Trong phòng thí nghiệm của Viện Nghiên cứu Hoàng gia, thuộc Hội Hoàng gia Anh, ở Học viện Gresham.
Faraday một tay điều khiển các dụng cụ thí nghiệm, tay kia thỉnh thoảng ghi chép số liệu lên giấy.
Hắn chẳng còn vẻ hào hứng như buổi diễn thuyết hôm nọ. Khi thì cau mày suy nghĩ, lúc lại chợt giãn mặt ra. Trầm ngâm hồi lâu, dường như đã tìm được mấu chốt, hắn vỗ tay đánh đét, mừng rỡ đi về phía cửa.
Nhưng chưa kịp tới nơi, Faraday đã trông thấy một người quen đang ngồi trên ghế trong phòng thí nghiệm.
Hắn hơi sững lại, rồi ngạc nhiên hỏi:
- Ngài Hastings, ngài đến từ bao giờ vậy?
Arthur đứng lên, tháo mũ xuống:
- Tôi vừa mới đến. Nếu ngài đang bận thì cứ tiếp tục đi.
Người học việc trong phòng cười nói:
- Ngài Hastings đến được một lúc rồi, nhưng thấy ngài đang làm thí nghiệm nên không nỡ quấy rầy.
Faraday cười xua tay:
- Ngài không cần khách sáo như vậy. Tôi đã nói với ngài rồi mà, nếu gặp vấn đề gì về khoa học thì cứ đến phòng thí nghiệm tìm tôi bất cứ lúc nào.
À, bài viết về cảm ứng điện từ của tôi sắp hoàn thành rồi. Ngài có muốn xem qua, giúp tôi tìm chỗ nào còn thiếu sót không? Nếu thấy ổn, ngài cũng ký tên vào đó nhé.
- Ký tên ư?
Arthur vội từ chối:
- Tôi chỉ góp được vài điều nhỏ nhặt, cùng lắm là chút kinh nghiệm và phương pháp. Chuyện ấy chẳng đáng kể gì.
Faraday chống cằm suy nghĩ một lúc:
- Nếu ngài không muốn ký tên… À phải rồi, ngài đã từng công bố bài viết nào về điện học chưa? Nếu chưa thì tranh thủ viết một bài đi. Nội dung chủ yếu nói về thứ lực Lorentz của ngài… Không, phải gọi là lực Hastings mới đúng. Khi đăng bài, tôi có thể dẫn nguồn công trình của ngài.
Arthur nghe vậy, dở khóc dở cười:
- Thưa ngài Faraday, sao ngài cứ nhất quyết muốn kéo tôi vào thế? Tôi chỉ là người yêu thích khoa học nghiệp dư, kiến thức về điện học cũng chỉ biết sơ sài. Những lời tôi nói lúc trước chỉ là buột miệng, chẳng thể xem là nghiêm túc được.
Nụ cười trên mặt Faraday chợt tắt. Hắn hít sâu một hơi, giọng cũng trở nên nghiêm nghị:
- Ngài Hastings, khoa học không thể làm giả. Tôi cho rằng giả thuyết của ngài có căn cứ lý thuyết, tuyệt nhiên không phải chuyện bịa đặt vô cớ.
Quan trọng hơn cả, nếu đó là phát hiện của ngài thì phải ghi tên ngài. Chuyện gì tôi cũng có thể nhường, riêng điều này thì không.
Tôi chỉ là một người nghiên cứu bình thường, không có thân phận gì, chỉ là dân thường. Tôi cũng chẳng có tiền bạc hay địa vị, không thể ép ai nghe theo mình.
Nhưng tôi có nguyên tắc của tôi. Tôi tuyệt đối không chiếm công trình khoa học của người khác. Chuyện này, tôi từng lấy tính mạng mình ra thề trước Chúa.
Xin ngài thứ lỗi vì lời lẽ có phần đường đột. Tôi không hề nhằm vào ngài. Nhưng xin ngài hãy nghiêm túc cân nhắc lời đề nghị của tôi. Tôi không nói đùa đâu.
Arthur vốn còn định từ chối, nhưng người học việc bên cạnh bỗng kéo tay áo hắn, nhỏ giọng khuyên:
- Ngài Hastings, ngài đừng tranh luận với ngài Faraday nữa. Ngài ấy là người rất tốt, bình thường cũng dễ nói chuyện, chỉ riêng chuyện đạo đức khoa học là kiên quyết đến cùng.
Vì trước đây ngài ấy từng bị tổn thương bởi chuyện này.
Có lẽ ngài chưa biết, thuở trước ngài Faraday từng bị vu cáo sao chép thí nghiệm. Nếu ngài ấy không ngay thẳng, cắn răng vượt qua, sự nghiệp nghiên cứu và danh tiếng có lẽ đều đã tan tành.
Vậy nên ngài đừng từ chối nữa. Ngài ấy sẽ buồn lắm.
Nghe cậu học việc nói vậy, Arthur vẫn chẳng thể cắn răng nhận lời. Faraday tưởng hắn còn muốn thoái thác, nhưng thật ra không phải.
Bảo hắn truy bắt tội phạm thì được. Chứ viết bài luận về điện học chẳng khác nào lấy mạng hắn.
- Ngài Faraday, tôi thật sự không thoái thác. Nói thật với ngài, tôi tốt nghiệp khoa lịch sử. Viết bài về điện học quả thật không phải sở trường của tôi.
Thấy Arthur đã có vẻ lay chuyển, Faraday lại tươi cười:
- Chuyện đó chẳng sao cả. Dù sao ngài cũng học đại học, còn tôi chỉ có tấm bằng tiểu học. Tôi viết được thì một người tốt nghiệp đại học như ngài chắc chắn cũng làm được.
Nghề nhà khoa học không khó như ngài tưởng đâu. Ngài có lẽ chưa biết, trong giới chúng tôi có nhiều người chưa từng được học hành đến nơi đến chốn.
Thầy tôi, ngài Humphry Davy, cũng chỉ học hết trung học, vậy mà nhờ chăm chỉ gắng công, ông đã trở thành nhà hóa học giỏi nhất nước Anh.
Nếu ngài không tự tin viết bài, tôi có thể giúp. Ngài thấy đấy, ngày nào tôi cũng ở phòng thí nghiệm. Ngài cứ viết bản nháp trước, rồi mang đến đây. Tôi sẽ cùng ngài sửa đi sửa lại. Có công mài sắt, có ngày nên kim, rồi cũng sẽ xong thôi.
Nghe đến đó, mồ hôi túa ra trên trán Arthur:
- Được… được rồi, để tôi cân nhắc đã.
Agares đứng bên cười đến không khép miệng:
- Arthur, tên Faraday này chắc muốn dồn ngươi vào chỗ chết đây. Hay ngươi kiếm cho ta một linh hồn, ta sẽ lo bài luận cho?
Thấy Arthur cuối cùng cũng nhận lời, Faraday thở phào nhẹ nhõm, cười hỏi:
- Hôm nay ngài đến tìm tôi để nghe về chuyện gì? Điện học hay hóa học?
Arthur vội chuyển đề tài:
- Nói thật với ngài, hôm nay tôi đến vì hai việc. Thưa ngài Faraday, những kiến thức về khí hóa học mà ngài chỉ cho tôi lần trước, không ngờ nhanh như vậy đã có dịp dùng đến.
Faraday mừng rỡ:
- Ngài đã dùng chúng để phá án sao?
Arthur mỉm cười gật đầu:
- Hiện giờ tôi chưa thể nói rõ mọi chuyện. Nhưng nếu cuối cùng có kết quả, ngài sẽ đọc được trên báo. Những kiến thức ngài dạy có lẽ đã cứu được rất nhiều người.
- Thế thì tốt quá!
Faraday phấn khởi vỗ vai Arthur:
- Ngài biết vì sao tôi yêu khoa học không? Vì tôi tin khoa học có thể khiến thế giới này tốt đẹp hơn. Cảm ơn ngài, ông Hastings!
Ngài đã giúp lý tưởng của tôi thành hiện thực. Biết được chuyện này, tôi còn vui hơn cả lúc phát hiện ra hiện tượng cảm ứng điện từ!
Hôm nay ngài muốn học gì? Chưng cất để chiết xuất benzen? Phân tích kim tướng? Hóa lỏng khí clo và các loại khí khác? Điều chế hexacloroetan và tetracloroetylen? Hay phương pháp cùng quy luật điện phân?
Chỉ cần là điều ngài muốn học, lại nằm trong khả năng của tôi, tôi đều sẵn lòng dạy!
Arthur vội xua tay:
- Thưa ngài Faraday, những thứ ấy để sau hãy học. Hôm nay tôi đến tìm ngài vì muốn hỏi ngài có quen chuyên gia chữa bệnh phổi nào không. Ở giáo khu St. Giles có một sinh mạng nhỏ đang thoi thóp, rất cần một thầy thuốc giỏi cứu chữa.
- Chuyên gia chữa bệnh phổi à?
Faraday nghĩ ngợi rồi chợt vỗ tay:
- Ngài tìm đúng người rồi đấy. Ngài còn nhớ lần trước tôi kể về khí nitơ oxit không?
- Khí nitơ oxit? Khí cười ư?
Nghe cái tên ấy, Arthur bất giác cau mày:
- Ngài nói tiếp đi.
Faraday vui vẻ kể:
- Tính chất của khí nitơ oxit được thầy tôi, ngài Humphry Davy, tình cờ phát hiện. Hồi ấy, ông Clifton mở một viện nghiên cứu trị liệu bằng khí. Họ chủ yếu tìm hiểu xem có thể chữa bệnh phổi bằng cách cho người bệnh hít các loại khí hay không.
Thầy tôi được mời đến hỗ trợ nghiên cứu. Ông dựa theo cuốn sách Thí nghiệm và quan sát về các loại khí của Joseph Priestley để điều chế rất nhiều loại khí, trong đó có khí nitơ oxit.
Ông điều chế được cả một bình lớn khí ấy. Nào ngờ bác sĩ Thomas Beddoes, người sáng lập viện, sơ ý làm rơi vỡ bình, khiến khí tràn khắp phòng thí nghiệm.
Hai người họ cười ngặt nghẽo chừng mười phút. Những người khác bước vào thấy tình hình không ổn, vội kéo cả hai ra ngoài, nhờ thế mới không xảy ra chuyện.
Sau này, khi còn làm học việc bên thầy, tôi từng đến viện nghiên cứu khí ấy. Ngài chờ một lát, tôi chép địa chỉ cho ngài ngay đây.