhận lương gấp đôi lúc ở trên bờ à?
- Arthur! Nếu được chọn, ta chẳng thèm khoản tiền ấy. Ngoài biển có tiền cũng chẳng biết tiêu vào đâu. Hơn nữa, Bộ Hải quân đâu có trả thêm được bao nhiêu. Ta có phải thuyền trưởng hay hoa tiêu trưởng đâu, làm gì có mức lương cao như họ.
Arthur lật sang trang báo kế tiếp, nói:
- Elder, nghĩ thoáng ra một chút. Chẳng phải chú ngươi cũng lênh đênh trên biển hơn hai mươi năm, nhờ vậy mới tích cóp được gia sản hơn một trăm nghìn bảng sao? Cứ cố gắng làm việc, biết đâu ngươi cũng được như ông ấy.
Elder ôm mặt than thở:
- Chú ta chẳng qua gặp đúng thời. Ông ấy kịp leo lên chuyến tàu cuối của thời chiến tranh với Napoleon. Nếu không, ngươi bảo ông ấy kiếm đâu ra từng ấy tiền?
- Năm xưa, để chống lại Napoleon và các đồng minh của hắn, xưởng đóng tàu khắp cả nước đều phải hết sức đóng chiến hạm. Hải quân Hoàng gia cũng liên tục bắt được tàu chiến của quân địch. Vì vậy, vừa được thăng lên cấp đại tá, chú ta đã lập tức được chia cho một chiếc tàu để làm thuyền trưởng.
- Còn bây giờ thì sao? Hải quân Hoàng gia có hơn một nghìn chiếc tàu, trong khi số người đủ tư cách làm thuyền trưởng đã gần hai nghìn. Đám sĩ quan trẻ đành phải ở trên bờ, xếp hàng chờ đến lượt được ra khơi.
- Có kẻ cả đời cũng chẳng đến lượt làm thuyền trưởng. Cũng chẳng thiếu người cứ lĩnh phụ cấp trên bờ của Bộ Hải quân cho đến ngày về hưu.
- Nếu không phải người đông mà tàu ít, ngươi nghĩ vì sao Bộ Hải quân lại yên tâm giao cho các trung úy trẻ làm hoa tiêu trưởng, ghi nhật ký hải trình để giám sát thuyền trưởng?
- Bởi với các trung úy, hạ bệ được một thuyền trưởng cũng đồng nghĩa với việc có thêm một chỗ trống trên tàu. Chỉ cần tóm được nhược điểm của thuyền trưởng, khi ra tòa án quân sự, họ chẳng bao giờ nương tay với cấp trên cũ.
Nghe đến đó, Arthur ngẩn ra hồi lâu rồi hỏi:
- Bộ Hải quân làm vậy, không sợ các trung úy vu cáo thuyền trưởng sao?
- Vu cáo ư? Trừ phi đầu óc viên trung úy ấy có vấn đề, bằng không chuyện đó rất hiếm khi xảy ra.
Elder gác một chân lên bàn, ngửa đầu tựa vào lưng ghế:
- Muốn được thăng chức, trung úy phải có thư tiến cử của thuyền trưởng. Nếu dám làm chứng gian mà cuối cùng vẫn không hạ bệ được thuyền trưởng, sau này hắn sẽ khốn khổ dài dài.
- Hơn nữa, trên tàu đâu chỉ có một trung úy. Nếu không thông đồng với nhau, vu cáo làm sao dễ thành công?
- Sau cùng, dù họ có bắt tay với nhau thì trên tàu vẫn còn viên quản lý thủy thủ. Những người này đều là lão thủy thủ giàu kinh nghiệm. Họ chẳng còn đường thăng tiến, việc bổ nhiệm hay bãi nhiệm cũng không nằm trong tay thuyền trưởng mà do Bộ Hải quân trực tiếp quyết định. Vì thế, họ thường chẳng buồn nói dối.
- Một thuyền trưởng mà cùng lúc đắc tội với mấy viên trung úy và cả quản lý thủy thủ, vậy thì phái hắn ra trận, e rằng hắn cũng chẳng đánh thắng nổi. Bị mất chức cũng đáng đời.
Arthur nghe xong, vuốt cằm:
- Nghe ra cũng đâu đến nỗi nào. Vậy sao ngươi lại chẳng muốn đi huấn luyện trên biển? Vừa rồi trông ngươi cứ như người sắp chết đến nơi, ta còn tưởng hễ ra khơi là bị đại tá FitzRoy trói vào mũi tàu.
- Hắn dám!
Elder trừng mắt:
- Chính hắn là kẻ đề nghị tổ chức huấn luyện trên biển. Mọi người vốn đã chẳng ai muốn đi. Nếu hắn còn dám trói ta vào mũi tàu, ta đảm bảo khi Beagle trở về, hắn sẽ lập tức bị cách chức.
- Chẳng hiểu đầu óc hắn nghĩ gì. Trong vòng ba tháng phải huấn luyện sáu lần, mỗi lần kéo dài hơn một tuần. Ngay cả hạm đội Địa Trung Hải nơi chú ta phục vụ cũng chẳng siêng năng đến vậy!
- Hạm đội Địa Trung Hải luyện tập ra sao?
Nghe hỏi, Elder lén nhìn quanh. Sau đó hắn đưa tay che miệng, hạ giọng:
- Ta nói cho ngươi nghe, nhưng ngươi không được tiết lộ ra ngoài. Theo lời chú ta kể, mỗi năm hạm đội Địa Trung Hải có hơn nửa thời gian nằm lì trong cảng.
- Tình trạng ấy rất phổ biến ở các hạm đội đóng bên ngoài. Nơi nào khí hậu càng dễ chịu, điều kiện sinh hoạt càng tốt thì hạm đội càng nằm cảng lâu.
- Trong các hạm đội, Địa Trung Hải là nơi lười biếng nhất. Những năm tệ hại, họ dành đến sáu phần mười thời gian nằm trong cảng. Hạm đội Baltic thì chăm chỉ hơn nhiều, mỗi năm chỉ nghỉ trên bờ chừng ba, bốn phần mười thời gian.
- Dù sao cũng đâu phải thời chiến, việc gì phải huấn luyện nghiêm ngặt như thế? Anh em trong Hải quân Hoàng gia kiếm một việc làm thêm trên bờ còn được nhiều tiền hơn là ở lì trên tàu.
- Không phải thời chiến sao?
Arthur nói đến đó thì bật cười, đẩy tờ báo trên bàn sang trước mặt Elder:
- Ngươi xem đây là chuyện gì. Biết đâu chẳng bao lâu nữa chúng ta thật sự phải đánh trận.
Elder thản nhiên phẩy tay:
- Chẳng phải chỉ là nhà vua băng hà thôi sao? Có gì ghê gớm đâu? Ta biết chuyện ấy rồi. Báo chí khắp nơi đều chửi ông ta. Ngay cả tờ báo lá cải ta thường đọc cũng dành hẳn hai trang để mắng nhiếc.
- Ta còn nhớ tờ báo ấy từng dẫn lại lời bình của tờ Times: trên đời chưa từng có vị vua nào lúc chết lại không nhận được dù chỉ một lời thương tiếc của dân chúng như ông ta. Thử hỏi có ai khóc vì ông ta? Có trái tim nào rung động, dấy lên chút đau buồn chân thật hay không?
- Từ quý tộc, giáo sĩ cho đến dân thường, chẳng một ai không mắng ông ta. Ông ta chết thì cứ chết, lại còn làm ta mất cả hứng đọc truyện trên báo lá cải. Bị người ta chửi cũng đáng đời!
- Vậy sao?
Arthur nhướng mày:
- Có lẽ ngươi chưa biết. Ta nghe một người bạn làm phóng viên chuyên theo dõi nghị viện kể lại. Chính là Charles Dickens, viên thư ký tòa án ấy. Trong bài điếu văn đọc tại Thượng viện, Công tước Wellington đã ca ngợi vị vua quá cố là “bậc quý ông có giáo dưỡng nhất thời đại”.
Elder sững sờ:
- Công tước Wellington mà cũng nói được câu ấy sao? Ta nhớ khi nhà vua ngăn cản Đạo luật Giải phóng người Công giáo, chẳng phải ông ta từng mắng riêng rằng nhà vua là kẻ tồi tệ nhất, ích kỷ nhất, thất tín nhất và lòng dạ xấu xa nhất mà ông ta từng gặp hay sao? Tệ hơn nữa, nhà vua hoàn toàn chẳng có ưu điểm nào đủ bù đắp cho những khuyết điểm ấy.
Arthur mím môi cười:
- Elder, ngươi chưa hiểu rồi. Làm thủ tướng thì phải như vậy, trước sau hai bộ mặt. Ngươi biết lúc nghe tin nhà vua băng hà, Công tước Wellington đã phản ứng thế nào không?
- Ông ta thốt lên: “Trước kia ta từng thề với đức vua rằng suốt đời này ngài có lẽ chẳng làm nổi một việc tốt. Nay xem ra có khi ta đã sai.”
Elder bật cười ha hả:
- Chẳng trách ông ta lại gọi nhà vua là “bậc quý ông có giáo dưỡng nhất thời đại”. Nhưng chuyện ấy thì liên quan gì đến khả năng chiến tranh nổ ra?
Arthur chỉ vào hàng tít trên tờ báo hôm nay:
- Bởi chuyện ta nói vốn chẳng liên quan đến nước Đại Anh. Ngươi xem kỹ đi, tin lớn nhất hôm nay là chuyện gì?
Elder lật mặt tờ báo, kéo lại trước mặt mình.
Hàng tít rất ngắn, nhưng ý nghĩa ẩn sau đó lại khiến người ta phải nghĩ ngợi:
“Cách mạng bùng nổ tại Pháp, Vệ binh Quốc dân chiếm đóng Paris.”